Contact | Adverteren | Login | Klantenservice | Privacy
Log in
Wachtwoord vergeten
Historisch Nieuwsblad 6/2012

BOEKEN Adrian Goldsworthy, Marcus Antonius & Cleopatra

Ontnuchtering van een romantisch paar

Door: Anton van Hooff
Met deze knop kunt u artikelen toevoegen aan een leeslijst op uw persoonlijke pagina. Klik hier om in te loggen.

Op het omslag – een schilderij uit 1763 – kijken de fameuze geliefden elkaar voor de laatste keer diep in de ogen. Van die sentimentaliteit is in deze dubbelbiografie gelukkig niets te bespeuren. Zakelijk presenteert Goldsworthy de levenslopen van de Romeinse generalissimo en de laatste koningin van een onafhankelijk Egypte vóór 1922.

In 41 v.Chr. raakten hun levens met elkaar verstrengeld toen Antonius Cleopatra naar Tarsus ontbood – we zijn dan al op pagina 247, op tweederde van de tekst. Beiden hadden belang bij een goede verstandhouding: Antonius had de schatten van Egypte nodig voor zijn immense leger, en Cleopatra kon na de dood van haar eerste minnaar Caesar in 44 niet zonder Romeinse beschermer.

Op een prachtschip presenteerde Cleopatra zich als een Aphrodite/Isis. Het spektakel had de gewenste uitwerking: na een kleine Caesar zette Cleopatra nog drie kinderen van Antonius op de wereld. Ze bleef hem ook onvoorwaardelijk trouw, tot na de nederlaag bij Actium (31 v.Chr.), toen Antonius het aflegde tegen Octavianus, de latere Augustus. In hun tien gemeenschappelijke jaren waren Antonius en Cleopatra niet voortdurend samen, want zoals Goldsworthy terecht benadrukt: bij alle affectie, die er zeker ook was, hielden beide partijen hun politieke belangen in het oog.

In het algemeen legt de schrijver een aangename nuchterheid aan den dag. Regelmatig geeft hij volmondig toe dat we bepaalde zaken eenvoudigweg niet weten, bijvoorbeeld of Cleopatra werkelijk een onweerstaanbare schoonheid was. Ontwikkeld en intelligent was ze zeker, en ze had geleerd te overleven – een hele prestatie in een koningshuis waarin moord en doodslag aan de orde van de dag waren.

Volgens Goldsworthy vertrouwde Antonius te veel op zijn nobele afkomst. Aan persoonlijke moed ontbrak het hem niet, maar als legercommandant bleef hij de amateur die de meeste Romeinse aristocraten waren. Tact was niet zijn sterkste kant. Dat was een van de oorzaken van zijn nederlaag in de propagandaslag met Octavianus: die zette zijn rivaal neer als iemand die in de strikken van een oosterse verleidster was beland.

Goldsworthy vertelt het hele relaas zonder pathos, in vlotte, heldere zinnen. Geen detail wordt de lezer onthouden, ook niet van alle militaire operaties. Mij werd het weleens te veel van het goede, maar dat gevoel van overdaad heb ik wel vaker bij dergelijke breed opgezette Engelse biografieën. Kennelijk bestaat er echter ook in Nederland een lezerspubliek voor, want dit boek is er een van een hele reeks die Ambo uitgeeft. In elk geval is de verstrekte informatie betrouwbaar en de uitleg van soms zeer ingewikkelde materie helder.

Die kwaliteiten zijn gelukkig overeind gebleven in de vertaling. Het is helaas nodig hiervoor de uitgeverij te prijzen, want de laatste jaren heb ik te vaak minderwaardige vertalingen onder ogen gehad (waarin bijvoorbeeld Griekse galeien ‘opstomen’!). In dit boek trekt Caesar correct de Rubico over, en niet de Engelse Rubicon.

Ik kwam slechts twee missers tegen: iemand heeft het tot de ‘ridderorde’ geschopt, wat natuurlijk ‘ridderstand’ moet zijn. Echt lelijk is de blunder op bladzijde 279. Daar wordt Antonius voor de derde keer tot keizer uitgeroepen. Keizer? Die functie bestond nog niet, en je werd er niet toe uitgeroepen. Hier is het originele imperator niet begrepen: de titel die een generaal van zijn soldaten kreeg na een groot militair succes.

Zeker voor iemand die van het genre houdt, brengt Goldsworthy’s nieuwe boek een aangename retouchering van het romantische beeld van Cleopatra en Marcus Antonius, dat te sterk door Liz Taylor en Richard Burton is bepaald.