Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

Politici, docenten en wetenschappers vinden allemaal dat scholen hun leerlingen moeten voorbereiden op hun rol als burger in de democratische rechtsstaat. Maar over de precieze vorm en inhoud van Nederlands burgerschapsonderwijs wordt al meer dan honderd jaar gediscussieerd, schrijft historicus Pieter van Rees in zijn promotieonderzoek. Hij concludeert dat burgerschapsonderwijs te tijdgebonden is om echt te kunnen slagen. ‘Er is altijd wel een groep onderwijskundigen, pedagogen en politici die vindt dat scholen het burgerschap op een andere manier moeten vormgeven.’

Uw proefschrift over burgerschapsonderwijs begint in 1920. Bestond het voor die tijd nog niet?

‘Zeker wel. Gedurende de hele negentiende eeuw waren er allerlei ideeën over hoe onderwijs de democratie kon versterken. In mijn onderzoek naar de wetenschappelijke discussie over burgerschapsonderwijs richt ik me op de jaren na de Eerste Wereldoorlog en de invoering van het algemeen kiesrecht. Maar zo lang als er onderwijs is, zo lang wordt er al gediscussieerd over wat de functie van de school in een democratie moet zijn.’

Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Zijn de ideeën over burgerschapsonderwijs veranderd?

‘Burgerschapsonderwijs is steeds een soort spiegel van de dominante opvatting over democratie. In het Interbellum was gewetensvrijheid een belangrijk onderdeel van de democratie, dus lag daar in het burgerschapsonderwijs de nadruk op. Leerlingen moesten op school een persoonlijk geweten ontwikkelen. Bovendien was burgerschapsonderwijs destijds sterk gekoppeld aan de verzuiling: scholieren moesten zich binnen hun eigen gemeenschap ontwikkelen tot goede burgers. Dat veranderde na de Tweede Wereldoorlog. Vanaf dat moment gingen democratie en burgerschap veel meer over gelijkheid. Dus moest het Nederlandse burgerschapsonderwijs juist bijdragen aan het doorbreken van de verzuiling.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Wat was de invloed van de Tweede Wereldoorlog?

‘De manier waarop leerlingen lessen over burgerschap moesten trekken uit de oorlog veranderde de afgelopen decennia voortdurend. Vlak na de oorlog moesten scholieren vooral leren over het gevaar van een massa die vatbaar is voor een sterke leider. Maar in de jaren zeventig en tachtig werd er meer nadruk gelegd op de slechte eigenschappen van individuen en de gevaren van racisme. Nog steeds zijn de Tweede Wereldoorlog en de aanloop daarnaartoe belangrijk in het burgerschapsonderwijs: er worden parallellen getrokken tussen de jaren dertig en de huidige opkomst van populisten. In lesboeken van maatschappijleer wordt naar de Tweede Wereldoorlog verwezen als een voorbeeld van hoe het niet moet.’

Was burgerschapsonderwijs een ‘linkse hobby’?

‘Het idee werd vooral aangezwengeld door progressieve politici. Liberalen en confessionelen zagen in eerste instantie niets in burgerschapsvorming, omdat het werd opgelegd vanuit de staat en de vrijheid van onderwijs aantastte. Maar vanaf de jaren negentig werd burgerschap steeds meer gekoppeld aan nationale eenheid, waardoor ook rechtse partijen het onderwerp belangrijk gingen vinden. De laatste decennia wordt het door vrijwel alle politieke partijen omarmd.’

Is het burgerschapsonderwijs in Nederland geslaagd?

‘In zekere zin kan het nooit slagen, want er is altijd wel een groep onderwijskundigen, pedagogen en politici die vindt dat scholen het burgerschap op een andere manier moeten vormgeven. De opdracht die scholen krijgen zijn te tijdgebonden om te slagen, want om de zoveel jaar wordt er een nieuwe crisis uitgeroepen die docenten moeten oplossen met burgerschapsvorming. Het onderwijs wordt op dit punt vaak overschat, en het vormt een voortdurende worsteling voor leraren.’

Portret Pieter van Rees

Pieter van Rees

is universitair docent Burgerschap en Educatie aan de Universiteit voor Humanistiek. Zijn proefschrift Political Education. The Science of Democratic Citizenship Education in the Netherlands and the  United States (1920-2020) is te vinden op de website van de Rijksuniversiteit Groningen.

Openingsafbeelding: Leerlingen van basisscholen in de gemeente Utrechtse Heuvelrug oefenen de democratie in een kindergemeenteraad, 14 april 2008. Bron: ANP.

Leerlingen van basisscholen in de gemeente Utrechtse Heuvelrug oefenen de democratie in een kindergemeenteraad, 14 april 2008.
Leerlingen van basisscholen in de gemeente Utrechtse Heuvelrug oefenen de democratie in een kindergemeenteraad, 14 april 2008.
Interview

Scholen worstelen al een eeuw met burgerschapsonderwijs

Over de precieze vorm en inhoud van Nederlands burgerschapsonderwijs wordt al meer dan honderd jaar gediscussieerd.

Lees meer
Houthi's in Jemen
Houthi's in Jemen
Artikel

Voor Houthi’s is oorlog een ‘way of life’

In 1992 ontstond in Jemen de beweging Ansar Allah (‘helpers van god’), beter bekend als de Houthi’s. Zij zijn sindsdien betrokken bij alle grote conflicten in het land. Inmiddels vallen ze ook internationale schepen in de Rode Zee aan. Wat drijft hen?  Het antwoord ligt besloten in de geschiedenis van Jemen. Die wordt vooral gekenmerkt...

Lees meer
Begrafenis van Lenin in zijn mausoleum.
Begrafenis van Lenin in zijn mausoleum.
Interview

‘Lenin blijft nog wel even in zijn mausoleum’

Honderd jaar geleden overleed Vladimir Lenin. Zijn lichaam ligt nog altijd opgebaard in het mausoleum, maar in het Kremlin is er discussie over zijn laatste rustplaats.

Lees meer
Vorster en Rabin
Vorster en Rabin
Artikel

Israël en Zuid-Afrika waren ongemakkelijke vrienden

Het Internationaal Gerechtshof in Den Haag deed een tussentijdse uitspraak in de genocidezaak die Zuid-Afrika aanspande tegen Israël: Jeruzalem moet er alles aan doen om genocide in Gaza te voorkomen. Dat de Zuid-Afrikaanse regering Israël beschuldigt van genocide in Gaza, is pijnlijk voor het land dat zijn bestaansrecht mede baseert op de Holocaust. Maar in Zuid-Afrika leeft een andere historische herinnering: Israël was vroeger bevriend met het apartheidsregime.

Lees meer
Duivels: fresco uit een klooster.
Duivels: fresco uit een klooster.
Interview

Geloof in de duivel

Historicus Raoul Bauer vertelt het verhaal van de duivel door de eeuwen heen. Hij beschrijft hoe de prins van de duisternis steeds de angsten van een tijd vertolkt.

Lees meer
‘Xi Jinping vreest de chaos van Mao Zedong’
‘Xi Jinping vreest de chaos van Mao Zedong’
Interview

‘Xi Jinping vreest de chaos van Mao Zedong’

‘Mieren’ en ‘vliegen’. Zo noemt de Chinese president Xi Jinping de zakenlieden die hij aan wil pakken in zijn strijd tegen corruptie. Volgens onderzoeker Ties Dams gebruikte Mao Zedong vergelijkbare retoriek in de jaren vijftig en zestig, maar heeft Xi een andere missie dan zijn voorganger. Waarom gebruikt Xi ontmenselijkende termen als ‘mieren’ en ‘vliegen’?...

Lees meer
Oorlogseducatie: Schoolkinderen lezen de Anne Frank-krant in de klas, Nederland 3 mei 1979.
Oorlogseducatie: Schoolkinderen lezen de Anne Frank-krant in de klas, Nederland 3 mei 1979.
Interview

PVV-zege roept vragen op over effect van oorlogseducatie

De grote verkiezingswinst van de PVV illustreert volgens historici een gebrek aan kennis van de Tweede Wereldoorlog. Heeft tachtig jaar onderwijs wel effect gehad?

Lees meer
Jo Hedwig Teeuwisse: de Fake History Hunter
Jo Hedwig Teeuwisse: de Fake History Hunter
Fake History Hunter

‘Le Viking ridicule’

De Fake History Hunter ergert zich aan een cover van de Franse krant 'Le Monde'. Op de voorkant van een speciale uitgave over de Vikingen prijkt een AI-afbeelding.

Lees meer
De eerste wintersporters gebruikten ski’s van drie meter lang
De eerste wintersporters gebruikten ski’s van drie meter lang
Beeldessay

De eerste wintersporters gebruikten ski’s van drie meter lang

Tot ver na de Tweede Wereldoorlog ging alleen de elite jaarlijks skiën. Inmiddels kunnen steeds meer mensen een wintersportvakantie betalen. Maar rijk en arm delen steeds vaker dezelfde zorg: ligt er voldoende sneeuw op de bergen? In de zomer van 1864 sloot Johannes Badrutt, hotelier in het Zwitserse Sankt Moritz, een weddenschap met vier Britse...

Lees meer
ABN: Nederlands voor nette mensen
ABN: Nederlands voor nette mensen
Artikel

ABN: Nederlands voor nette mensen

Eeuwenlang zijn de grammatica en het vocabulaire van het Nederlands een zootje. Pas rond 1900 ontstaat het Algemeen Beschaafd Nederlands. Dankzij de nieuwe massamedia en het onderwijs dringt deze standaardtaal door tot in elke Nederlandse woonkamer. In 1625 komt bij boekverkoper Daniël Roels aan de Leidse Nieuwstraat een interessant werkje uit, geschreven door wiskundige Christiaen...

Lees meer
Amazones vechten als een vent
Amazones vechten als een vent
Artikel

Amazones vechten als een vent

Het ministerie van Defensie wil dat in 2030 bijna een derde van alle medewerkers vrouw is om een goede afspiegeling van de samenleving te vormen. In het oude Griekenland werden de wildste verhalen verteld over vreeswekkende krijgsvrouwen: de Amazones. Ze streden als mannen, waren ongekend dapper en hadden maar één borst. Lang werd aangenomen dat het mythes waren, maar dat klopt niet helemaal.

Lees meer
Beatrice de Graaf portret
Beatrice de Graaf portret
Column

Zakt Nederland af tot de derde rang?

Nederland heeft de afgelopen jaren internationaal ‘boven zijn gewicht’ meegedaan. Beatrice de Graaf vraagt zich af of dat gaat veranderen.

Lees meer
Loginmenu afsluiten