Home Dossiers Adolf Hitler De Weimarrepubliek bleek kwetsbaar

De Weimarrepubliek bleek kwetsbaar

  • Gepubliceerd op: 25 januari 2022
  • Laatste update 28 nov 2022
  • Auteur:
    Rob Hartmans
  • 3 minuten leestijd
De Weimarrepubliek bleek kwetsbaar
Hitler en de Tweede Wereldoorlog
Dossier Adolf Hitler Bekijk dossier

Dit artikel krijgt u van ons cadeau

Wilt u onbeperkt toegang tot de artikelen op Historischnieuwsblad.nl? U bent al lid vanaf €1,99 per maand. Sluit hier een abonnement af en u heeft direct toegang.

De Weimarrepubliek wist veel moeilijkheden te overwinnen. Vanaf 1924 leek Duitsland zich dan ook te ontwikkelen tot een stabiele democratie. Patrick Dassen laat zien waardoor het desondanks misging.

Sommige historische mythes leiden een hardnekkig bestaan. Een daarvan is het verhaal van de Duitse Sonderweg: het idee dat Duitsland ergens in het verleden een verkeerde afslag heeft genomen en daardoor in tegenstelling tot de rest van de westerse wereld geen liberale democratie werd, maar zich ontwikkelde tot een autoritaire, militaristische, extreem nationalistische en agressieve natie.

Al in Sprong in het duister (2014), over Duitsland en de Eerste Wereldoorlog, liet de Leidse historicus Patrick Dassen zien dat een dergelijke deterministische, uitsluitend op continuïteit gerichte visie op het Duitse verleden onzinnig is. In het vervolg, De Weimarrepubliek 1918-1933, benadrukt hij dit nog eens. Aanhangers van de Sonderweg-these beweren dat de eerste democratische Duitse republiek vanaf het begin ‘gedoemd’ was; die zou immers een afwijking zijn van die speciale route van de Duitse geschiedenis. Het was dus onvermijdelijk dat dit wrakke politieke bouwsel werd weggevaagd door de vloedgolf van het nationaal-socialisme, dat veel meer aansloot bij de ‘essentie’ van de Duitse ontwikkeling.

Meer lezen over de Weimarrepubliek? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

Overtuigend beschrijft Dassen de vijftien jaar tussen het einde van de Eerste Wereldoorlog en het aan de macht komen van Adolf Hitler. Uiteraard schildert hij uitgebreid de immense problemen waarmee de Weimarrepubliek aanvankelijk werd geconfronteerd: politieke chaos, economische ontreddering, hyperinflatie en massale werkloosheid, aanvallen van extreem-rechts én extreem-links. Maar tevens laat hij zien dat het vanaf 1924 veel beter ging en Duitsland zich ontwikkelde tot een stabiele democratie.

Dat het in 1933 toch misging kwam in de eerste plaats door de ongekende economische crisis, die begon na de beurskrach in New York in oktober 1929, terwijl de vrijwel gelijktijdige en onverwachte dood van de uiterst begaafde en verstandige Gustav Stresemann Duitsland beroofde van een politicus die wellicht het verschil had kunnen maken. Hoe kwetsbaar democratieën kunnen zijn laat Dassen ook zien in zijn epiloog. Hierin vergelijkt hij de Weimarrepubliek met de Verenigde Staten van Donald Trump.

De Weimarrepubliek 1918-1933. Over de kwetsbaarheid van de democratie
Patrick Dassen
765 p. Van Oorschot, € 39,50
Bestel in de webshop

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 2 - 2022

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer