Artikelen geschreven door Rob Hartmans
Jeanne d’Arc gaf de Fransen weer moed
In de Middeleeuwen deed een legende de ronde dat een maagd de Fransen zou redden. In 1429 was ze er eindelijk: Jeanne d’Arc. Ze vijzelde het moreel op, hielp de Engelsen verdrijven en werd een nationale heldin. Zes eeuwen later spreekt Jeanne nog steeds tot de verbeelding. Tijdens de Tweede Wereldoorlog liet de Amerikaanse president...
Vrijwillig vechten in het buitenland
Op de vijfde dag van de oorlog in Oekraïne meldde de Haagse ambassade van dat land dat men per uur vier of vijf telefoontjes kreeg van Nederlanders die wilden meevechten tegen de invasiemacht van Poetin. Gezegd werd dat er zich op dat moment al tweehonderd vrijwilligers hadden aangemeld. Sommigen hadden een Oekraïense of Poolse achtergrond,...
Drama vol verraad en tragiek
Verzetsvrouw Franci Siffels geeft tijdens de oorlog haar man aan bij de Sicherheitsdienst. Daarna verraadt ze nog tientallen verzetsmensen. Die worden opgepakt, gemarteld en dikwijls gefusilleerd. Erik Schaap schreef Franci’s tragische levensverhaal. In 1993 werd het Boekenweekgeschenk geschreven door W.F. Hermans. In de mist van het schimmenrijk was een gefingeerd dagboek en een typisch Hermans-verhaal,...
Het ontstaan van de moderne tijd
Treinen doorkruisten de continenten, de internationale handel nam een hoge vlucht en de telegraaf bracht iedereen snel op de hoogte. Jürgen Osterhammel beschrijft hoe de wereld in de negentiende eeuw een ingrijpende gedaanteverwisseling doormaakte. Hij schetst een levendig en verhelderend panorama van een ongekend boeiende periode. Sommige historici pleiten ervoor de Middeleeuwen rond 1800 te...
De Weimarrepubliek bleek kwetsbaar
De Weimarrepubliek wist veel moeilijkheden te overwinnen. Vanaf 1924 leek Duitsland zich dan ook te ontwikkelen tot een stabiele democratie. Patrick Dassen laat zien waardoor het desondanks misging. Sommige historische mythes leiden een hardnekkig bestaan. Een daarvan is het verhaal van de Duitse Sonderweg: het idee dat Duitsland ergens in het verleden een verkeerde afslag...
Klimaatverandering maakte alles erger
In de zeventiende eeuw volgde de ene crisis op de andere. Oorlogen, natuurrampen en politieke onrust wisselden elkaar af. Een van de problemen was de daling van de temperatuur. Geoffrey Parker laat zien hoe menselijk gedrag en het extreme weer tijdens de ‘Kleine IJstijd’ een catastrofale combinatie vormden. De ondergang van de Chinese Ming-dynastie in...
Willem van Oranje als schaker
Tijdens de Opstand opereerde Willem van Oranje vanuit een zwakke stelling. Zijn bondgenoten waren onbetrouwbaar en hij had schrijnend geldgebrek. Toch hield hij vol en streefde naar een ‘religievrede’. Uit deze nieuwe biografie komt hij, ondanks zijn fouten, naar voren als een groot man. Op de eerste bladzijden van René van Stipriaans biografie van Willem...
Te laat voor de revolutie
Woningnood, werkloosheid en een wapenwedloop. Rond 1980 leek de situatie van jongeren hopeloos. ‘No future!’ krijsten de punkers. Jan Konst beschrijft hoe hij en zijn leeftijdgenoten van de ‘verloren generatie’ hun jeugdjaren beleefden. ‘Op de middelbare school deel ik met mijn klasgenoten het gevoel dat we te laat zijn geboren. Het is als de weemoed...
Rabbijn met een missie
Rabbijn Menasseh ben Israel verwierf in de zeventiende eeuw een invloedrijke positie in de Republiek. Hij stond in hoog aanzien bij Nederlandse geleerden en ook in het buitenland werd hij geroemd. Hij ontpopte zich zelfs tot adviseur van Oliver Cromwell, de Lord Protector van Engeland. In 1290 vaardigde de Engelse koning Edward I een edict...
Mussolini was niet lachwekkend
Vooral Italianen zetten Mussolini graag neer als een clown, als een oplichter die nauwelijks serieus te nemen valt. Hans Woller toont aan dat dit onterecht is: de Duce kon meedogenloos optreden. Het liberalisme en het socialisme ontstonden in de negentiende eeuw, maar het fascisme – dat zich presenteerde als een ‘derde weg’ – was een...
Wetenschap zonder toeters of bellen
De veertiende-eeuwse William van Ockham liet zien hoe wetenschappers eenvoudig en helder konden redeneren. Met één haal sneed hij overbodige uitweidingen weg en schiep hij duidelijkheid. Volgens zijn biograaf Johnjoe McFadden ligt deze aanpak ten grondslag aan alle wetenschappelijke doorbraken. Het begon met een weinig spectaculair bijzinnetje in een middeleeuws commentaar op een religieus traktaat...
Fictie over de zeventiende eeuw
Luuc Kooijmans schreef een intrigerend boek over een Italiaanse wetenschapper. Deze figuur is verzonnen. Kooijmans gebruikt hem om cruciale ontwikkelingen en religieuze dilemma’s in de Republiek ten tijde van de Gouden Eeuw te demonstreren. Soms doet zich na het lezen van een boek een probleem voor: waar berg ik het op? Nu lijkt dat bij...