Alle artikelen
Dit wordt niet mijn beste column, want het is mijn laatste, en ik heb geen idee hoe je goede slotcolumns schrijft. Nu ik ben benoemd tot adjunct-hoofdredacteur van opinieweekblad HP/De Tijd, moet ik stoppen met schrijven; zelfs die kleine vijfhonderd woorden tien keer per jaar op deze plek zijn te veel gevraagd. Hopelijk denkt de lezer dat ik ze altijd achteloos uit mijn mouw heb geschud. Zo’n misverstand zou er in elk geval op wijzen dat mijn knarsetanden aan de tekstverwerker niet uit de tekst zelf heeft opgeklonken. Dan zou in elk geval een van de doelen die ik heb nagestreefd zijn bereikt, namelijk dat het geen moeite kost mijn stukjes te lezen.
Of ik mijn andere doel, het soms verschaffen van niet voor de hand liggende inzichten, heb bereikt, ook daarnaar kan ik alleen maar gissen. De enige van wie ik weet dat hij er een nieuw inzicht door heeft opgedaan, ben ikzelf. En dan gaat het om een inzicht dat misschien voor anderen al gesneden koek is. Doordat de column me dwong voortdurend over geschiedschrijving na te denken, ben ik gaan beseffen hoezeer het reconstrueren van de geschiedenis, in elk geval in Nederland, verbonden is met hedendaagse belangen.
Mogelijk raakt de tot hier gevorderde lezer nu door geeuwkramp bevangen, omdat hij een grensverleggender these had verwacht. De tandwielen in mijn hoofd draaien inderdaad langzaam, ik zal het niet ontkennen. Maar als mijn moeizame aha-erlebnis echt al gemeengoed is, begrijp ik niet waarom iedereen zo verbaasd doet over archeologen die uit elke nieuwe opgraving in het Heilige Land bewijzen hopen te putten voor het historische recht van de joden op hun huidige aanwezigheid in dat deel van de wereld. In Nederland is het niet anders.
Daarmee wil ik niet beweren dat onderzoekers de geschiedenis van de VOC bestuderen om er alsnog Nederlandse aanspraken op Aziatisch grondgebied uit te distilleren. Wél zien we dat het gewroet in de Nederlandse historie van de twintigste eeuw grotendeels in het teken staat van hedendaagse belangen. Soms zijn die belangen schijnbaar heel concreet, zoals bij het onderzoek naar de verdwenen eigendommen van vermoorde joodse Nederlanders, of het onderzoek naar de overdracht van Nederlands Nieuw-Guinea in de eerste helft van de jaren zestig. Daarop willen de Papoea’s formele claims op onafhankelijkheid baseren.
Toch zijn ook de bovengenoemde belangen uiteindelijk psychisch. Of het nu gaat om historisch onderzoek naar de val van Srebrenica, de overdracht van Nieuw-Guinea of de opvang van joodse, Indische en homoseksuele kampslachtoffers, steeds weer heeft de studie ten doel nú levende schuldgevoelens te dempen, een behoefte aan rechtvaardigheid te bevredigen, dan wel slachtoffers en hun nabestaanden compensatie te bieden in de vorm van aandacht.
De positieve kant van deze historische medaille is dat de relevantie van (contemporaine) geschiedschrijving telkens weer wordt bewezen. De negatieve is het gevaar dat de historische conclusies naar de hedendaagse behoeften worden toegeschreven. Of dat inderdaad gebeurt, moeten we goed in de gaten houden.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Mulder: De laatste
Dit wordt niet mijn beste column, want het is mijn laatste, en ik heb geen idee hoe je goede slotcolumns schrijft. Nu ik ben benoemd tot adjunct-hoofdredacteur van opinieweekblad HP/De Tijd, moet ik stoppen met schrijven; zelfs die kleine vijfhonderd woorden tien keer per jaar op deze plek zijn te veel gevraagd. Hopelijk denkt de...
Boeken top tien mei
1. DE EEUW VAN MIJN VADER door Geert MakContact ƒ 49,902. WILHELMINA. KRIJGSHAFTIG IN EEN VORMELOZE JASdoor Cees FasseurBalans, ing ƒ 69,50 geb ƒ 85,003. GRIJS VERLEDENdoor Chris van der HeijdenContact, ƒ 49,904. DAGBOEKEN EN VERHAALTJESdoor Anne FrankBert Bakker, ƒ 94,255. DE KLEINE SJOAdoor Isaac LipschitsMets & Schilt, ƒ 49,506. HOE GOD VERDWEEN UIT JORWERDdoor...
Tijdschrift: Raster
Het literaire tijdschrift Raster (2000/93) komt met een interessant themanummer. Het laat diverse schrijvers aan het woord over ‘de schaduwbibliotheek’. Daarmee worden boeken bedoeld die zijn miskend of vergeten. Journalist Jan Blokker koos voor Zwartboek van het communisme, de meer dan duizend bladzijden tellende studie over misdaden, terreur en onderdrukking die Franse historici schreven in...
Recent verschenen mei 2001
Frans Het omslag ziet er slaapverwekkend uit en ook de titel Geschiedenis van het Ministerie van Justitie, deel II 1898-1940 (Sdu, ƒ 65,00) is niet wat je noemt spannend. Maar achter de kaft zitten intrigerende verhalen verborgen. Op bladzijde 49 tuimel je in het drama van Frans Snijder van Wissenkerke, een hoge ambtenaar van het...
Brieven
In ‘Brieven’ kunnen lezers hun mening geven over artikelen die in Historisch Nieuwsblad verschenen zijn. De redactie behoudt zich het recht voor brieven in te korten. Reacties: Postbus 1528, 100BM Amsterdam of [email protected] 1In uw aprilnummer (Historisch Nieuwsblad 2001/3) meldt Frans Smits in zijn bespreking van Oranjebastaarden dat achter de auteur Hanno de Iongh Oranje-kenner...
Adiovisueel: Belgie’s koloniale erfenis
Op 24 april jongstleden deed de Belgische justitie huiszoeking op kasteel Argenteuil, residentie van de weduwe van koning Leopold III, prinses Liliane. Ze neemt enkele archiefstukken mee, waaronder het dagboek van een kolonel die in 1961 werkte in de net van Kongo afgescheiden provincie Katanga. De huiszoeking werd gedaan in opdracht van de parlementaire commissie...
Nieuwe media: Religie
Uitersten liggen op internet dicht bij elkaar. Wie denkt dat het web een groot Sodom en Gomorra is, heeft het mis. Ook langs de digitale snelweg staat menig godshuis. Hilariteit alom toen de website van het Bisdom Den Bosch afgelopen februari meldde dat de Heilige Stoel overwoog een beschermheilige voor internet aan te wijzen. De...
Lifestyle & trends: Ik ben wat ik draag
De hotspots in achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute cuisine in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. Toen ik een jaar of acht was, had ik met twee vriendinnetjes een clubje. Het heette Het Vrolijke Drietal. We waren alleen clubje, want...
Stille getuigen: Het `familiekasteel’ van Willem Walraven
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het `familiekasteel’ van journalist en literator Willem Walraven (1887-1943) in Dirksland op Goeree-Overflakkee. Het fraaie zeventiende-eeuwse huis aan de Heul in Dirksland bevat een gevelsteen met de tekst: `’t Is voor menighe een...
De politie bouwt al een eeuw zorgvuldig aan haar imago
Het maken van een praatje en het houden van een open dag. Uit onderzoeken blijkt dat de politie daarin uitblinkt. Boeven vangen is er zelden bij. Toch is het beeld van een krachtdadige politie onuitroeibaar. Want al bijna een eeuw bouwt de politie zorgvuldig aan haar imago. Om meer blauw op straat te krijgen werft...
Beeldgeheim april
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Ronald de Leeuw, directeur van het Rijksmuseum, en Kees van Twist, directeur van het Groninger Museum, doen een poging. `Deze foto moet over migranten gaan,’ zegt De Leeuw. `Onlangs werd ik gebeld door een neef uit Australië. Hij zou naar Amsterdam komen, en of het...
De Vooruitgang: Vrouwen hielden textiel-elite bij elkaar
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Deze keer het proefschrift van Tina Hammer-Stroeve, waarin zij stelt dat de vrouwen een grote invloed hadden binnen de ondernemerselite van de Enschedese textielindustrie. ‘Een ondernemersvrouw was niet alleen een “dame” die de regie over het huishouden voerde en anderen voor zich liet...
