Historisch Nieuwsblad - zomernummer 2026
Hoe Jezus van een oud mannetje een echte baby werd
In de Middeleeuwen werd het Christuskind aanvankelijk als lelijk oud mannetje geschilderd. Later veranderde hij in een normale baby. Waarom? Middeleeuwers geloofden dat Jezus perfect en volledig onveranderd ter aarde was gekomen. Het idee van een hulpeloze, kwetsbare baby die nog moest groeien en poepbroeken had, paste niet bij het beeld van een almachtige God....
De geschiedenis van ivf: een baby uit een buisje
De geboorte van de eerste ivf-baby veroorzaakte wereldwijd een sensatie. Maar er waren ook zorgen: konden via embryoselectie voortaan ‘superieure mensen’ worden gecreëerd? En bracht kunstmatige bevruchting het traditionele gezin niet in gevaar? Op 25 juli 1978 werd de Britse Louise Joy Brown geboren. Een blakende baby van 2,6 kilogram die met een keizersnede ter...
Galilei ontdekte rekenfouten in Griekse astronomie
Galileo Galilei blijkt niet altijd een fervent aanhanger van het heliocentrisme te zijn geweest. Net zoals de meeste van zijn tijdgenoten dacht ook Galilei aanvankelijk dat de zon om de aarde draaide en niet andersom. Een toevallige vondst maakt duidelijk waarom Galilei van gedachten veranderde. Historicus Ivan Malara was in de Nationale Centrale Bibliotheek van...
Arctische valken in Bagdad
In de negende eeuw kreeg de kalief van de Abbasiden in Bagdad steeds hetzelfde geschenk van andere vorsten: witte valken. Valken waren in de negende eeuw een bekend statussymbool in de islamitische wereld, maar hun witte kleur was ongebruikelijk. Hoe kwamen deze vogels in het Midden-Oosten terecht? Volgens nieuw onderzoek waren het de Vikingen die...
De ‘Dutch Approach’ is van Duitse origine
In Nederland zeggen we dat onze politie de burger op een unieke, de-escalerende manier benadert: de ‘Dutch Approach’. Maar die aanpak is in Duitsland uitgevonden, om precies te zijn in München. Een concert van The Rolling Stones in 1965 in de Beierse hoofdstad verliep zonder problemen, omdat politieagenten zelf een rol speelden op het beatfestijn...
De obsessie van Kleine Hans
De Oostenrijke psychiater Sigmund Freud hield niet van eenvoudige verklaringen. Toen een kleuter bang was voor paarden zocht hij naar een diepere oorzaak: het jochie had vast een oedipuscomplex en castratieangst. Kleine Hans was geboeid door Wiwimachers of plassers, in het Nederlands. Rond zijn vierde raakte het Oostenrijkse jochie zijn eigen piemel graag aan, en...
Christenen waren voor én tegen slavernij
Als alle christenen gelijk zijn, geldt dat dan ook voor slaven en hun meesters? Het christendom worstelde eeuwenlang met het antwoord op die vraag, zo toont Martijn Stoutjesdijk in Gods slaafgemaakten. In 1596 deed een Nederlands slavenschip de haven van Middelburg aan. Vanwege problemen aan boord was de kapitein naar Nederland gevaren in plaats van...
De tweede familie van Thomas Jefferson
De Amerikaanse president Thomas Jefferson had twee gezinnen: een met een vrije, witte vrouw en een met een slavin. De kinderen met de witte moeder maakten deel uit van de elite. De kinderen met de zwarte vrouw bungelden onderaan de maatschappelijke ladder – al probeerde hij hen wel te helpen. In maart 1873 verklaarde een...
Wanneer werden kinderen kieskeurige eters?
Kinderen golden lang als alleseters. Je kon het zo gek niet bedenken of ze schoven het naar binnen: van orgaanvlees, scherpe sauzen, gefermenteerde groenten en schelpdieren tot eekhoorns. Maar in de twintigste eeuw veranderde dat. Ze werden kieskeurig – en dik. Geen vlees, wel knakworst. Geen groente, wel paprika. Alleen witbrood. Kip zonder botjes. Geen...
Romeinen brachten de Lage Landen een in bloed gedrenkte vrede
Vijf eeuwen lang maakten de Lage Landen deel uit van het Romeinse Rijk. Robert Nouwen beschrijft tot in de details hoe dat verliep: eerst met veel bloedvergieten, later was sprake van imitatie en wederzijdse beïnvloeding. Toen Augusto Massari, de Italiaanse ambassadeur in Nederland, in mei een bezoek bracht aan Krommenie was hij duidelijk teleurgesteld. Hem...
De gelukkigste kinderen ter wereld
Nederlandse kinderen werden eeuwenlang aan steeds andere pedagogische idealen onderworpen. Soms was het credo orde en tucht, dan weer ongedwongenheid. Wat heeft dat uiteindelijk opgeleverd? In 1530 schilderde Maarten van Heemskerck de Haarlemse koopman en schepen Pieter Jan Foppesz en zijn gezin. Het is een van de oudste gezinsportretten uit de Lage Landen. Pieter Jan...
‘De tijd trekt zich nergens iets van aan’
In zijn nieuwe boek De Tijdreiziger reist Philip Dröge de wereld over om te onderzoeken hoe complex en cultureel bepaald ons begrip van tijd is. Onderweg ziet hij hoe volken de tijd eeuwenlang verschillend hebben beleefd. ‘Maar als er één ding over is van het kolonialisme, dan is het hoe de hele wereld tot vandaag...
Nagenieten van vele VPRO-programma’s
De VPRO bestaat 100 jaar. Ter gelegenheid daarvan schreef Jan Haasbroek een aanstekelijk overzicht van alle spraakmakende radio- en tv-programma’s. ‘Vandaag spreken wij u over het thema “Halszaak of mestoverschot”. En waarheen? Ach ja, luisteraars, het mestoverschot… Juist, een goede morgen dus…’ Wie in de jaren tachtig naar het VPRO-radioprogramma Het Gebouw luisterde, herkent de...
‘Jeugdzorg is teruggeworpen in de tijd’
Als kinderen niet veilig opgroeien bij hun ouders, heeft de overheid sinds 1901 het recht om in te grijpen. Hoever dat ingrijpen mag of moet gaan, daarover discussiëren kinderrechters en hulpverleners al 125 jaar. Maar volgens emeritus hoogleraar Ido Weijers is die discussie anno 2026 niet aan de orde. ‘We hebben nu zo’n verrotte jeugdbescherming,...
Shirley Temple: een kleuter als femme fatale
Kindsterretje Shirley Temple was de lieveling van Amerika. Ze gaf haar fans moed in de jaren van de Grote Depressie. Maar zelf betaalde ze een hoge prijs voor haar schattigheid. ‘Nu de geestkracht van het volk tijdens deze Depressie een dieptepunt heeft bereikt, is het een geweldig iets dat een Amerikaan naar de bioscoop kan...
De Gaulle vond zichzelf geweldig
De Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt en de Britse premier Winston Churchill werden gek van hem. Toch zag generaal Charles de Gaulle zichzelf als de redder van Frankrijk. De speelfilm De Gaulle: Résistance, het eerste deel van een tweeluik over de oorlogsjaren van de generaal, gaat mee in zijn kijk op de geschiedenis. ‘Erken me...
‘Het voelde alsof ik de Nobelprijs had gewonnen’
Paleontoloog Melanie During vertelt over haar meest bijzondere vondst. ‘Ik dacht: oh my god, als ik die vissen kan onderzoeken, dan kan ik de laatste jaren van de dinotijd beschrijven.’ Kunt u iets vertellen over uw bijzonderste vondst? ‘Mijn grootste vondst heb ik in 2022 gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature. Ik heb ontdekt dat...
Een telg van koninklijken bloede gaf deze kostschool extra glans
In 1820 kreeg Nederland een kostschool voor zonen van de elite: Noorthey. Het instituut was opgezet als een Engelse private school met veel veldsporten voor de karaktervorming van de pupillen. Kroonprins Willem had er de tijd van zijn leven, tot een bekentenis alles bezoedelde. Al vanaf de start van kostschool Noorthey in 1820 in het...
Pronken met andermans veren
Paradijsvogels gingen bijna ten onder aan hun eigen schoonheid, zo blijkt uit Plumes du paradis, een voorbeeldige expositie in Parijs. Het is allemaal de schuld van hun vrouwen. Want ga maar na: vrouwelijke paradijsvogels zijn uiterst kieskeurig bij de keuze van een partner. Daarom zijn de mannetjes zich gaan uitputten in verleidingsrituelen en hebben ze...
We kunnen onze rechten ook weer verliezen
Het waren de juffen en meesters; de leraar maatschappijleer en de professoren; de journalisten, de commentatoren. Ze leerden mijn generatie een geruststellend mantra: dat wij rechten hadden. Dat we leefden in een gevestigde democratie, een bouwwerk opgetrokken uit graniet. Toen de Muur viel, kregen we extra bevestiging; democratie was geen politiek experiment, maar een natuurwet....
Kaspar Hauser: de jongen uit het duister
Hij dook op uit het niets: Kaspar Hauser. Naar eigen zeggen had de puber zijn hele jeugd opgesloten gezeten in een donkere ruimte. De onopgevoede jongen fascineerde velen. Was hij eigenlijk van adel? Of toch gewoon een oplichter? ‘Hier rust Kaspar Hauser, het raadsel van zijn tijd, onbekend zijn geboorte, duister zijn dood’, zou later...
Radio Oranje was niet goed op de hoogte van wat er speelde
Tijdens de Tweede Wereldoorlog konden Nederlanders luisteren naar Radio Oranje en naar de ‘foute’ Rijksradio. Maar die waren beide op een andere manier ongeloofwaardig, zo blijkt uit Oorlog op de radio. Nu sprake is van mediamanipulatie, propaganda en nepnieuws is de rol van media in oorlogstijd hoogst actueel. Daarom is het goed dat er een...
Je maandelijkse portie geschiedenis
Maandelijks de beste historische artikelen. Bestel nu Historisch Nieuwsblad met korting!