Alle artikelen
Het belang van het middeleeuwse Noordzeegebied voor de moderne wereld was enorm, stelt journalist Michael Pye in Aan de rand van de wereld. Hoe de Noordzee ons vormde. Hierin beschrijft Pye ontwikkelingen die zich afspeelden rond het Noordzeegebied tussen de vroege Middeleeuwen en 1700. ‘Ik wist er zelf ook niet veel van. Dat leek me een mooi beginpunt.’
U bent actief geweest als journalist en als fictieschrijver, maar in uw boek ontpopt u zich vooral tot historicus. Heeft uw achtergrond een rol gespeeld bij het schrijfproces?
‘Jazeker. Na mijn studie geschiedenis besloot ik me vooral op andere vormen van schrijven te richten. Dat is van invloed geweest toen ik een historisch werk ging schrijven: ik wilde dat het boek toegankelijk was voor een breed publiek. Als een verhaal saai geschreven is, houden mensen hun aandacht er niet bij. Mijn achtergrond als fictieschrijver kwam hierbij goed van pas.’
Waarom een boek over het middeleeuwse Noordzeegebied?
‘Voor Britten was de Noordzee eeuwenlang een grote sloot. Het was de slotgracht die ons scheidde van het Europese vasteland. Zo dacht ik, als Brit, er in eerste instantie ook over. Pas toen ik betrokken raakte bij een project over de Noordzee in de zeventiende eeuw besefte ik dat het vroeger misschien anders was. De Engelse marine enterde soms Nederlandse koopvaardijschepen, waarvan bijna alle opvarenden Engelsen waren. Dat verraste mij. Hoe belangrijk was nationaliteit voor mensen rond de Noordzee?’
‘Daarnaast was ik nieuwsgierig naar de Middeleeuwen in het algemeen. Ik wist er niet zo veel van, laat staan van het Noordzeegebied in die tijd. Zo kwam ik erop om dat eens goed te onderzoeken.’
Uw boek bestaat hoofdzakelijk uit verhalen die zich afspeelden rond de middeleeuwse Noordzee. Wat wilt u daarmee aantonen?
‘Historici schrijven geschiedenis vaak vanuit de politieke of religieuze machtscentra. Daar is niets mis mee, maar ik vind wel dat je verder moet kijken. Naar mijn mening zijn centra geneigd tot conservatisme, alles moet hetzelfde blijven. In de periferie is het centrale gezag zwakker aanwezig, waardoor er meer ruimte is voor innovatie.’
‘Het middeleeuwse Noordzeegebied was zo’n periferie. Het lag ver weg van de centra van grote territoriale rijken, maar er was enorm veel bedrijvigheid. Ik wil laten zien dat de innovaties rond de Noordzee van grote invloed zijn geweest op de moderne wereld.’
Heeft u een voorbeeld van een belangrijke ontwikkeling die voor het eerst rond de Noordzee plaatshad?
‘De IJslandse sagen, die zich afspelen in de elfde en twaalfde eeuw, verhalen over ijdele kooplui die in de Engelse havenstad Grimsby buitenlandse kleren kochten om, eenmaal thuis, indruk te maken op hun tijdgenoten. Het is een voorbeeld van een nieuw fenomeen: mode. Langs de kusten van de Noordzee vond uitwisseling plaats van kleding en van trends. Dat kon daar ook. De machtscentra, met hun strikte sociale hiërarchieën en strenge kledingvoorschriften, waren ver weg. Mode rond de Noordzee was veranderlijk. Men droeg wat men wilde, en wat men kon betalen. Het werd een uitdrukking van individualiteit.’
In uw boek heeft u het over Ierse monniken in de zevende eeuw, maar ook over Vlaamse begijnen die zevenhonderd jaar later leefden. U moet enorme hoeveelheden bronmateriaal hebben doorspit. Hoe heeft u dat gedaan?
‘Veel bronmateriaal is tegenwoordig via het internet makkelijk te vinden en te doorzoeken. Dat wil niet zeggen dat ik vanuit mijn luie stoel heb kunnen werken. Ik moest naar verschillende bibliotheken, bijvoorbeeld in Oxford, Den Haag en Leiden.’
‘Ik was afhankelijk van vertalingen uit talen als het Oud-Saksisch en het Oud-Fries. Helaas bestaat er voor die talen tegenwoordig weinig belangstelling. Een hoop kennis dreigt daarmee verloren te gaan.’
Gaat u nog meer historische boeken schrijven?
‘Ik heb op dit moment een project lopen over Antwerpen in de zestiende eeuw. Ik vond het interessant om hierover te schrijven, omdat het een onderbelicht onderwerp is. En dat terwijl er destijds in Antwerpen heel belangrijke ontwikkelingen hebben plaatsgehad.’
‘Een ander project staat nog in de kinderschoenen. Het idee is om te kijken naar de randen van grote koloniale rijken, zoals Spanje en Portugal. Interessant is bijvoorbeeld dat Portugal in de zestiende en zeventiende eeuw grote delen van de Braziliaanse kust overheerste, maar dat de handel tussen Brazilië en Europa voor een belangrijk deel in handen was van Normandische schippers. Die handel, en die schippers, waren ver verwijderd van het centrum van de koloniale macht… Eigenlijk lijkt dit project wel op mijn boek over de Noordzee!’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
INTERVIEW: Michael Pye over Aan de rand van de wereld
Het belang van het middeleeuwse Noordzeegebied voor de moderne wereld was enorm, stelt journalist Michael Pye in Aan de rand van de wereld. Hoe de Noordzee ons vormde. Hierin beschrijft Pye ontwikkelingen die zich afspeelden rond het Noordzeegebied tussen de vroege Middeleeuwen en 1700. ‘Ik wist er zelf ook niet veel van. Dat leek me een...
De Sovjet-Unie en de Koude Oorlog
Ruim veertig jaar was de Sovjet-Unie een nucleaire supermacht. Daarna stortte het imperium in korte tijd in. De communistische leer bleek niet te kloppen, maar tot economische en politieke chaos te leiden. De Sovjet-Unie vormde samen met haar satellietstaten en talloze bondgenoten een imperium. Maar wie een imperium wil onderhouden moet een economische grootmacht zijn....
Amerika en de Koude Oorlog
Voor de Verenigde Staten was de Koude Oorlog een onvermijdelijk ideologisch en strategisch conflict. Door een combinatie van angst en missiedrang bemoeiden ze zich met de hele wereld. En daar zijn ze nog altijd toe geneigd. Volgens sommigen begon de Koude Oorlog met de Conferentie van Jalta in 1945, waar de Sovjet-Unie en Amerika de invloedssferen...
De betoverende wereld van Maria Sybilla Merian
Juist de kleinste kruipende dieren boeiden Maria Sybilla Merian. In de zeventiende eeuw deed ze baanbrekend onderzoek naar de ontwikkeling van insecten. Maar haar echte roem dankt Merian aan de prachtige tekeningen die ze van haar bevindingen maakte. Het grootste talent van Maria Sybilla Merian was haar vermogen om waar te nemen. Ze zag hoe...
De pogrom van Jedwabne in 1941
In de zomer van 1941 doodden Poolse boeren honderden Joodse buren. Na decennia van zwijgen is er inmiddels volop aandacht voor deze misdaad. Alleen de dorpsgenoten en de katholieke kerk hebben nog steeds moeite de pogrom te erkennen. Het is net na sinterklaas 2013 als Kamil me komt ophalen in het Poolse stadje Białystok aan...
Herodotus en de Perzische Oorlogen
In het Oosten wonen arrogante despoten en onderdrukte volkeren, en in het Westen leeft de ware vrijheid. Dat beeld schetste Herodotus tweeënhalf millennium geleden in zijn boeken over de strijd tussen Grieken en Perzen. Zijn opvattingen vinden nog steeds weerklank. Het was stil in Athene toen de zomer van 480 v.Chr. op zijn einde liep....
De iconische status van de Magna Carta is overdreven
In 1215 liet de Engelse koning Jan zonder Land rechten van zijn onderdanen vastleggen in de Magna Carta. Deze oorkonde geldt als het eerste document dat een aanzet gaf tot de moderne rechtsstaat. Maar eigenlijk is die iconische status overdreven. Nu de wereld regelmatig wordt opgeschrikt door terroristische aanslagen van extremistische moslims, wordt in het...
LESSEN Griekenland
Politici en economen zijn het er niet over eens of de Europese Unie Griekenland zijn schulden deels moet kwijtschelden om het land in de eurozone te houden. Maar de Grieken zijn de bezuinigingen zat. Ze kozen onlangs Alexis Tsipras als hun nieuwe premier, omdat hij hun een betere ‘deal’ heeft beloofd en de bestaande saneringsafspraken...
STELLING Oekraïne
Anton van Hooff: ‘De Duitse keizer Wilhelm II meende dat je ten aanzien van de Russen twee fouten kunt maken. Ten eerste door ze te ónderschatten, ten tweede door ze te óverschatten. Daarmee wilde hij zeggen dat je ervoor moet oppassen het keizerrijk Rusland machtiger voor te stellen dan het in werkelijkheid...
COLUMN Martin Sommer
In mijn eigen Volkskrant woedt sinds begin dit jaar een kleine Historikerstreit. Op de laatste dag van 2014 schreven de historici Coos Huijsen en Geerten Waling een ingezonden stuk, waarin ze voorstelden een Willem van Oranje-herdenking in te voeren. Samen schreven ze het boek De geboortepapieren van Nederland. Al eerder pleitten ze voor Oranje als...
COLUMN Annejet van der Zijl
Voor bomen worden geen grafredes gehouden. Ten onrechte, meent Annejet van der Zijl, want oude bomen hebben veel meegemaakt en veel plezier geschonken. Ze ontrukt één imposante – en bedreigde – eik alvast aan de vergetelheid. Twee keer woonde ik jarenlang op een zolderverdieping en keek ik vanuit mijn raam recht in...
SIGNALEMENTEN Boeken
Napoleon. De schaduw van de revolutie Bart van Loo 495 p. De Bezige Bij, € 24,99 De Belgische Frankrijk-kenner Bart van Loo meldt in de inleiding van zijn zeer leesbare biografie dat Napoleon volgens de Amerikaanse computerwetenschapper Steven Skiena na Jezus de meest invloedrijke figuur is uit de wereldgeschiedenis. Hij probeert de vraag...
