Alle artikelen
‘Het is bij ons net een zomerkamp,’ zegt een partizaan in Wit-Rusland in 1943 half lachend tegen een 14-jarige jongen die wil meevechten tegen de Duitse vijand. De knul mag mee en komt er snel achter hoe dat ‘zomerkamp’ er in de Tweede Wereldoorlog uitziet. Met hem beleven we in de Russische oorlogsklassieker Come and See (1985), nu eindelijk op dvd, onvoorstelbare oorlogsgruwelen.
De film is een mokerslag, die het bekende stramien van de Russische oorlogsfilm – onkreukbare Russische helden, Duitse schoften – ver overstijgt. Met bijna hallucinerende beelden sleept Come and See de kijker mee in een hellevaart, die het monster oorlog in al zijn gruwelijkheid toont. Kom en zie: dit is oorlog, schreeuwt de film uit. Op het afgrijselijke dieptepunt drijven SS’ers en Wehrmacht-soldaten, in een orgie van geweld, dorpsbewoners in een schuur en steken deze in brand. Dronken Duitsers en collaborateurs dansen van vreugde bij de verzengende brandhaard. Op de aftiteling lezen we dat 628 Wit-Russische dorpen dit lot ondergingen.
Als ik alles wat ik wist en de hele waarheid had laten zien, zou zelfs ik de film niet hebben kunnen aanzien.
– Regisseur Elem Klimov over de oorlogsverschrikkingen in zijn meesterwerk Come and See.
Aan alles in Come and See is voelbaar dat regisseur Elem Klimov (1933-2003) weet waarover hij het heeft. Niet vreemd, want als jochie maakte hij de oorlog mee in Stalingrad. Die persoonlijke betrokkenheid én Klimovs geweldige filmtalent hebben geleid tot een meesterwerk. Het was er bijna niet gekomen, want de autoriteiten zagen in het script een ‘esthetiek van vuiligheid’ en hielden de verfilming acht jaar (!) tegen. In 1984 kon Klimov eindelijk zijn meesterwerk maken. In Rusland waaide toen een andere wind en Come and See won een jaar later op het filmfestival in Moskou de prijs voor beste film.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Film: Come and See
‘Het is bij ons net een zomerkamp,’ zegt een partizaan in Wit-Rusland in 1943 half lachend tegen een 14-jarige jongen die wil meevechten tegen de Duitse vijand. De knul mag mee en komt er snel achter hoe dat ‘zomerkamp’ er in de Tweede Wereldoorlog uitziet. Met hem beleven we in de Russische oorlogsklassieker Come and...
Marco Mostert over christelijke missionarissen in de Lage Landen
Marco Mostert spreekt op de Collegedag Religiegeschiedenis over de kerstening van Nederland. Wat weten we over religie voorafgaand aan de kerstening? Welke middelen gebruikten de missionarissen om mensen tot het christendom te bekeren? En hoe ontwikkelde het christendom zich in de eeuwen na de kerstening? Waarover spreekt u op de Collegedag Religiegeschiedenis? Ik vertel over de...
Mikhail Toechatsjevski (1893-1937)
De Russische maarschalk Michail Toechatsjevski probeerde in 1936 een pact met de Britten en de Fransen tegen Adolf Hitler te sluiten. Als hem dat was gelukt, had de geschiedenis een andere loop gekend. De avond begon al te vallen toen maarschalk Michail Toechatsjevski, de Russische onderminister van Defensie, een bezoek bracht aan het Parijse Musée...
Vier gezichten op een Surinaamse plantage
In een interactieve webdocumentaire vertellen Dolores Leeuwin, Jörgen Raymann, Lange Frans en Défano Holwijn de op waarheid gebaseerde verhalen van vier historische figuren op een Surinaamse plantage. Daarmee willen zij een nieuwe en persoonlijke dimensie geven aan de slavernij. Regisseur Hesdy Lonwijk legt uit waarom kennis van dit soort verhalen cruciaal is voor ons begrip...
Het dorp als zuurstof van het land
Veel doorgewinterde dorpelingen merken dat het dorp niet meer zo is als vroeger. Wim Daniëls bespreekt in zijn nieuwe boek Het Dorp het traditionele dorpsleven en de radicale veranderingen die het onderging vanaf de jaren zestig. Karakteristieke dorpsfiguren, zandweggetjes, dorpsdrama’s en de jaarlijkse kermis; het komt allemaal aan de orde in Daniëls’ relaas vol ‘o...
Was Catharina de’ Medici echt een Zwarte Koningin?
Ze wordt gezien als de kwade genius achter de Bartholomeusnacht, 23 augustus 1572 – het begin van een slachting waarbij duizenden protestanten omkwamen. Catharina de’ Medici dankt er haar bijnaam ‘de Zwarte Koningin’ aan. Is zij echt schuldig aan het vele bloedvergieten van haar tijd? Frankrijk werd in de tweede helft van de zestiende eeuw...
‘Mannen van Nederland, opent de oogen!’
De strijd voor vrouwenkiesrecht is geen zaak van vrouwen alleen geweest. In de jaren tien van de vorige eeuw steunde een groep mannen de vrouwen in hun streven, en schrijvers als John Stuart Mill en Bernard Tellegen vormden een bron van inspiratie voor feministen als Aletta Jacobs. Een illuster mannengezelschap stapte op zondag 18...
Johanna Borski was rijker dan alle mannen
Een 50-jarige weduwe, moeder van acht kinderen, die zich ontpopt tot een van de rijkste Nederlanders van de negentiende eeuw. Dit is het bijzondere verhaal van de uitzonderlijke zakenvrouw Johanna Borski, zonder wie De Nederlandsche Bank kopje onder was gegaan. Een van de rijkste Nederlanders van de negentiende eeuw was een vrouw: Johanna Borski. Alleen...
Boudica was strijdbaar, maar verloor van de Romeinen
De Keltische koningin Boudica nam twintig eeuwen geleden het zwaard op tegen de Romeinse bezetter. Brexiteers zagen in haar een lichtend voorbeeld. Echt woest kijkt hij niet, de man op het overwinningsmonument. En de vrouw die hij onderwerpt toont geen angst of pijn. Toch spreekt het beeld duidelijke taal: hier staat een overwinnaar die de...
Interview met Mineke Bosch over vrouwenkiesrecht
De beweging voor vrouwenkiesrecht rond 1900 bestond niet alleen uit deftige dames uit het westen van het land. Tijdens het onderzoek voor haar nieuwste boek Strijd! ontdekte historica Mineke Bosch dat de beweging tot diep in de provincie doordrong. ‘Vrouwen van de afdeling Ten Boer in Groningen bezochten omringende dorpen om handtekeningen te verzamelen.’ Uw...
Gemanipuleerde schedels
Twee jongens met opzettelijk vervormde schedels werden in de vijfde eeuw in één graf gelegd in oostelijk Kroatië. Hun voorouders kwamen uit verschillende delen van de wereld. Een van de jongens was 14 tot 16 jaar oud en zijn schedel was bizar lang en hoog, alsof die vanaf zijn kruin schuin naar achteren...
Prehistorische gewichten
Bewoners van Brittannië en Frankrijk gebruikten in de eeuwen rond 1000 v.Chr. al gestandaardiseerde gewichten voor handel. Dat suggereren onder meer de gewichten van gouden gedraaide nekringen, waarvan er uit deze periode verscheidene zijn teruggevonden. Onderzoeker Lorenz Rahmstorf van de Universiteit Göttingen vergeleek de gewichten en concludeerde dat 93,5 gram een steeds terugkerende...
