Contact | Adverteren | Login | Klantenservice | Privacy
Log in
Wachtwoord vergeten
dinsdag 27 februari 2018

Grieken, geld en goden

Vier deskundigen over de wereld van de oude Grieken

De mens maakt de goden naar zijn eigenbeeld. Dat is een idee waar de Grieken met filosoof Xenophanes (560-487 v. Chr.) verrassend dichtbij zaten. Dat vertelde Hugo Koning tijdens de Collegedag Oude Grieken op maandag 12 februari in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Vier deskundigen vertelden tijdens deze dag, die georganiseerd werd door Historisch Nieuwsblad, over deze bijzondere beschaving. Op sommige momenten leken de Grieken heel dichtbij te komen; op andere momenten stonden ze bijzonder ver weg.

Door: Roel Welling

Emeritus hoogleraar en auteur van vele toegankelijke boeken over Griekse geschiedenis Fik Meijer opende de collegedag. Hij sprak over de politieke, sociale en militaire ontwikkelingen in het Griekenland van de vijfde eeuw voor Christus. Meijer legde uit dat niet alleen de Perzische en Peloponnesische Oorlogen stadstaten als Athene en Sparta ontregelden, maar dat ook bestuurlijke ontwikkelingen als de invoering van de democratie grote gevolgen hadden voor de sociale verhoudingen tussen de Grieken onderling.
 
Ook de uitvinding van muntgeld had grote sociale gevolgen, bleek uit de lezing van dr. Tazuko van Berkel, docent Klassieke Geschiedenis aan de Universiteit Leiden. De Griekse omgang met deze vondst laat doeltreffend zien hoe ver de Grieken van ons af staan. Van Berkel vertelde over het begrip ‘fiduciariteit’: het gegeven dat niet de waarde van het materiaal, maar publiek vertrouwen de waarde van de munt bepaalt. Zij noemt dit het mystery ingredient in geld. Deze eigenschap was voor Grieken zo nu en dan moeilijk te bevatten, aldus Van Berkel. Zo smolt Diogenes van Sinope (404-323 v. Chr.) een grote hoeveelheid munten om. De stempel die de munt zijn waarde gaf was daardoor verdwenen en de munten werden hierdoor veel minder waard. Hiermee liet Diogenes de fragiliteit van het nieuwe systeem zien.
 

Mythologie

De lezingen van prof. dr. Ruurd Halbertsma en dr. Hugo Koning hadden de Griekse mythologie als gemeenschappelijk thema. Halbertsma, conservator van het Rijksmuseum van Oudheden, liet aan de hand van stukken uit de collectie zien dat politieke en militaire gebeurtenissen opvallend vaak de verbeelding van mythologische verhalen binnensijpelden. Zo kregen mythische ‘slechteriken’ op afbeeldingen vaak uiterlijke kenmerken van vijanden waartegen de Griekse stadstaten daadwerkelijk oorlog voerden. 
 
Waar Halbertsma sprak over de verbeelding van de werkelijkheid binnen de mythologie, had Hugo Koning het juist over de mythologie in de werkelijke samenleving. Hij vertelde aan de hand van een aantal absurde gevallen hoe de Grieken twijfelden aan hun goden en constructies bedachten waarin hun mythologie in te passen was in de werkelijkheid.

Zo zou Kronos, die volgens de mythe zijn eigen kinderen opat, symbool staan voor de tijd, die ook alles verslindt. Ook gingen de Grieken op zoek naar een reële historische kern voor hun mythen. Zo zou het verhaal van de Hydra van Lerna - de veelkoppige slang die elke afgehouwen kop dubbel terug liet groeien - in werkelijkheid gaan over de belegering van een stad, waarbij elke gedode boogschutter vervangen werd door de volgende. Met humor en enthousiasme bracht Koning het mythologiedebat uit de Griekse maatschappij tot leven.

Wilt u ook een collegedag van Historisch Nieuwsblad bijwonen? Ga naar onze eventpagina voor een overzicht van de komende bijeenkomsten.