Alle artikelen
Napoleons Nederlandse soldaten kansloos in Rusland
In de Nederlandse geschiedschrijving kwam de ‘Franse tijd’ er lange tijd bekaaid vanaf. Dat lag voor een deel aan onverholen nationalisme, dat weinig eer kon behalen aan een periode waarin Nederland bezet was en de bevolking zich nauwelijks had verzet. Ook aan de Nederlanders die in 1812 met Napoleon naar Rusland trokken werd weinig aandacht besteed. Vooral na 1945 stonden ‘oostfrontstrijders’ in een kwade reuk.
Nu de gebeurtenissen inmiddels twee eeuwen achter ons liggen, en de nieuwsgierigheid het heeft gewonnen van de emoties, is er een stroom van boeken over deze periode op gang gekomen. Bart Funnekotter heeft in een uiterst leesbaar boek de lotgevallen beschreven van de 15.000 Nederlandse militairen die, deels vrijwillig, maar veel vaker als dienstplichtigen, de rampzalige invasie van Rusland meemaakten.
Op 24 juni 1812 viel Napoleons Grande Armée van ongeveer een half miljoen man Rusland binnen. De Franse keizer hoopte in één grote veldslag de Russische krijgsmacht definitief te verslaan, maar de troepen van tsaar Alexander I trokken zich steeds verder terug. Omdat de Russen de tactiek van de verschroeide aarde toepasten, leden de binnenvallende troepen al snel honger. Bovendien sloeg na vijf dagen het weer om, en teisterden hevige onweersbuien Napoleons manschappen én paarden – door nattigheid, koude en diepe modder kwamen in enkele dagen tijd 10.000 rijpaarden en 40.000 trekpaarden om.
Toen de Russen bij Borodino op 7 september eindelijk de confrontatie aangingen, bedroegen de verliezen aan Russische kant 45.000 man en bij de Fransen 30.000. Van het grotendeels uit Nederlanders bestaande 11de regiment huzaren overleefden slechts 46 man de slachting. De Russische opperbevelhebber Koetoezov schreef terecht dat het ‘de bloedigste veldslag van de moderne tijd’ was, en dit trieste record werd pas verbroken op 1 juli 1916, op de eerste dag van de Slag bij de Somme.
Het ergste moest nog komen. Hoewel Napoleon op 14 september het ontruimde Moskou binnentrok, viel er geen overwinning te vieren; de Russen staken hun hoofdstad in brand. Na een maand begon het tot 100.000 man geslonken leger aan de terugtocht, die door de vroeg invallende winter veranderde in een regelrechte hel. Na drie weken waren er nog maar 40.000 man over, die eind november bij het oversteken van de Berezina genadeloos werden aangevallen.
Hoewel de Franse aanvoerders weinig lovende woorden overhadden voor de Nederlandse troepen, hebben deze juist bij de Berezina de meeste roem verworven. Een van de drie bruggen over de rivier vol ijsschotsen werd gebouwd door Nederlandse pontonniers, die tot hun oksels in het ijskoude water stonden. Uiteindelijk keerden nog geen 5000 Nederlandse militairen terug naar het vaderland.
Rob Hartmans is historicus en journalist.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN: De hel van 1812 – Bart Funnekotter
Napoleons Nederlandse soldaten kansloos in Rusland In de Nederlandse geschiedschrijving kwam de ‘Franse tijd’ er lange tijd bekaaid vanaf. Dat lag voor een deel aan onverholen nationalisme, dat weinig eer kon behalen aan een periode waarin Nederland bezet was en de bevolking zich nauwelijks had verzet. Ook aan de Nederlanders die in 1812...
MIJN HELD: Thom Hoffman over Charlie Chaplin
Acteur, regisseur en fotograaf Thom Hoffman bewondert de Brit Charles Spencer (Charlie) Chaplin, ster van de stomme film. Waarom was Charlie Chaplin bijzonder? ‘Hij schreef, produceerde, regisseerde en speelde. Maar wat me vooral treft is, dat Chaplin ondanks zijn wereldwijde commerciële succes de grote onderwerpen van zijn tijd aansneed: armoede, werkloosheid, de keerzijde van het onstuimige...
‘Kissinger was een idealist’
Henry Kissinger, de beroemdste Amerikaanse diplomaat van de Koude Oorlog, is overleden. Historicus Niall Ferguson schreef een boek over Kissingers vroege leven.
Terrorisme in Nederland
In de jaren zeventig pleegden woedende Palestijnen volop aanslagen. Ze kozen hun doelwitten niet alleen in het Midden-Oosten, maar hun oog viel ook op Europa en zelfs op Nederland. Vier Syrische terroristen vergaderden op 4 september 1975 in kamer 59 van Hotel Neutraal op het Amsterdamse Damrak. Onderwerp van gesprek: de gijzeling die...
Annejet van der Zijl over een excentriek echtpaar
Hij verloor een oog door een zelfgeknutselde bom. Zij liet haar poedels verven, zodat ze beter bij het interieur van haar Cadillacs kleurden. Annejet van der Zijl stuitte op een vreemd stel. Een van grootste frustraties in het leven van een non-fictieschrijver is de hoeveelheid verhalen die je moet laten gáán. Research is...
De ontdekkers van Afrika
De inlanders waren vijandig, er heersten verschrikkelijke ziekten en het klimaat was moordend. Toch trokken Britse ontdekkingsreizigers vol goede moed Afrika in om de bevolking te ‘beschaven’. Twaalfduizend pond sterling. Het is een duizelingwekkend bedrag voor een journalistieke opdracht. Zeker voor het jaar 1874. Maar de steenrijke eigenaren van de Britse Daily Telegraph en de...
De Afrikaanse reizen van Alexine Tinne
De Universitaire Bibliotheek Leiden heeft vroege foto's verworven van fotopionier Alexine Tinne. Zij reisde halverwege de negentiende eeuw jarenlang in alle luxe door Afrika.
De Ottomaanse grootvizier
In de buurt van het Hongaarse Turbéki ligt het hart van sultan Süleyman de Prachtlievende begraven. Maar waar? Jaap Scholten gaat op onderzoek uit. Ik ben in een provinciestadje in het zuiden van Hongarije. In de lege pizzeria vraag ik aan het meisje of zij weet waar zich het hart van sultan Süleyman...
Suffragettes streden onverzettelijk voor het kiesrecht
Londen vernoemt een nieuwe metrolijn naar de suffragettes. Deze Engelse vrouwen deinsden aan het begin van de twintigste eeuw nergens voor terug in de strijd om het vrouwenkiesrecht.
Steffie van den Oord – De vrouw met de bijl
In 1946 schoot verzetsvrouw Atie Ridder-Visser de aannemer Felix Guljé alsnog dood wegens collaboratie. De moord werd nooit opgehelderd en Ridder had ook nooit spijt. Tot ze na 65 jaar de zoon van Guljé ontmoette. 1995 Tachtig was ze toen ze met het pistool in haar tasje de deur uit ging. In de...
Tien historische wapenfeiten van de mariniers
Al eeuwenlang schakelt Nederland bij moeilijke militaire operaties de mariniers in. Sinds hun oprichting in 1665 zijn ze betrokken bij oorlogsmissies thuis en overzee. Tien wapenfeiten uit het eeuwenlange bestaan van deze zeesoldaten. 1. Het begin In 1665 richtte het gewest Holland op aanraden van admiraal Michiel de Ruyter een ‘regiment de marine’ met gespecialiseerde scheepssoldaten...
Suriname 40 jaar onafhankelijk
Veertig jaar na de onafhankelijkheid gaat Suriname de goede kant op. Dat blijkt uit een enquête onder Surinamers van het Rijksmuseum en Historisch Nieuwsblad. Maar de wrok over de rol van Nederland is nog altijd groot. Na een eeuwenlange Nederlandse overheersing werd Suriname veertig jaar geleden onafhankelijk. Op 25 november 1975 knipte de regering van...
