Toen Augusto Massari, de Italiaanse ambassadeur in Nederland, in mei een bezoek bracht aan Krommenie was hij duidelijk teleurgesteld. Hem was verteld dat hier in 2024 sporen van een Romeinse wachttoren plus verschillende objecten waren gevonden. Daarmee is dit de meest noordelijke plek op het vasteland van Europa waar sporen van militaire aanwezigheid van de Romeinen zijn gevonden. De diplomaat had een imposante archeologische vindplaats verwacht met resten van het stenen bouwwerk, maar zag slechts een zandvlakte waarop binnenkort woningen worden gebouwd. Nadat hem was uitgelegd dat Romeinse wachttorens hier altijd van hout waren, omdat er eenvoudigweg geen steen beschikbaar was, vertrok hij naar Castricum om in het archeologisch museum Huis van Hilde de kleine maar aardige tentoonstelling over de vondst te bezichtigen.
De Romeinse aanwezigheid in de Lage Landen blijft nog altijd fascineren en opgravingen kunnen steevast rekenen op de nodige publiciteit. Er is in de afgelopen decennia dan ook veel gevonden en talloze detailstudies laten zien dat ons beeld van Nederland in de Romeinse tijd veel rijker is geworden. Toch is het laatste standaardwerk over deze periode, De Romeinen in Nederland van W.A. van Es, al meer dan een halve eeuw oud, zodat het hoog tijd werd voor een nieuw overzichtswerk waarin de resultaten van archeologisch en historisch onderzoek zijn verwerkt. Rome en de Lage Landen van Robert Nouwen, voormalig directeur van het Gallo-Romeins Museum in Tongeren, is deze langverwachte synthese.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Nouwen neemt de Lage Landen overigens vrij ruim, aangezien hij niet alleen de aanwezigheid van de Romeinen in het huidige Nederland en België bestudeert, maar ook aandacht schenkt aan ontwikkelingen in gebieden die nu tot Frankrijk, Luxemburg, Duitsland, Zwitserland en zelfs het Verenigd Koninkrijk behoren.
Het boek begint met de verovering van Gallië door Julius Caesar tussen 58 en 51 v.Chr. Nouwen contrasteert Caesars eigen verslag van deze oorlog, de Commentarii de bello Gallico, met andere geschreven bronnen en vooral met veel archeologisch bewijsmateriaal. Tevens beschrijft hij de vele stammen, de economische en politieke structuur en de cultuur in het gebied dat zich uitstrekt van de Pyreneeën tot aan de monding van de Rijn. Hoewel de komst van de Romeinen in deze contreien nog regelmatig wordt beschreven als het begin van ‘de beschaving’ in een streek die tot dan toe was bevolkt door ‘barbaren’, wil Nouwen daar niets van weten. Caesar was volgens hem ‘een van de meest meedogenloze veroveraars uit onze geschiedenis’ en de Gallische Oorlog was één langgerekte, genocidale veldtocht, zodat de hier op volgende Pax Romana niet meer dan een ‘in bloed gedrenkte vrede’ was.
Na de immense bloedbaden veranderden de Lage Landen in een Romeinse provincie, waarin vooral de elites volop collaboreerden met de Romeinen en hun levensstijl overnamen. Economie, samenleving en cultuur veranderden, waarbij niet alleen sprake was van imitatie, maar ook van wederzijdse beïnvloeding. Er ontstond bovendien een uitgebreid wegennet en er werden tal van steden gesticht. Na een bloeiperiode van een kleine twee eeuwen nam de instabiliteit toe, al bleven sommige streken nog lange tijd zeer welvarend. Ook de bevolkingssamenstelling veranderde voortdurend, doordat Germaanse stammen zich steeds vaker in dit gebied vestigen. In het huidige Frankrijk en België werden de Franken dominant, en toen in 476 n.Chr. de laatste West-Romeinse keizer werd afgezet hadden Frankische warlords de macht inmiddels overgenomen.
Rome en de Lage Landen is helder geschreven, maar de informatiedichtheid is heel hoog. Gelukkig wisselt Nouwen de grote lijnen af met de hoognodige details, zodat de lezer een goed beeld krijgt van de vijf eeuwen waarin de Lage Landen deel uitmaakten van het Romeinse Rijk. Het boek is niet geïllustreerd, maar bevat wel enkele kaarten en een chronologisch overzicht. Voor de komende decennia is dit ongetwijfeld hét standaardwerk.
Rome en de Lage Landen. Een geschiedenis van Caesar tot Clovis
Robert Nouwen
622 p. Lannoo, € 39,99
