Alle artikelen
Ze kregen te weinig slaap, gingen niet naar school en hun handen kwamen tussen de machines. Toch bestond er lang geen bezwaar tegen de inzet van kinderen in fabrieken en andere vormen van kinderarbeid. Pas in de loop van de negentiende eeuw veranderde dat.
Twaalf jaar was mijn oma toen in 1909 de schooldeur definitief achter haar dichtsloeg en ze zich de volgende ochtend om zeven uur meldde bij een Leidse koekfabriek. Ze was niet langer leerplichtig en de schamele centen die ze ging verdienen vormden een meer dan welkome aanvulling op het karige gezinsinkomen. Ik heb haar hier nooit over horen klagen en ze was zelfs dankbaar dat ze als gevolg van de leerplichtwet van 1901 zes jaar lager onderwijs had genoten – dat was aanzienlijk meer dan haar ouders hadden gehad. Hoewel wetten een einde moesten maken aan de ergste misstanden, leek Nederland een eeuw geleden in veel opzichten op een ontwikkelingsland. Kinderarbeid was een van die kenmerken.
In alle pre-industriële samenlevingen is kinderarbeid een veelvoorkomend verschijnsel. Een groot deel van de bevolking verdient zo weinig dat kinderen moeten worden ingezet om ervoor te zorgen dat er genoeg geld is om te overleven. Het gaat vooral om werk in de landbouw, werkplaatsen van ambachtslieden, de huisnijverheid of de huishouding van welgestelde burgers. Deze traditionele kinderarbeid werd eeuwenlang gezien als een gegeven, als iets dat er nu eenmaal was. Pas met de opkomst van de moderne, grootschalige industrie begonnen sommigen kinderarbeid te zien als een probleem.
In textielfabrieken werken kinderen vanaf zes jaar veertien uur per dag
Het beeld ontstond zelfs dat kinderarbeid vooral het gevolg was van de Industriële Revolutie. Daardoor kwamen er immers door stoommachines aangedreven fabrieken, waar de ambachtelijke productie werd overgenomen door gevaarlijke en in razend tempo werkende machines. Voor dit werk was geen grote lichaamskracht of jarenlange scholing noodzakelijk, zodat ook vrouwen en kinderen ingezet konden worden. En omdat de concurrentie moordend was zouden fabrikanten de voorkeur geven aan deze arbeidskrachten, die aanzienlijk goedkoper waren dan volwassen mannen. In Die Lage der arbeitenden Klasse in England (1845) beschreef Friedrich Engels dit proces van ‘substitutie’. Ook de Nederlandse arts Samuel Coronel constateerde in 1861 dat kinderarbeid in fabrieken ‘eene der schaduwzijden van de invoering des stoomwerktuigs’ was.
Kinderarbeid was schadelijk
In landen waar de Industriële Revolutie vroeg op gang kwam – dus in Groot-Brittannië, maar ook in Frankrijk en België – leidde de komst van grootschalige mijnen en fabrieken inderdaad tot enorme misstanden. Bekend zijn de verhalen van zesjarige kinderen die wagens met steenkool door nauwe mijngangen moesten slepen, terwijl kleuters van vier de veiligheidsdeuren tussen de verschillende gangen en schachten bedienden. Ook in de gigantische textielfabrieken werkten kinderen vanaf zes jaar veertien uur per dag, zes dagen in de week, tussen levensgevaarlijke machines.
Kinderarbeid: een hardnekkige misstand
Ze kregen te weinig slaap, gingen niet naar school en hun handen kwamen tussen de machines. Toch bestond er lang geen bezwaar tegen de inzet van kinderen in fabrieken en andere vormen van kinderarbeid. Pas in de loop van de negentiende eeuw veranderde dat. Twaalf jaar was mijn oma toen in 1909 de schooldeur definitief...
‘Geschiedenisonderwijs is geen zaak van de politiek’
Martin Sommer: ‘In de nota Onderwijs 2032, waar zoveel om te doen is geweest, wordt het vak geschiedenis al niet meer genoemd. Wel Engels op de basisschool, computerkunde en burgerschap. Burgerschap? Zijn het leren van het Wilhelmus en een verplicht bezoek aan het Rijksmuseum en de Tweede Kamer niet eigenlijk als een soort burgerschapskunde bedoeld?Ja, uiteraard....
Josef Pilsudski: de ‘goede’ dictator van de Polen
Meer dan tachtig jaar na zijn dood is maarschalk Josef Piłsudski in Polen nog altijd een held. Hij is zelfs populairder dan paus Johannes Paulus II. Piłsudski bestuurde het land in de jaren twintig en dertig als een dictator – maar dan wel als een goede, vinden veel Polen. Een belangrijk deel van de populariteit...
Een andere naam voor de Coentunnel: respectvol of geschiedvervalsing?
Was Jan Pieterszoon Coen een held of en schurk? Moeten we hem eren met een tunnel die zijn naam draagt? In het Amsterdamse debatcentrum De Rode Hoed kwamen 6 november 2017 diverse sprekers bijeen om over deze kwesties in debat te gaan. Deze avond was ook de aanleiding voor de lezersenquête van Historisch Nieuwsblad over...
Michael Pye over Aan de rand van de wereld
Het belang van het middeleeuwse Noordzeegebied voor de moderne wereld was enorm, stelt journalist Michael Pye in Aan de rand van de wereld. Hoe de Noordzee ons vormde. Hierin beschrijft Pye ontwikkelingen die zich afspeelden rond het Noordzeegebied tussen de vroege Middeleeuwen en 1700. ‘Ik wist er zelf ook niet veel van. Dat leek me een mooi beginpunt.’
Jacques Specx (1585-1652)
Zijn financiële overzichten zijn een ramp en hij gedraagt zich opzichtig als een koning. Toch maakt Jacques Specx in de zeventiende eeuw een bliksemcarrière bij de VOC. Hij blinkt vooral uit in de handelscontacten met Japan. Historisch Nieuwsblad organiseert in mei 2018 een spectaculaire reis naar het Japan van de VOC. Bekijk het volledige reisprogramma....
Film: De Gaulle – The Day when De Gaulle Started His Resistance
Charles de Gaulle is terug van weggeweest. De man die in de oorlog vooropging in de strijd tegen de Duitsers en een onuitwisbaar stempel op de naoorlogse Franse politiek drukte, dankt het aan Emmanuel Macron. De huidige Franse president spiegelt zich duidelijk aan De Gaulles grandeur. Net als zijn illustere voorganger mengt hij...
Film: Loving Vincent
Is niet alles gezegd en geschreven over Vincent van Gogh en zijn werk? Dat zou je denken, maar toch doet Loving Vincent iets nieuws. De fascinerende film wekt schitterend Van Goghs schilderijen tot leven. Niet met een computerprogramma, maar met handgeschilderde kopieën. Meer dan honderd kunstenaars schilderden 65.000 (!) frames voor Loving Vincent....
Pronken op je paasbest
Veel gezinnen kochten een halve eeuw geleden maar één keer per jaar nieuwe kleren. Die droegen ze met Pasen in de kerk. Daar voltrok zich een soort modeshow met nieuwe hoeden en jurken. ‘Je had het er al lang van tevoren met andere kinderen uit de straat over wat jij met Pasen aan kreeg.’
Sophie in ’t Veld over haar historische held
Sophie in ’t Veld is Europarlementariër voor D66. Recent verscheen haar boek Een Europees ID. Ze bewondert de Franse politica Simone Veil, de eerste gekozen voorzitter van het Europees Parlement en voorvechter van vrouwenrechten. Wanneer hoorde u voor het eerst van Simone Veil? ‘Dat weet ik niet meer, maar ik loop al 23...
De ondergang van het Avondland – Oswald Spengler
Zelden is het pessimistische levensgevoel dat de titel De ondergang van het Avondland direct oproept grootser uitgedrukt. Die ‘ondergang’ heeft niet alleen betrekking op onze westerse beschaving, maar op álle hogere beschavingen van naam en faam. Voor deze cultuurgeschiedenis, die in twee delen werd uitgegeven in 1918-1922, putte de Duitse geschiedfilosoof Oswald...
Gorbatsjov. De man en zijn tijdperk – William Taubman
Misschien wel de belangrijkste levensles kreeg Michail Gorbatsjov als jongetje in de Tweede Wereldoorlog van zijn vader, toen die als soldaat van het Rode Leger terugkeerde van het front: ‘We hebben gevochten tot de voorraad strijd op was. Zo moet je leven.’ Gorbatsjovs biograaf William Taubman, die eerder een Pulitzer Prize ontving voor zijn Chroesjtsjov-biografie,...
