Alle artikelen
Het is waar wat Jolande Withuis schrijft: ‘De figuur van koningin Juliana gaat schuil onder een dikke laag clichés.’ Dat begon al met het beeld dat zij als kroonprinses tijdens de Tweede Wereldoorlog met haar dochtertjes Beatrix, Irene en later Margriet veilig in Canada zat, genietend van het huishouden, terwijl haar man prins Bernhard en haar moeder koningin Wilhelmina vanuit het door bombardementen geteisterde Londen het verzet aanvuurden.
In 2016 verschijnt de biografie van Juliana van Withuis. Een deel daarvan is onlangs al in een apart boek verschenen. Daarin wordt het beeld van de truien breiende en thee schenkende kroonprinses hardhandig vergruizeld. Juliana deed namelijk echt nog wel meer dan tweedehands spulletjes verkopen in de Rode Kruis-winkel en met de prinsesjes in de tuin rondhupsen, zoals propagandafilmpjes ons doen geloven. Ze was behalve een blije moeder evenzeer een politiek bewuste vrouw, die tientallen lezingen hield in Canada en de Verenigde Staten, en een vriendschap onderhield met Eleanor Roosevelt, de echtgenote van de Amerikaanse president. Withuis beschrijft dat allemaal overtuigend. Het is stuitend te lezen dat als Juliana bij de Amerikaanse president op bezoek ging en Bernhard het zo regelde dat hij daar toevallig bij was, er later in de pers werd gesproken over gesprekken die Bernhard met Roosevelt had gevoerd.
Toch is deze voorpublicatie niet erg overtuigend, om de doodeenvoudige reden dat de biograaf zich zo pontificaal aan de lezer opdringt dat we meer over de denkwereld van Jolande Withuis aan de weet komen dan over die van Juliana. Een tikje vermoeiend is het om over de ‘sekse-ideologie’ van Loe de Jong te lezen, het wegmoffelen van Juliana’s rol door Cees Fasseur en de slinkse presentatiestrategie van prins Bernhard. Hiermee wordt een nieuw cliché levensgroot opgeblazen, namelijk dat de geëmancipeerde Juliana door niemand serieus werd genomen en haar rol is gebagatelliseerd. Toch stonden in Vrij Nederland tussen 1940 en 1944 zestig artikelen over de prinses, die zich in het openbaar uitsprak, in lezingen en via de radiozender WRUL. Dat zij al die lezingen hield ‘beseft nagenoeg niemand’.
Moeilijk te weerleggen, want wie zijn die ‘nagenoeg niemand’? En hoe overtuigend is Withuis’ opmerking zonder bron dat Juliana zichzelf in Canada introduceerde als een ‘vluchtelinge met twee kinderen op zoek naar veiligheid’? De biograaf baseert zich voor een groot deel van haar interpretaties op de correspondentie van Juliana met haar man en haar moeder. Dat wil zeggen, op de citaten uit die briefwisseling die in Fasseurs boek Juliana & Bernhard staan. Withuis kreeg anders dan Fasseur namelijk geen toestemming van het Koninklijk Huis Archief voor inzage.
Het is mooi als een onderzoeker argumentatief schrijft, een interpretatie geeft van feitjes en gebeurtenissen. Maar in Juliana’s vergeten oorlog worden feitjes en gebeurtenissen gezocht bij een interpretatie. Het is daarom niet erg geloofwaardig dat de biograaf, zoals ze in haar voorwoord schrijft, aan dit onderzoek begon met het traditionele beeld van Juliana voor ogen zoals dat in propagandafilmpjes werd verspreid. Alleen al niet omdat in 2009 een bescheiden biografie van Juliana verscheen, geschreven door Bert van Nieuwenhuizen, waarin al wordt toegelicht waarom het zo onterecht is dat men maar ‘bitter weinig’ weet van Juliana’s rol in ballingschap.
Het is goed dat Withuis nu herhaalt dat Juliana zich zo vaak en openlijk uitsprak over de Tweede Wereldoorlog, meer dan sommigen hebben gesuggereerd. Maar waar staat dat de kroonprinses ‘in Canada zielsgelukkig haar biologische bestemming volgde’? Waarom wordt niet gewoon verteld wat Juliana deed, desnoods met een terzijde dat de propaganda uit die tijd ons anders wilde doen geloven? Juliana maakte zich niet schuldig aan ‘wijfjesgedrag’, maar was er dan iemand die dat beweerde?
Het is te hopen dat na overhandiging van deze geloofsbrief Jolande Withuis in haar definitieve biografie uit de doeken gaat doen hoe de hoofdpersoon van dit boek over een en ander dacht.
Juliana’s vergeten oorlog
Jolande Withuis
127 p. De Bezige Bij,
€ 14,90
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN: Juliana’s vergeten oorlog door Jolande Withuis
Het is waar wat Jolande Withuis schrijft: ‘De figuur van koningin Juliana gaat schuil onder een dikke laag clichés.’ Dat begon al met het beeld dat zij als kroonprinses tijdens de Tweede Wereldoorlog met haar dochtertjes Beatrix, Irene en later Margriet veilig in Canada zat, genietend van het huishouden, terwijl haar man prins Bernhard en...
BOEKEN: Kroniek van de Nederlandse Oorlog door Hugo de Groot
De Kroniek van de Nederlandse Oorlog van Hugo de Groot is een tamelijk verbijsterend boek. Niet zozeer om wat erin staat als wel om waar het geen blijk van geeft: inzicht en persoonlijkheid. Het boek dat Jan Waszink in vertaling voorlegt en van een uitvoerig verhelderend nawoord heeft voorzien, is het eerste deel van de...
BOEKEN: Roosevelt’s Centurions door Joseph Persico en What soldiers do door Mary Roberts
Amerikanen raken niet uitgelezen over de Tweede Wereldoorlog. Wie een Amerikaanse boekhandel binnenloopt, wordt onmiddellijk getroffen door het grote segment dat is ingeruimd voor alle oorlogen waarbij de Verenigde Staten betrokken waren. Hierbinnen neemt de Tweede Wereldoorlog nog steeds een centrale plaats in, alsof deze oorlog nog steeds een moreel ijkpunt voor de natie is....
SIGNALEMENTEN: La bande à Picasso
Het is een lekker stel bij elkaar, het vrijgevochten groepje kunstenaars rond Picasso in het begin van de twintigste eeuw in Parijs. Met de schrijver Guillaume Apollinaire, de dichter Max Jacob en de kunstenaar Manolo Hugue is het goed drinken in de kroeg, waar het stel de gevestigde kunstgarde graag mag provoceren. De...
FILM: Diplomatie
Geen stad is vaker bezongen dan Parijs, maar het had weinig gescheeld of het Franse kroonjuweel had na de Tweede Wereldoorlog alleen nog betreurd kunnen worden. Het is te danken aan Dietrich von Choltitz, de Duitse opperbevelhebber in Parijs, dat de stad ongeschonden uit de oorlog kwam. De generaal negeerde Hitlers bevel in 1944 dat...
TENTOONSTELLING: Willem II – kunstkoning
Voor de ingang van het Dordrechts Museum staat een heuse rij. Binnen is het dringen. De schaarse bankjes zijn bezet, bezoekers schuifelen voetje voor voetje lang de muren. De tentoonstelling trekt veel publiek, want voor het eerst is een groot deel van de imposante kunstcollectie van de ‘kunstkoning’ bijeengebracht. Koning Willem II is hot. ...
‘Loe de Jong was net een mens’
Ter gelegenheid van de honderdste geboortedag van Loe de Jong op 24 april, sprak historicus Bas Kromhout op 16 april met televisiemaker Ad van Liempt en biograaf Boudewijn Smits over de schrijver van het standaardwerk Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. Het gesprek vond plaats in het Verzetsmuseum in Amsterdam tijdens Helden &...
Het kabinet-Hitler I
Was wäre geschehen ist gerade die Kardinalfrage, aldus Nietzsche. Onder historici is Nietzsches stelling, die uitdaagt tot virtuele geschiedschrijving, omstreden. Een criticus, de Britse marxistische historicus Edward Hallet Carr, doet virtuele geschiedenis in zijn bekende boek What is history af als ‘mere parlour game’. De historicus kijkt nu eenmaal naar het verleden vanuit het heden en...
Nanda van der Zee (1951-2014)
Op 24 maart jl. is historicus Nanda van der Zee op 62-jarige leeftijd overleden. In 1997 publiceerde zij Om erger te voorkomen: de voorbereiding en uitvoering van de vernietiging van het Nederlandse jodendom tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hierin weet ze het hoge percentage omgekomen Nederlandse Joden aan de laffe houding van de elite en koningin...
LEZERSFORUM: ‘Duitsland is verantwoordelijk voor het uitbreken van WOI’
Vijfenzestig procent van de respondenten is het niet eens met de stelling dat het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog geheel te wijten valt aan Duitsland. ‘De Fransen loerden op wraak,’ refereert J. Post naar de Frans-Duitse Oorlog van 1871. Ook E. Blonk vindt het ‘te gemakkelijk om de gehele schuld in de schoenen van Duitsland...
Laura Starink over het schrijven van een familiegeschiedenis
Laura Starink, slaviste en journaliste, schreef het boek Duitse wortels. Mijn familie, de oorlog en Silezië. Op 12 april spreekt Starink tijdens de Dag van de familiegeschiedenis. Haar moeder Elinor verbleef van 1944 tot 1950 in Zwitserland vanwege een tbc-kuur, haar tante Lotte werkte na de capitulatie gedwongen in Auschwitz en haar opa was leraar...
Grote Geschiedenis Quiz 2014
SpelregelsWederom organiseren Historisch Nieuwsblad, de Volkskrant en het televisieprogramma Andere Tijden de Grote Geschiedenis Quiz. De voorronde van de quiz vindt u in dit nummer, en in de Volkskrant van zaterdag 29 maart. Drie deelnemers aan de voorronde gaan door naar de finale. Zij nemen het daar op tegen vier teams van prominente Nederlanders, onder...
