Alle artikelen
Schrijfster Kristien Hemmerechts reconstrueert in Het verdriet van Vlaanderen de familiegeschiedenis van de tweeling Toon en Hein. Hun ouders collaboreerden met de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. De geschiedenis van de Vlaamse broers kruist met die van Marcel Kahn, een zevenjarig jongetje dat in Auschwitz werd vergast. Hemmerechts eert hem als het gezicht van de miljoenen onschuldige Joodse oorlogsslachtoffers.
Wanneer maakte u kennis met uw held Marcel Kahn?
‘Tijdens de zoektocht die ik met Toon en Hein maakte naar het oorlogsverleden van hun familie. Eind 2017 hebben ze me daartoe in de arm genomen.’
Waarom hadden ze uw hulp ingeroepen?
‘De broers wilden getuigen om te waarschuwen voor de vreselijke gevolgen van racisme en fascisme. Het was voor hen geen geheim dat hun vader als SS’er aan het oostfront had gevochten, en dat hij na zeven jaar in de gevangenis nog altijd dweepte met Hitler. Hun moeder was secretaresse geweest van een van de belangrijkste SS’ers in België, haar broers hadden ook gecollaboreerd. Maar wat er precies allemaal was gebeurd wisten ze niet.’
Waarom hebt u hun verhaal opgeschreven?
‘Ik vind het heel belangrijk dat de Tweede Wereldoorlog en de uitwassen van het antisemitisme niet worden vergeten, zoals tegenwoordig wel lijkt te gebeuren. Persoonlijke anekdotes zoals die van Toon en Hein hebben grote zeggingskracht omdat ze het oorlogsverleden dichterbij halen en heel concreet maken.’
U strijdt tegen de vergetelheid.
‘Ik probeer mijn steentje bij te dragen. Met teksten uit Het verdriet van Vlaanderen hebben we ook een voorstelling gemaakt, waarin we een portret tonen van de kleine Marcel Kahn (1936-1944), het omgekomen broertje van een Joodse vriendin van Toon. Het publiek reageert heel heftig als het met zijn beeltenis wordt geconfronteerd. Ik ben van 1955, ik weet van de gaskamers, de kampen en de deporaties, maar ik ben zelf ook nog elke keer geschokt door de pijnlijke gewaarwording dat mooie, onschuldige kinderen zoals hij werden vermoord.’
Ik vind het heel belangrijk dat de Tweede Wereldoorlog en de uitwassen van het antisemitisme niet worden vergeten, zoals tegenwoordig wel lijkt te gebeuren.
Hoe beoordeelt u de rol van de ouders en de andere zogenoemde ‘zwarte’ familieleden van Toon en Hein?
‘Ze zijn medeplichtig, ook aan de Holocaust. Het verhaal gaat dat veel Vlamingen uit idealisme de kant van de Duitsers kozen, omdat ze eigenlijk streden voor een onafhankelijk Vlaanderen. Maar dat is een mythe. Ik weet inmiddels dat veel Vlaamse SS’ers wreder waren dan de Duitsers in België. Zo heeft een oom van de tweeling het initiatief genomen tot de beruchte razzia van Meensel-Kiezegem. Hij vond de Duitsers te laks in de strijd tegen het verzet.’
Moedig van de tweeling dat zij hun geschiedenis openbaren?
‘Absoluut. De meeste families hangen de vuile was liever niet buiten. Het is een bekend beschermingsmechanisme om de gelederen te sluiten en te zwijgen. Zo neemt mijn broer het mij niet in dank af dat ik in het boek ook over onze eigen familiegeschiedenis schrijf, terwijl ons verleden niet eens beladen is.’
Bannerafbeelding: de tweeling Toon en Hein, fragment van de cover van Het verdriet van Vlaanderen.
Alies Pegtel is historicus en journalist.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Kristien Hemmerechts over haar historische held
Schrijfster Kristien Hemmerechts reconstrueert in Het verdriet van Vlaanderen de familiegeschiedenis van de tweeling Toon en Hein. Hun ouders collaboreerden met de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. De geschiedenis van de Vlaamse broers kruist met die van Marcel Kahn, een zevenjarig jongetje dat in Auschwitz werd vergast. Hemmerechts eert hem als het gezicht van de...
Column Annegreet van Bergen: fietsen in oorlogstijd
Tijdens de Tweede Wereldoorlog vorderden de Duitsers duizenden fietsen, zodat ze zich tijdens een landing van de geallieerden per rijwiel naar de kust konden spoeden. Een zinloze actie, constateert Annegreet van Bergen, die grote woede opriep. In augustus 2018 fietste een groep jonge Duitsers naar Nederland, zogenaamd om fietsen terug te geven die door hun...
Stelling: Tweede Wereldoorlog
Martin Sommer: ‘Ik zou zeggen dat de morele lessen van de Tweede Wereldoorlog, en dan met name die van de Holocaust, juist alomtegenwoordig zijn. We worden er dagelijks aan herinnerd. Ze vormen de allesoverheersende morele maatstaf. Zo kan het dat de EU inmiddels geen economisch samenwerkingsverband meer heet te zijn, maar – volgens voorstanders als...
Wijvenwereld – Jelle Haemers, Andrea Bardyn en Chanelle Delameillieure
In 1430 ontving de alleenstaande moeder Janne Schuts, dienstmeid te Antwerpen, een aanzienlijk bedrag van haar overleden baas, de viskweker Laureys Hacke. Hij was tevens de vader van haar bastaarddochter. Met zijn geld kocht Janne een haringkraam en betrad ze als investeerder de kapitaalmarkt. Ze boekte geweldige investeringssuccessen. Dankzij haar rijkdom werd haar dochter...
Gandhi – Ramachandra Guha
Gek werden ze van hem, de Britten. Ze bezaten het grootste koloniale rijk uit de geschiedenis en bestuurden dat, in hun eigen ogen, op uiterst humane en beschaafde wijze. Tot er een vreemd, mager, halfnaakt mannetje opdook dat weigerde geweld te gebruiken, maar wel in staat was enorme volksmenigten op de been te brengen die...
Film: Ganz: How I lost my Beetle
De Volkswagen kever was toch een idee van Adolf Hitler, waarna Ferdinand Porsche de succesvolle ‘volksauto’ ontwierp? Zo hadden we het altijd begrepen, maar de documentaire Ganz: How I Lost My Beetle vertelt een ander verhaal. Niet Porsche, maar de Joodse ingenieur Josef Ganz bedacht het concept van Duitslands populairste auto: het ruggengraatchassis, de motor...
‘De veerkracht van de samenleving speelde een grote rol in de Hongerwinter’
Het gangbare beeld van de Hongerwinter als periode waarin het ‘ieder voor zich’ was, is niet correct. Historicus Ingrid de Zwarte laat dat zien in haar academisch proefschrift, dat als Nederlandse publieksversie in boekvorm is gepubliceerd. ‘In alle steden in het westen, maar zelfs ook in het noordoosten van het land, waren mensen betrokken om de crisis...
Maoïsten
Een groep studenten aan de prestigieuze Peking Universiteit in Beijing organiseerde in december een politieke manifestatie ter ere van Mao. Ze werden prompt gearresteerd. In februari kwamen de studenten met een video waarin ze gedwongen zelfkritiek toonden – precies zoals dat gebeurde tijdens de Culturele Revolutie. De studenten hadden zich, volgens de...
Maarten van Rossem: ‘Het zelfbeeld van de Britten is gebaseerd op valse nostalgie’
Maarten van Rossem blikt terug op Churchill en ziet hoe sentimentele gevoelens doorsijpelen in het hedendaagse Groot-Brittannië: ‘De Brexit is gebaseerd op een verlangen naar vroeger.’ Hoe groot is de invloed van Churchill daadwerkelijk geweest op het verloop van de wereldgeschiedenis? ‘Daar moet je heel terughoudend in zijn. Als Churchill in 1940 geen minister-president geworden...
De vele gezichten van Johan Maurits
Het Mauritshuis ontving de afgelopen jaren steeds meer kritiek op het mogelijk dubieuze verleden van naamgever Johan Maurits van Nassau-Siegen, in de zeventiende eeuw gouverneur van toenmalig Nederlands-Brazilië. Een besluit om een buste van Johan Maurits van de foyer naar het depot te verplaatsen leidde begin 2018 alleen nog maar tot meer ophef. Hoewel de...
Ongepaste ’territoriale claim’
Antonio Tajani, de Italiaanse voorzitter van het Europese Parlement, heeft een historische blunder begaan. Tajani sprak in februari tijdens een herdenkingsbijeenkomst in Basovizza, op de grens van Italië en Slovenië. Hier vermoordden tijdens de Tweede Wereldoorlog Joegoslavische communisten een groot aantal vermeende fascisten, onder wie vooral ook veel onschuldige Italianen. Tajani beëindigde...
‘Je kunt riddertoernooien zien als een vroege vorm van teambuilding’
In het kader van de huldigingsreis van Filips II werden in de Nederlanden in 1549-1550 maar liefst veertien riddertoernooien georganiseerd, verspreid over diverse steden. Mediëvist Mario Damen toont tijdens de Collegedag Middeleeuwse hofcultuur, maandag 3 juni in Leiden, aan dat deze toernooien onderdeel uitmaakten van een brede ridderlijke cultuur. Bovendien dienden deze toernooien ter bevordering...
