Hoe probeerden volken grip te krijgen op het mysterie van de tijd?
‘Wij zien tijd als een soort natuurkracht terwijl die in werkelijkheid een uitvinding is: een poging van de mensheid om de minuten die voorbijvliegen enigszins te temmen. Dit doen verschillende volken al eeuwen door middel van kalenders of feestdagen. Veel culturen nemen een natuurlijk verschijnsel en gebruiken dit als een metronoom van het leven, ieder op zijn eigen manier. Zo wordt in Mumbai pas eind maart oud en nieuw gevierd, wanneer de zon van het zuidelijk naar het noordelijk halfrond draait en voor ons de lente begint.’
U schrijft dat Europeanen de tijd hebben gekoloniseerd. Hoe bedoelt u dat?
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘Of je nu een afspraak maakt met iemand in Japan of in Argentinië, je gebruikt altijd de tijdsindeling bedacht door de Europeanen. Zelfs eigenwijze landen als Afghanistan en Noord-Korea rekenen met de Europese kalender. Een ander stukje koloniaal erfgoed is de onophoudelijke relatie tussen tijd en vooruitgang: het idee van de tijd als brenger van goede zaken is uit Europa afkomstig. Ik sprak een man in Mexico-Stad die dit fenomeen uitgebreid bestudeerde. Hij constateerde dat als de mensheid de tijd wil dekoloniseren, we af moeten van het idee dat morgen beter is dan vandaag.’
Welke tijdsperceptie heeft de meeste indruk op u gemaakt?
‘In Mexico bezocht ik de zeventiende-eeuwse stele met daarop een inscriptie die verwijst naar de komst van een Maya-god, die vernietiging en wederopbouw symboliseert. Een zweverige Amerikaan interpreteerde dit als een waarschuwing voor het einde der tijden. De “god van vernietiging” zou volgens hem de aarde bezoeken op 21 december 2012, en dit leidde wereldwijd tot paniek. Het was absurd om tegenover die steen te staan; een soort afgesleten wit vlak. Het viel nogal tegen. Het toont aan hoe gevoelig de mensheid is voor ideeën over het einde der tijden.’
Kunnen we leren van al die verschillende ideeën over tijd?
‘In India moest ik zes uur op een trein wachten. Als een soort elastiek rekte de tijd zich voor mij uit. Daar leken mijn Indische medepassagiers totaal geen last van te hebben. In het Westen zijn we het wachten totaal verleerd: het is een verloren kunst. Tijd is een uitvinding die niet te meten valt, je kan hem alleen bijhouden. Precies daarom lijkt tijd soms eeuwig te duren en vliegt hij andere keren voorbij zonder dat je het doorhebt. Het is water: juist wanneer je het vast denkt te hebben, druipt het van je hand af.’
De tijdreiziger. Een wereldreis naar de verhalen van onze tijd
Philip Dröge
320 p. Spectrum, € 27,99
