Alle artikelen
Rond 105 v.Chr. bezorgden Germanen de Romeinen een collectief trauma, dat vijf eeuwen lang zou blijven opspelen. Eind tweede eeuw voor Christus leden de Romeinen enkele nederlagen tegen de noordelijke Cimbri en Teutones. Dramatische verslagen hiervan hielden de angst voor volkeren uit het noorden een half millennium lang levend, en geschikt voor politiek gebruik.
Romeinen bewaarden vooral dramatische herinneringen aan de gebeurtenissen bij Arausio (het huidige Orange), waar ze twee keer vlak achter elkaar werden verslagen. Volgens geschiedschrijvers sidderde de hele Romeinse staat daarna van angst en stond het rijk aan de rand van de afgrond. Dat was overdreven, maar de paniekverhalen illustreren de aanhoudende vrees voor de Germanen.
Deze angstige herinneringen werden nog eeuwenlang politiek uitgebuit. Door Julius Caesar bijvoorbeeld, die ruim een halve eeuw later zijn eigen successen tegen de Helvetii – ook betrokken bij de eerder conflicten – overdreven groots afschilderde. Hij suggereerde dat zij even geduchte vijanden waren als de tegenstanders in het jaar 105 en verhoogde zo zijn eigen status.
In later eeuwen verwezen de Romeinen liever naar het succesvolle einde van het conflict met de Cimbri en Teutones, toen consul Marius overwinningen boekte. In die latere tijd luidde de boodschap: ook als alles mis lijkt te gaan, zullen de Romeinen nog winnen.
Bron: Bernt Kerremans, Terror Germanicus; Germanendreiging en memoria in de late Romeinse Republiek en de Keizertijd (Proefschrift Radboud Universiteit)
Kader: Nauwelijks menselijk
De Romeinen stelden de Cimbri en Teutones graag afschrikwekkend voor. In de tweede eeuw deed de Macedoniër Polyaenus mee aan die trend toen hij schreef:
Toen de Cimbri en Teutones, volkeren woest in hun gedragingen, van immense afmeting, met afschuwwekkende aangezichten en sprekend in een taal die nauwelijks menselijk is, Italië waren binnendrongen, wilde Marius aanvankelijk de militaire confrontatie vermijden.
Kader: Hoopgevend voorbeeld
In de vierde eeuw bedreigden Visigoten het Romeinse Rijk. Dichter Claudius Claudianus hoopte op een goede afloop, net als na de nederlagen tegen de Teutones en Cimbri, van wie de laatsten zelfs Italië waren binnengedrongen. Toen had Marius Rome de uiteindelijke overwinning bezorgd, en nu zou generaal Stilicho hetzelfde doen:
Want eerder werd al in die streek
volledig wraak genomen door beledigde Romeinen:
een storm van Cimbri, opgejaagd uit de moerassen van
de verre oceaan, wrong zich een doortocht door de Alpen,
maar sneuvelde in deze velden. Laat hier binnenkort
ons nageslacht de resten van twéé volkeren herdenken,
laat hier één zegeteken met een dubbel opschrift staan:
Hier drukt Romeinse grond op Cimbri en geduchte Goten,
geknecht door grote leiders, Stilicho en Marius.
O dwaze volkeren, leer dat u Rome nooit moet tarten.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Germanofobie
Rond 105 v.Chr. bezorgden Germanen de Romeinen een collectief trauma, dat vijf eeuwen lang zou blijven opspelen. Eind tweede eeuw voor Christus leden de Romeinen enkele nederlagen tegen de noordelijke Cimbri en Teutones. Dramatische verslagen hiervan hielden de angst voor volkeren uit het noorden een half millennium lang levend, en geschikt voor politiek gebruik. ...
Geen recht voor onkuise vrouwen
Vrouwen die aangifte van verkrachting deden, moesten in Victoriaans Engeland kunnen aantonen dat ze van goede zeden waren. In 1878 meldde een 13-jarig Engels dienstmeisje dat ze verkracht was. Een dag daarna werd ze onderzocht door arts Albert Benthall, die bij het meisje geen tekenen zag dat ze daags ervoor voor het eerst seks had...
Gerenommeerd wetenschapsblad verkoopt onzin
Onzinnig, slecht geïnformeerd, vreselijk – kenners oordelen hard over een recent artikel in het vooraanstaande wetenschappelijke tijdschrift Science over de invloed van de middeleeuwse kerk op de westerse psyche. De auteurs van het Science-artikel – géén historici – stellen dat langdurige blootstelling aan de katholieke kerk de westerse mens individualistischer heeft gemaakt dan...
Hollandse meesteressen
Kunstliefhebbers in Washington kunnen werken bewonderen van Nederlandse vrouwelijke schilders uit de zeventiende en achttiende eeuw. Onder anderen Judith Leyster, Maria Sibylla Merian en Rachel Ruysch hangen tijdelijk in het National Museum of Women in the Arts, dat vrouwelijke kunstenaars uit de schaduw van hun mannelijke collega’s wil halen. In de zeventiende en...
Franse woede over Netflix-film The King
De peperdure Netflix-film The King is zorgwekkend anti-Frans, vindt de directeur van het historisch museum in Azincourt.
Spanjegangers net zo ‛eng’ als IS’ers
Tachtig jaar voor de huidige onrust over terugkerende IS-strijders was er vergelijkbare weerstand tegen terugkerende Spanjegangers. Zo’n 650 Nederlandse vrijwilligers vochten in de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) aan de kant van de linkse, democratisch gekozen regering, die werd bedreigd door een ultrarechtse opstand onder leiding van generaal Franco. In 1938 werden ze teruggetrokken uit het conflict....
Democratisering verloopt niet rechtlijnig
Al 900 jaar geleden ontstonden in Europa de eerste vormen van politieke participatie: burgers zochten bescherming tegen de grillen van hun heersers. In zijn nieuwste boek Mede-zeggenschap laat emeritus hoogleraar geschiedenis Wim Blockmans zien hoe vervolgens de rechtsstaat en de democratie opkwamen. En hoe ze nu weer worden bedreigd. ‘De parlementaire democratie houdt vast aan...
Ian Buruma over zijn historische held
Schrijver en historicus Ian Buruma heeft talloze boeken en essays op zijn naam. In zijn woonplaats New York werkt hij momenteel aan een boek over de opkomst en ondergang van de Anglo-Amerikaanse orde. Buruma bewondert de Duitse dichter en essayist Heinrich Heine (1797-1856) als humoristische vrijdenker. Wanneer maakte u kennis met Heinrich Heine? ...
Vensters op de wereld
Glas verbreedt letterlijk onze blik, stelt Annegreet van Bergen vast. Dankzij brillen, microscopen en steeds grotere vensterruiten gaan er werelden voor ons open. Glas doet wonderen. Dat zie je in Amsterdam-Noord, waar de ene na de andere industriële locatie wordt omgetoverd tot hotspot vol creatieve, culturele en uitgaansactiviteiten. Zo ook het gebied rond het Gedempt...
Stelling: generatieconflict
In de ‘stelling’ reageert een vast panel van historici op een actuele gebeurtenis. Eva Rovers ‘Absoluut. De huidige jongeren en de kinderen die nu geboren worden, zijn de klos. Zij zullen de gevolgen ondervinden van de overconsumptie van hun voorouders. Zelfs in het onwaarschijnlijke geval dat we erin slagen de opwarming van...
Britse familieperikelen in The Crown
Geen volk met een obsessiever fascinatie voor het koningshuis dan het Engelse. Het heeft tientallen tv-series opgeleverd, maar The Crown spant de kroon.
Wim Kok – Marnix Krop
‘Wim Kok is definitief geschiedenis,’ zo opent oud-diplomaat Marnix Krop het eerste deel van zijn Wim Kok-biografie. Hij bedoelt er slechts mee dat Nederlands derde socialistische minister-president op 20 oktober 2018 op 80-jarige leeftijd overleed. In zekere zin is dat ook de reden dat deze biografie in twee delen wordt gepubliceerd. Krop sprak namelijk met...
