Alle artikelen
Tot mijn schande had ik nooit gehoord van Louis Raemaekers (1869-1956). Geheel toevallig kwam ik kortgeleden in aanraking met zijn werk en opmerkelijke carrière. Raemaekers kan met recht beschouwd worden als Nederlands beroemdste en invloedrijkste tekenaar van politieke prenten, al geef ik toe dat ‘beroemd’ en ‘invloedrijk’ rekbare begrippen zijn.
Raemaekers werd geboren in Roermond in een liberaal-katholiek milieu.
Zijn vader vocht een leven lang tegen de verstikkend conservatieve sfeer van het rooms-katholieke establishment in die stad. Na een gedegen tekenopleiding vestigde Raemaekers zich als tekenleraar in Wageningen. Wellicht zou hij daar zijn leven hebben gesleten in aangename anonimiteit als hij niet – aanvankelijk voor zijn eigen kinderen – een kinderboek had geproduceerd: Guitenstreken van Pim, Piet en Puckie.
De tekeningen in dat kinderboek waren in 1906 voor de redactie van het Algemeen Handelsblad aanleiding hem te vragen politieke prenten voor de krant te gaan tekenen. Daar bleek hij een aanzienlijk talent voor te hebben; zijn prenten waren scherp en spraakmakend. Zodanig zelfs dat het dagblad, kennelijk bevreesd zich aan koud water te branden, Raemaekers na enige tijd verzocht uit te zien naar een andere werkgever. Die vond hij in 1909 in De Telegraaf. Deze krant was zeer tevreden met zijn werk en drong aan op een grotere productie. Raemaekers werd daarvoor verrassend goed betaald. Zo goed dat hij een flinke villa in Haarlem kon betrekken.
Was Raemaekers’ eerste stap in de wereld van de roem het gevolg van een geslaagd kinderboek, zijn tweede stap had een veel grotere en onaangenamer oorzaak: de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog. Zijn primaire inspiratiebron waren de Duitse overweldiging van België en de gruweldaden die de Duitsers daarbij bedreven. De agressie van het Wilhelminische Duitsland werd zijn hoofdthema, waarover hij de ene na de andere aangrijpende prent produceerde. De Duitsers waren onveranderlijk bloedbespatte ellendelingen met boeventronies. Ook de keizer en zijn immer als een bleke lamstraal afgebeelde zoon moesten het ontgelden.
De oorlogszucht zelve werd met grote regelmaat verbeeld door een skelet, luguber dansend of in de weer met de zeis. Raemaekers’ tekenstijl was en bleef traditioneel, maar tekenen kon hij. De prenten uit deze periode zijn het hoogtepunt van zijn oeuvre en maken nog steeds een onmiddellijke indruk. Zijn aangrijpende tekeningen waren evenwel een groot probleem voor de Nederlandse overheid, die over haar neutraliteit moest waken. Raemaekers werd meerdere malen op het matje geroepen, maar bond niet in. Naast zijn intense woede over het gedrag van Duitsland was Raemaekers ook uiterst verontwaardigd over de Nederlandse neutraliteit. Die vond hij laf – Nederland had de Belgen te hulp moeten snellen. Dat was een weinig realistisch standpunt, dat veel frictie gaf.
In 1915 vertrok Raemaekers naar Engeland, waar zijn werk een haast revolutionaire impact had en hij van het ene op het andere moment een nationale beroemdheid was, die door premier Asquith werd ontvangen. Hij besloot zich daar te vestigen en sloot een contract met de Daily Mail. Zodoende had hij geen gedonder meer met de Nederlandse overheid en met zijn weinig populaire standpunt over de Nederlandse neutraliteit. Zijn populariteit in Engeland werd nog vergroot door het onjuiste gerucht dat de Duitse regering een aanzienlijke prijs op zijn hoofd had gezet.
In 1917 bezocht hij de Verenigde Staten kort nadat die de oorlog aan Duitsland hadden verklaard. Ook daar was het succes van zijn werk enorm. In Engeland begon Raemaekers aan een intensieve samenwerking met het geallieerde propagandabedrijf. Dat zorgde ervoor dat hij wereldberoemd werd. In Nederland werd hij vervolgens met een zekere achterdocht gezien als een ‘Engelse agent’.
Na de oorlog vestigde Raemaekers zich in Brussel, maar zijn gloriejaren waren voorbij. Zijn wonderlijke carrière en schitterende tekeningen krijgen terecht alle aandacht in Louis Raemaekers van Ariane de Ranitz.
Louis Raemaekers ‘met pen en potlood als wapen’. Politiek tekenaar van wereldfaam in de Eerste Wereldoorlog
Ariane de Ranitz
240 p. Stichting Louis Raemaekers,
€ 39,95
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN Ariane de Ranitz – Louis Raemaekers ‘met pen en potlood als wapen’
Tot mijn schande had ik nooit gehoord van Louis Raemaekers (1869-1956). Geheel toevallig kwam ik kortgeleden in aanraking met zijn werk en opmerkelijke carrière. Raemaekers kan met recht beschouwd worden als Nederlands beroemdste en invloedrijkste tekenaar van politieke prenten, al geef ik toe dat ‘beroemd’ en ‘invloedrijk’ rekbare begrippen zijn. Raemaekers werd geboren in Roermond...
BOEKEN Marc Dierikx – Anthony Fokker. Een vervlogen leven
‘Kennis is veel. Karakter is meer,’ zo stond op de muur van het biologielokaal van Anthony Fokker (1890-1939) in Haarlem geschreven. Een toepasselijke spreuk, want van studieboeken moest Fokker niet veel hebben. Na lezing van de biografie die luchtvaarthistoricus Marc Dierikx publiceerde, voel je de opwinding die zich van de jonge Fokker meester moet hebben...
BOEKEN Henri Wesseling – La grande nation
Henk Wesseling is van de levende Nederlandse historici een van de weinigen, misschien wel de enige, van internationale allure. Om precies te zijn van Franse allure. Zijn boeken zijn in het Frans vertaald. Hijzelf is zeker honderd keer in Parijs geweest, hij heeft daar naar eigen zeggen in alle driesterrenrestaurants gegeten. Hij verkeerde op vriendschappelijke...
BOEKEN Michael Pye – Aan de rand van de wereld
Historici willen weten hoe in het verleden de wereld eruitzag, hoe mensen leefden en dachten, en hoe de samenleving die wij kennen feitelijk is ontstaan. Die kennis willen ze niet alleen voor zichzelf vergaren, maar ze willen die ook mededelen aan een publiek. Grofweg zijn hierbij twee benaderingen mogelijk: de analytische en de verhalende. Historici...
SIGNALEMENTEN FILM Walesa – Man of Hope
Polen haten of houden van Lech Walesa. Een tussenweg lijkt niet mogelijk voor de voormalige elektricien op de scheepswerf in Gdansk, die wereldberoemd werd als leider van de vakbond Solidariteit. Hij en de Poolse paus Johannes Paulus II hadden een beslissend aandeel in de ondergang van het communistische regime in Polen. De 88-jarige Poolse filmveteraan...
FILM Loin des hommes
‘Voor de Fransen waren we Arabieren, voor de Arabieren waren we Fransen,’ zegt de leraar Daru over zijn familie in Loin des hommes. Daru is in Algerije uit Spaanse ouders geboren. De film speelt in 1954 en is gebaseerd op het verhaal De gast (1957) van Albert Camus. Daru leidt op...
TENTOONSTELLING Rijksmuseum van Oudheden Carthago
‘Ik krijg er helemaal kippenvel van!’ Een bezoekster van de tentoonstelling Carthago is onder de indruk van drie eenvoudige stukken aardewerk. Het zijn urnen uit het Carthaagse grafveld Tophet. Omdat onder de doden opmerkelijk veel kinderen waren, zijn sommige archeologen overtuigd dat hier sprake was van mensenoffers. Anderen houden het erop dat de natuurlijke kindersterfte...
‘In de Verlichting ging cultuur de markt op’
De Verlichting veranderde Europa onherkenbaar. Op 6 maart organiseert Historisch Nieuwsblad een collegedag over deze belangrijke periode. Vier kenners spreken over de filosofie, wetenschap en de mentaliteit van de achttiende eeuw: ‘De Verlichting was meer dan een verzameling ideeën.’ Een van de sprekers is Inger Leemans, hoogleraar Cultuurgeschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Zij...
INTERVIEW Willem Melching over WOI
‘De Eerste Wereldoorlog was een gevecht om de macht, niemand had het morele gelijk aan zijn zijde. De Tweede Wereldoorlog was een ideologische strijd. De Eerste lijkt amoreel, en daardoor tragischer,’ vindt Willem Melching, als historicus verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. In mei is Melching reisleider van de Eerste Wereldoorlog-tour van Historisch Nieuwsblad. ...
Annie Romein: ‘Reve is een op hol geslagen beroemdheid’
Historicus Annie Romein-Verschoor had geen hoge dunk van Gerard Reve. Zo blijkt uit een brief die zij schreef aan de seksuoloog dr. Herman Musaph. Romein schreef Musaph naar aanleiding van een optreden van Gerard Reve in het VPRO-televisieprogramma Vrije Geluiden. De ‘romantische, decadente burgerschrijver’, aldus Reve zelf, las daarin een stuk voor uit zijn laatste...
Reve zoekt feestlocatie na winnen P.C. Hooftprijs
In 1969 – kort nadat hij de P.C. Hooftprijs had gewonnen – ging Gerard Reve op zoek naar een feestlocatie. Reve stuurde een ansichtkaart aan pater C. de Lange van de Mozes en Aaronkerk op het Waterlooplein: ‘Greonterp, Post Oudega W., Friesland, 6 september 1969 Waarde Vader! Zoudt U, desgevraagd, Uw kerk aan de V.P.R.O....
Werkte Gerard Reve mee aan overvallen?
Pleegde Gerard Reve tijdens de oorlog nou overvallen of niet? Volgens een vroegere buurjongen wel. Hij beweerde dat Reve tijdens de Hongerwinter voedsel stal bij Duitsgezinden. Uit bronnen blijkt dat twee overvallen mogelijk al vóór de winter plaatsvonden. Honger kon dan het motief niet zijn. In 1973 onthulde journalist Igor Cornelissen in Vrij Nederland dat...
