• Mijn account
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Antwoorden voorronde Grote Geschiedenis Quiz 2015

    De Grote Geschiedenisquiz, en zeker de papieren voorronde ervan, is nooit makkelijk geweest. Maar dit jaar hebben we misschien iets te veel van u gevraagd. Er is gesteund en gemopperd, en niemand had alle vragen goed. Een unicum.
     
    Toch deden er meer mensen mee dan ooit, dankzij de deelname van onze nieuwe partner NRC Handelsblad. De redactie ontving enveloppen met de inzending van twee hele gymnasiumklassen, en iemand probeerde ons om te kopen met een zakje thee.
     
    De vraag over de zogenoemde ‘tokens’ is het slechtst gemaakt: slechts 22 procent van de inzenders wist dat dit de voorlopers waren van het spijkerschrift. Dat Wiegel Den Uyl ooit Sinterklaas noemde, was wel bekend: het was de best gemaakte vraag met  84 procent goede antwoorden.
     
    Desondanks stellen we uit de beste inzenders met veel plezier een lezersteam samen, bestaande uit Miel Groten, René van de Kraats en Monique Lammers. Op Hemelvaartsdag, 14 mei, nemen zij het op tegen vier teams van prominenten, die zich deze weken kwalificeren in de Kleine Geschiedenisquiz, die maandag tot en met donderdag om 19.50 uur wordt uitgezonden op NPO2.
     
    Wie de vijf verrassingspakketten hebben gewonnen weten we ook. Dat zijn: Jelle Visser, Laurien van der Werff, Nell van Vught, Jan Kees van Kooten en Wouter Kuijf.

    Hieronder vindt u de goede antwoorden, met een korte uitleg, ter lering en hopelijk ook een beetje ter vermaak. Wij bedanken alle inzenders voor hun deelname!

    Volg ons voor de laatste nieuwtjes Facebook of Twitter. En ga voor alles over de Kleine en Grote Geschiedenisquiz naar de website van NPO Geschiedenis.

    1. Operatie Mongool
    Het goede antwoord is D.

    Operatie Mongool was een operatie van de BVD, waarbij de dienst zelf een maoïstische partij oprichtte. Peter Boevé stichtte in 1970 de Marxistisch-Leninistische Partij van Nederland. In 2004 werd duidelijk dat de partij een mantelorganisatie was van de Binnenlandse Veiligheidsdienst. De dienst probeerde zo inzicht te krijgen in de communistische beweging in Nederland en deze te beïnvloeden.

    De beweging gaf zelfs een eigen blad uit, De Kommunist, dat door BVD-medewerkers werd volgeschreven. Boevé ontmoette Mao en Chroestsjov onder een valse naam en werd in 1989 nog uitgenodigd door de Chinese autoriteiten om het neerslaan van de studentenopstand in Peking te prijzen.
     

    2. De verklaring van de Rechten van Mens en Burger
    Het goede antwoord is B.

    De verklaring van de Rechten van Mens en Burger is een belangrijk document uit de wereldgeschiedenis. Hij werd opgesteld tijdens de Franse Revolutie in 1789 en is een van de grondbeginselen van de democratie. In de verklaring worden mensen- en burgerrechten geformuleerd, zoals persoonlijke vrijheid, gelijkheid voor de wet en het recht op eigendom.

    De verklaring wordt nog steeds in de Franse grondwet geciteerd en stond in 1948 model voor de Algemene Verklaring van Mensenrechten van de Verenigde Naties. Het handgeschreven origineel wordt bewaard in de Franse Nationale Bibliotheek in Parijs.
     

    3. Naatje op de Dam.
    Het goede antwoord is B.

    Tegenwoordig is er bijna niemand meer die Naatje nog heeft gezien. Naatje was het monument dat tot 1914 op de Dam stond ter herdenking van de Tiendaagse veldtocht tegen de Belgische opstand. Het was in 1856 het eerste nationale gedenkteken op de Dam maar bleek in 1914 bouwvallig. De vrouwenfiguur had al een arm en een neus verloren en werd neergehaald op 8 april. Op straat zong men ‘Nu gaat Naatje van de Dam/ Ze moet verdwijnen voor de elektrieke tram’.

    Rembrandt schilderde niet de openbare wurging van ‘Naetalie’, maar van Elsje, die veroordeeld was voor moord. Het café waar in de jaren 1930 mannen met mannen en vrouwen met vrouwen mochten dansen – alleen op Koninginnedag – was het café Bep van Beren aan de Zeedijk.
     

    4. Vrijheidsbeeld
    Het goede antwoord is D.

    Het Vrijheidsbeeld, ‘Liberty Enlighting the World’ is gebaseerd op een eerder ontwerp dat Frédéric Bartholdi had gemaakt voor Egypte. Het moest als vuurtoren dienen bij het Suezkanaal. Helaas was er te weinig geld en werd het project geschrapt. Bartholdi had zelfs maquettes gebouwd, die vergelijkbaar zijn met het Vrijheidsbeeld.

    Het Vrijheidsbeeld is geen verwijzing naar ‘Marianne’, het nationale symbool van Frankrijk. Waarschijnlijk is het beeld een eerbetoon aan de Romeinse godin van vrijheid Libertas. Het is waar dat Joseph Pulitzer geld inzamelde voor het beeld, maar hiermee werd alleen het voetstuk betaald. Ongeveer 125.000 Amerikanen doneerden.

    Het beeld werd in stukken vervoerd naar de Verenigde Staten; het hoofd werd in 1878 nog tentoongesteld op de wereldtentoonstelling in Parijs.


     

    5. De Duitse Dag der Eenheid.
    Het goede antwoord is B.

    In Duitsland wordt 9 november, de val van de muur, grootser gevierd dan 3 oktober, de officiële Dag der Duitse Eenheid. Deze datum is controversieel omdat de Hitlerputsch en de Kristallnacht ook op 9 november plaatsvonden.

    Op 9 november 1989 viel de Muur, maar hield de DDR niet op te bestaan. De DDR werd pas officieel opgeheven op 3 oktober 1990, waarna de Oost-Duitse deelstaten zich bij de Bondsrepubliek aansloten. De dag dat Duitsland officieel herenigd werd is dus 3 oktober.

     
    6. De ‘War of Currents’.
    Het goede antwoord is A.

    De Engelse term current verklapt wat het antwoord moet zijn bij deze vraag: het was een conflict over stroom. Het ging het om een concurrentiestrijd tussen fabrikanten van twee verschillende elektriciteitssystemen, Thomas Edison en George Westinghouse.

    Uitvinder Nikola Tesla had een aantal patenten op wisselstroomapparaten. Toen Tesla in 1885 werkte voor Thomas Edison beloofde die hem een flinke financiële beloning als hij een van zijn uitvindingen kon aanpassen en verbeteren. Tesla slaagde hier na een aantal maanden in maar Edison weigerde hem de beloofde beloning uit te keren. Hij bood wel loonsverhoging, maar Tesla weigerde en nam ontslag.

    In 1888 verbond Tesla zijn ideeën aan de firma van George Westinghouse en kwam hij direct tegenover Edison te staan in de ‘War of Currents’: de strijd tussen wisselspanning en gelijkspanning, die Edison zou verliezen.

     
    7. Willem I.
    Het goede antwoord is C.

    Willem I was van 1802 tot 1806 Landesvater van Fulda. Officieel viel hij onder de Habsburgse Keizer. Na de vrede van Amiens in 1802 had Napoleon de Habsburgse keizer opgedragen de verdreven vorsten uit Noord-Italië en het Rijnland te compenseren met delen uit het Duitse Rijk. Daarvoor werden rooms-katholieke gebieden gebruikt. De Fransen besloten de verdreven stadhouderlijke familie mee te nemen in deze regeling.

    Oranjevorst Willem V, de vader van Willem I, tekende de overeenkomst pas na grote druk van zijn zoon. Hij deed meteen afstand van zijn rechten op de gebieden ten gunste van zijn zoon. Die verloor Fulda en de andere gebieden in 1806, het jaar waarin Napoleon het Duitse Rijk ontbond.
     

    8. Tokens.
    Het goede antwoord is B.

    De tokens die in het Midden-Oosten zijn teruggevonden zijn voorlopers van het spijkerschrift. Het waren kleivormpjes die werden gebruikt om een boekhouding bij te houden van vee en landbouwproducten. Toen de administratie complexer werd kopieerde men het teken op het kleivormpje op een tablet, en daaruit ontwikkelde zich het spijkerschrift.

    Het is nog steeds niet helemaal duidelijk wat alle tokens exact betekenden. De oudste zijn te dateren in de neolithische revolutie tussen ongeveer 8000 en 3500 v.C. In het zuiden van Mesopotamië zijn ongeveer 1000 verschillende tokens teruggevonden.

     
    9. Nachtwakersstaat.
    Het goede antwoord is A.

    Een nachtwakersstaat is een staat waarin de overheid zich zo min mogelijk bemoeit met de maatschappij en economie. De belangrijkste taak van de overheid is dan het garanderen van veiligheid van de inwoners. In de negentiende eeuw waren zowel Nederland als België nachtwakersstaten.

     
    10. ‘Sinterklaas bestaat’!
    Het goede antwoord is B.

    Geert Wilders heeft Mark Rutte nooit voor Sinterklaas uitgemaakt en ook Colijn noemde Chamberlain in 1938 geen Sinterklaas. Het was de toenmalige voorman van de VVD, Hans Wiegel, die tijdens een verkiezingsdebat in Groningen in 1972 de uitspraak deed over Joop den Uyl. Wiegel citeerde een artikel van PvdA-econoom Jan Pen, die kritiek had op zijn eigen partij: ‘Hier wordt de democratie ondermijnd, hier worden de mensen opgevoed in de politiek van de illusie: Sinterklaas bestaat.’

    ‘Daar zit hij aan de tafel,’ voegde Wiegel hieraan toe. Hij verwees daarmee naar het uitgavenbeleid van de PvdA; Wiegel was van mening dat den Uyl het overheidsgeld over de balk smeet. De VVD en de PVDA stonden in deze tijd fel tegenover elkaar en de uitspraak is beroemd geworden.

     
    11. Veroordeling van Heksen
    Het goede antwoord is B.

    Het juiste antwoord op de vraag waarom er in Nederland relatief weinig heksen zijn vervolgd is B. De economie in de gewesten van Holland bloeide op na 1585, waardoor er weinig onvrede heerste en er nauwelijks voedseltekorten waren. Daarnaast speelde tolerantie in deze gebieden een grote rol. De steden waren afhankelijk van internationale handel en dus was het niet verstandig om mensen met andere religieuze overtuigingen te vervolgen.

    Overigens publiceerde de Brabantse Johan Wier in 1563 een boek waarin hij aantoonde dat alle misdaden die aan heksen toegeschreven werden eigenlijk werden gepleegd door demonen. Daarom was het nutteloos om mensen voor toverij te vervolgen.
    Met dank aan, dhr J.H.M. De Waardt van de Vrije Universiteit Amsterdam.
     

    12. Monroe-doctrine
    Het goede antwoord is C.

    De term ‘Monroe-doctrine’ is ontleend aan de Amerikaanse president James Monroe. Hij hield in 1823 een speech voor het Amerikaanse Congres waarin hij duidelijk maakte dat iedere vorm van Europese inmenging in Noord en Zuid-Amerika werd gezien als een agressieve aanval en zou leiden tot Amerikaanse interventie. Verder zou Amerika zich niet bemoeien met het Europese vastenland, het begin van het isolationistische beleid van de Verenigde Staten tot de aanval op Pearl Harbor in 1941.

     
    13. Duitse krijgsgevangenen.
    Het goede antwoord is C.

    Toen de Eerste Wereldoorlog op 11 november 1918 ten einde kwam met een wapenstilstand was er een groot tekort aan arbeidskrachten. De strijd had in het Westen grotendeels op Frans grondgebied plaatsgevonden en dat was hard getroffen. De mannelijke bevolking was flink uitgedund en Frankrijk had de overgebleven krijgsgevangenen hard nodig als arbeidskrachten.

    De Duitse krijgsgevangenen werden aan het voormalige front ingezet om het gebied weer te herstellen. Ze kregen hier gevaarlijke taken als het opruimen van niet-ontplofte mijnen. Pas in 1920, na internationale druk, besloot Frankrijk de krijgsgevangenen te repatriëren.

     
    14. Lodewijk Napoleon en Hortense de Beauharnais.
    Het goede antwoord is C.

    Het juiste antwoord is antwoord C. Napoleons vrouw, Joséphine leek geen kinderen meer te kunnen krijgen. Om de dynastie te redden regelde Napoleon een huwelijk tussen zijn broer Lodewijk Napoleon en Joséphines dochter Hortense de Beauharnais. Het huwelijk vond plaats in 1802, vier jaar voordat Lodewijk Napoleon koning zou worden. Er was wel veel geld met de verbintenis gemoeid, maar Napoleon ontving zelf niets – sterker nog, hij betaalde mee aan de bruiloft.

    15. Johan van Oldenbarnevelt
    Het goede antwoord is C.

    Aanvankelijk verliep de samenwerking tussen Johan van Oldenbarnevelt en Maurits uitstekend, de twee vulden elkaar goed aan. Bij de Slag van Nieuwpoort in 1600 ontstonden er echter scheuren in dit verbond. Van Oldenbarnevelt wilde een leger sturen naar Duinkerken om de kapers aan te pakken terwijl Maurits hier op tegen was. De slag werd gewonnen maar leverde niets op.

    Een aantal jaar later was Van Oldenbarnevelt voor een wapenstilstand met Spanje vanwege de hoge kosten en de belemmerde handel. Maurits zag echter het strategische belang van een verzwakt Spaans leger. Daarnaast hadden Maurits en Oldenbarnevelt natuurlijk een cruciaal godsdienstig meningsverschil, waarbij Maurits de kant koos van de orthodoxe calvinisten. Dat kostte Van Oldenbarnevelt uiteindelijk de kop. Maar over de oprichting van de Verenigde Oost-Indische Compagnie was er geen onenigheid.

     
    16. De eerste paspoorten.
    Het goede antwoord is C.

    Het was niet Napoleon die iedereen verplichtte een paspoort bij zich te dragen en ook niet de Duitse bezetter in 1940. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werden de grenzen gesloten. De Duitsers spanden schrikkeldraad langs de Nederlands-Belgische grens om de Belgen die massaal naar Nederland vluchtten tegen te houden. Nederlanders kregen daarom een paspoort zodat de eigen burgers aan de grens herkend konden worden.
     

    17. Florence Nightingale
    Het goede antwoord is B.

    De Krimoorlog was een van de eerste oorlogen waarin de oorlogsverslagen in de krant een centrale rol speelde. Nieuw was ook dat er foto’s bij werden geplaatst. In de Engelse krant The Times werd vaak verteld over de mensonterende toestanden op het slagveld. Na het lezen van deze berichten vroeg Florence toestemming aan de Britse overheid om de verpleging van soldaten aan het front te verbeteren. Ze werd de dame met de lamp genoemd omdat ze vaak gewonde soldaten ’s avonds bezocht met een lamp in handen.

     
    18. Burgemeester Van Hall
    Het goede antwoord is B.

    De Telegraafrellen braken uit in 1966 na onenigheid over het uitbetalen van vakantiebonnen onder bouwvakkers. Een demonstrant sneuvelde, volgens De Telegraaf door een steen van een mede-demonstrant. De krant rectificeerde snel, maar voor het toenmalige Telegraafgebouw aan de Nieuwezijds Voorburgwal braken straatgevechten uit. Het waren de ergste rellen sinds de Tweede Wereldoorlog.

    Burgemeester Van Hall was niet goed bereikbaar tijdens deze crisis en hem werd verweten dat hij pas veel te laat de karabijnbrigade inzette. Hij had gefaald in zijn coördinerende rol bij de ordehandhaving en moest het veld ruimen.

     
    19. De Baedeker Blitz.
    Het goede antwoord is D.

    De Baedeker Blitz was inderdaad een offensief van de Duitse Luftwaffe. Na de eerste succesvolle bombardementen van de Engelse RAF wilden de Duitsers de Britse burger zoveel mogelijk schade toebrengen. De doelwitten hadden geen militair-strategisch belang maar waren van cultuur-historisch aard. De naam komt van de Duitse Baron Gustav Braun von Stumm, die op 24 april 1942 verklaard zou hebben ieder gebouw in Engeland te bombarderen dat de Engelsen 3 sterren hadden toegekend in de Baedekergids – iets wat Goebbels hem niet in dank afnam.
    De Duitse militair Nikolaus von Falkenhorst schijnt inderdaad een Baedekergids aangeschaft te hebben om een aanvalsplan op te stellen voor Noorwegen, aangezien hij nauwelijks kennis had van het Noorse landschap, de economie en bevolking.

     
    20. Randstad
    Het goede antwoord is B.

    Er wordt verteld dat KLM topman Albert Plesman de bedenker zou zijn geweest van de naam ‘Randstad’. Maar de term is afkomstig van civiel-ingenieur Theodoor Van Lohuizen. Voordat Plesman rond 1930 boven Nederland vloog en een rand van steden rond het groene hart waarnam, wees Van Lohuizen al in 1924 tijdens het ‘Internationaal Stedebouw Congres’ op een van zijn kaarten een rand van dichte bebouwing aan.

     
    21. Falanx
    Het goede antwoord is A.

    De eerste versie van de Griekse slagorde, de falanx, ontwikkelde zich in de zevende eeuw voor Christus. Deze formatie bestond uit hoplieten: infanteristen met een bronzen bepantsering die grote ronde schilden en lange pieken droegen. Voor het eerst vochten ook niet-aristocratische Grieken mee, die hard werden getraind. De zware schilden, hoplons, waren groot genoeg om elkaar te overlappen wat een goede bescherming bood tegen vijandelijke projectielen. Het juiste antwoord is daarom A. De discipline, waardoor het mogelijk werd om in een gesloten slaglinie te vechten.

     
    22. ‘De Ware Vrijheid’
    Het goede antwoord is B.

    Het eerste Stadhouderloze Tijdperk, dat duurde van 1650 tot 1672, staat in de Nederlandse geschiedenis bekend als ‘De Ware Vrijheid’. De vrijheid van de regenten werd niet langer ingeperkt door een stadhouder. In november 1650 stierf prins Willem II na een kortstondig ziekbed waarna Holland de functie van stadhouder afschafte.

    In het rampjaar 1672 moest er een oorlog gevoerd worden tegen Engeland en Frankrijk. De roep om Oranje had al geklonken. Na de bloedige moord op de gebroeders De Witt en het aantreden van Willem III kwam een einde aan het eerste stadhouderloze tijdperk.

     
    23. ‘The Great Dictator’
    Het goede antwoord is B.

    De film van Charlie Chaplin over Adenoid Hynkel werd pas in 1976 in Spanje toegestaan omdat Franco het jaar ervoor stierf. Franco had de film al voor hij uitkwam verboden vanwege de vergelijking met Hitler. In Italië werd The Great Dictator, waarin het personage ‘Napolini of Bacteria’ voorkwam, pas publiekelijk vertoond in 1961. En nog steeds werden scenes van diens vrouw eruit geknipt uit angst de weduwe-Mussolini te beledigen. Pas in 2002 draaide de ongecensureerde versie in de bioscoop.

     
    24. Stoommachines
    Het goede antwoord is B.

    In 1850 waren er ongeveer 290 stoommachines werkzaam in de Nederlandse nijverheid – ter vergelijking: in België stonden er rond deze tijd al zo’n 2000. Dit had te maken met verschillen in de economische structuren. In België (en ook in Engeland en Frankrijk) werd de stoommachine vooral ingezet in de mijnbouw – om water op te pompen – en in de textiel- en de metaalindustrie. Maar Nederland had in die tijd nog nauwelijks mijnbouw (die kwam pas aan het eind van de negentiende eeuw echt op dreef) en minder metaalindustrie.

    Wel was er in Nederland net als in België een uitgebreide textielindustrie, maar daarvoor was stoom niet cruciaal. Water-, wind-, mens- en paardenkracht waren nog steeds een goed alternatief. Na 1850 nam het aantal stoommachines razendsnel toe. In 1860 telde Nederland er 816, tien jaar later 1887 en in 1880 ruim 2700.

     
    25. Nixon
    Het goede antwoord is C.

    Richard Nixon kwam al voordat hij president was in opspraak. De toenmalige senator hield in 1952 een rede op televisie om zich te verdedigen tegen beschuldigingen dat hij ongeoorloofde schenkingen had aangenomen. Hij was toen net verkozen tot ‘running mate’ van presidentskandidaat Eisenhower.

    De speech ging de geschiedenisboeken in als de ‘Checkers Speech’ omdat Nixon aangaf dat wat er ook zou gebeuren, hij een geschenk wilde houden: de cocker spaniël die zijn zesjarige dochter Tricia liefkozend Checkers had genoemd. In de nasleep van deze gewiekste omkering van zaken ontving Nixon miljoenen telefoontjes en brieven met steunbetuigingen.