Alle artikelen
Den Haag was een welvarend maar kwetsbaar dorp toen de Gelderse legerleider Maarten van Rossum besloot om het in maart 1528 aan te vallen. Hij was in de buurt om te vechten voor de onafhankelijkheid van zijn hertogdom Gelre, en Den Haag lag toevallig voor het grijpen. Dus plunderden Van Rossums mannen het Binnenhof en dwongen ze de dorpelingen verdere vernielingen af te kopen voor het kapitaal van 80.000 gulden.
Vijf eeuwen later, in 2023, vinden twee tentoonstellingsmakers dat prachtig. ‘De ridders van Gelre’ noemen de twee zich, en bij Omroep Gelderland vertellen ze over de geschiedenis van de provincie. Daarnaast zijn ze de gezichten van een tijdelijke tentoonstelling in Stadsmuseum Harderwijk, over het verleden van voormalig hertogdom Gelre, van de prehistorie tot de Koude Oorlog.
Meer recensies van tentoonstellingen lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Om de tentoonstelling te volgen heeft de bezoeker een audiotour nodig, waarin de ridders van Gelre zich hartgrondig afzetten tegen de rest van het land – en vooral tegen Holland en de Randstad.
Daarom joelen ze dat Van Rossum een held was en zijn aanval op Den Haag een ‘vreugdevolle gebeurtenis’. Het zal lollig bedoeld zijn want de mannen zetten regelmatig gekke stemmetjes op en willen ook verder wel eens dollen. Als het gaat over een beeldje van oorlogsgod Mars vraagt de ene ridder aan de ander: ‘word je gesponsord?’ Want Mars is ook een chocoladereep.
Wie de mannen ongrappig vindt, heeft pech, want verder doet de tentoonstelling nauwelijks aan uitleg. Er zijn minimale bordjes met naam, vindplaats en eigenaar van de tentoongestelde waren maar nadere duiding geven de makers alleen in hun gesproken verhaal. Dus wie iets wil leren over de geschiedenis van Gelre, moet meegaan in het verhaal van de ridders.
Dat begint in de Bronstijd, ‘toen Amsterdam nog een sompig moeras was’, zoals de vertellers blijven herhalen. Een klokbeker-urn en twee mooie halskettingen illustreren dat die alleszins de moeite waard is om te bestuderen en dat er toen in het latere Gelderland al fraaie spullen werden gemaakt en werd gehandeld met verre gebieden. Prima materiaal voor een tentoonstelling dus, maar in de uitleg overheerst de boosheid jegens de Randstad.
Uitgangspunt van de tentoonstelling lijkt namelijk dat de geschiedenis van Gelre meer aandacht verdient, maar dat snode Randstedelingen dat al sinds mensenheugenis verhinderen en het oude hertogdom voortdurend dwars zitten. Maar opmerkelijk genoeg maken de ridders zelf de Randstad tot maatstaf van alles wat relevant is. Zo was het Gelders rivierengebied volgens hen de Randstad van de Romeinse tijd omdat Nijmegen toen bloeide en er koopwaar te krijgen was uit het hele rijk, zoals damast uit Syrië en sinaasappels uit Spanje.
Of neem het laat-vijftiende-eeuwse ‘antependium’ van het Nijmeegse schippersgilde: een versierd doek dat ooit in een kapel hing. Een boeiend ding, maar om dat uit te leggen hebben de vertellers een verwijzing nodig naar her vermaledijde Amsterdam: het antependium is de volgens hen de Nachtwacht van Gelre.
Knip- en plakwerk
De zaal van het antependium vormt in theorie de kern van de tentoonstelling. Hier staan de spullen uitgestald uit Middeleeuws Gelre, toen het hertogdom ontstond en tot culturele bloei kwam. Maar hier wreekt zich het feit dat Stadsmuseum Harderwijk een bescheiden instelling is. Daardoor zijn er weinig originele voorwerpen te zien en krijgt de bezoeker bijvoorbeeld kleurenprints voorgeschoteld van de schilderkunst van de gevierde gebroeders van Lymborch en hun oom Johan Maelwael. Dat is tot daaraan toe, maar helaas is het knip- en plakwerk niet altijd even verzorgd: plaatjes van de hertogen en hertoginnen uit de Middeleeuwen hangen er nogal knullig bij.
In de volgende zaal hangen meer originelen maar dan is de lol ervan af voor de makers. Want daar vertellen ze hoe Gelre, ondanks Maarten van Rossum, onderdeel werd van de Zeventien Nederlanden en vervolgens werd meegenomen in de Opstand. In die tijd, zo beweren de ridders, maakte Willem van Oranje alles in Gelre kapot en verspreidde zijn broer Jan van Nassau op IS-achtige wijze het protestantisme. En toch vertellen de schoolboeken – nog steeds volgens de ridders – dat de Tachtigjarige Oorlog een glorieuze opstand was tegen de koning van Spanje.
Dat maakt nieuwsgierig op wat voor school de ridders – geboren in 1971 en 1980 – in vredesnaam hebben gezeten, want dat soort verhalen vertellen geschiedenisleraren al heel lang niet meer. En de meeste docenten zullen beamen dat oorlogen vreselijk zijn. Maar de stroman moet kapot dus hebben de makers een portret van Willem van Oranje op de vloer laten plakken, zodat alle bezoekers daaroverheen lopen. En mannen die dat niet genoeg vinden, mogen na afloop pissen op een plaatje van de stadhouder, in een urinoir.
Zo hopen de ridders iedereen te overtuigen dat het tijd is voor een Gelders museum, want dat moet er volgens hen komen. En dat zou nog aardig kunnen zijn ook, maar dan graag zonder de grollen van de ridders en met actuele kennis van zaken.
Gelderland – Het Verloren Hertogdom
Stadsmuseum Harderwijk
Donkerstraat 4
3841 CC Harderwijk
T/m 7 mei 2023
Lollig boos doen tegen een stroman
In Zutphen komt een museum over de geschiedenis van Gelderland. De initiatiefnemers, de 'Ridders van Gelre', kwamen in een vorige tentoonstelling niet veel verder dan het afkraken van Willem van Oranje.
Opblaastanks en kunstenaars: het Amerikaanse spookleger
Oekraïne zet opblaasbare tanks en voertuigen in om de Russen te misleiden. In de Tweede Wereldoorlog had het Amerikaanse leger zelfs een 'spookdivisie'.
De mythe van het Titanic-orkest
Op 14 april 1912 bleven de orkestleden van de Titanic spelen, terwijl het schip zonk. Tegenwoordig staan de muzikanten symbool voor het negeren van naderend onheil.
Dankzij deze president werd Chili voor even een rood paradijs
In hartje Santiago, tegenover het presidentiële Moneda-paleis, werd in 2000 een standbeeld onthuld van de voormalige president Salvador Allende Gossens. Op de sokkel staan zijn laatste publiekelijke woorden: Tengo fe en Chile y su destino – ‘Ik heb vertrouwen in Chili en zijn bestemming.’ Hij sprak ze uit in een radiotoespraak op 11 september 1973,...
Antoni van Leeuwenhoek zag minidiertjes onder de loep
Onder zijn microscoop zag Antoni van Leeuwenhoek allerlei ‘dierkens’ krioelen. Maar het belang van zijn ontdekkingen had hij nog niet door.
Theo Thijssen: een meester met een missie
Schrijver-onderwijzer Theo Thijssen had een hekel aan schooldirecteuren, inspecteurs en modieuze onderwijsvernieuwers. Hij vertrouwde liever op het vakmanschap van gewone, nuchtere docenten, die intuïtief lesgaven en zo hun leerlingen verhieven – ook die uit de lagere milieus. ‘Peinzen over z’n vak is voor een schoolmeester een merkwaardige bezigheid.’ Zevenenveertig was Theo Thijssen toen hij dit...
‘Elly’s dagboek bevat sporen van tranen’
Jutta Chorus vertelt over haar historische sensatie. ‘Ik vond een koffertje vol brieven, dagboeken en documenten van drie generaties vrouwen.’
Postumus: de slimme keizer van Gallië
In de derde eeuw stichtte de Romeinse bevelhebber Postumus een eigen keizerrijk in Gallië. Hij bleek een betere bestuurder dan zijn Romeinse rivalen.
Landbouw op kleine schaal werd groot
Kleinschalig boeren en lokaal kopen: daar lag volgens alternatieve producenten en klanten in de jaren 1970 en 1980 de weg naar een beter milieu.
VOC vernietigde op grote schaal bomen
In 1625 trok Herman van Speult, VOC-gouverneur van Ambon, met een vloot naar het Molukse schiereiland Hoamoal om bomen te vernielen.
De ondergang van geuzenleider Lumey
Jarenlang streden Willem van Oranje en geuzenleider Lumey zij aan zij, maar uiteindelijk zag Oranje zich genoodzaakt om zich van de geuzenleider te ontdoen.
‘De mens kan de aarde niet beheersen’
In Dubai is een internationale klimaattop bezig. Volgens historicus Philipp Blom heeft het idee dat de mens de aarde kan controleren wortels in de bronstijd.
