Alle artikelen
In het jaar 136 stichtte keizer Hadrianus aan de oostzijde van de Middellandse Zee een nieuwe stad met een typisch rechthoekig Romeins patroon: Aelia Capitolina. Vanzelfsprekend verrezen er tempels voor Aphrodite en Jupiter. Tussen 1537 en 1541 liet de Turkse sultan Suleiman de Prachtlievende op dezelfde fundamenten nieuwe muren optrekken. De Romeinse goden zijn inmiddels verdwenen, maar de muren van die stad zien we nog regelmatig op televisie. Meer dan duizend jaar had op dezelfde plek – met alleen het zwaartepunt iets zuidelijker – Jeruzalem gelegen en zo werd de nieuwe stad ook weer genoemd toen keizer Constantijn nog geen twee eeuwen later het christendom omhelsde.
Piet Leupen komt er in zijn boek over drieduizend jaar Jeruzalem niet goed uit. De heiligheid die jodendom, christendom en islam aan de stad toekennen, fascineert hem. Maar tegelijk ziet hij er een mythe in, of sterker zelfs, een ideologie die door machthebbers werd uitgevonden ten eigen bate. En hij vindt die mythe fataal. Het beste zou het volgens Leupen zijn als de stad haar heiligheid zou afleggen, maar hij begrijpt ook wel dat dat niet zal gebeuren.
Leupen ziet het allemaal wat te zwaar in. Iedereen die Jeruzalem kent, weet hoe vreedzaam die stad is, ook nu nog. De aanhangers van de drie grote religies negeren elkaar in het algemeen fatsoenlijk en als ze al heibel maken, doen ze dat in eigen gelederen. Het enige gevaar is dat joodse of christelijke fundamentalisten een keer de Rotskoepel, op de plek van de joodse tempel, opblazen. Maar zelfs dan zal dat islamitisch heiligdom wel weer hersteld worden. En verder heeft ieder keurig zijn eigen plek.
Het is eerder opvallend hoe weinig de aanhangers van de grote religies zich in de loop van de geschiedenis om het aardse Jeruzalem bekommerd hebben. In de voorbije twee millennia waren de kruisvaarders de enige uitzondering. Zionisten noemden zich wel naar de stad, maar gaven meer om land. En dat laatste geldt ook voor de Palestijnse nationalisten. Als Israëli’s en Palestijnen het op andere punten echt met elkaar zouden kunnen vinden, dan zou de heiligheid van Jeruzalem geen enkel probleem vormen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
HET MEETLINT OVER JERUZALEM. DE FATALE MYTHE VAN EEN HEILIGE STAD
In het jaar 136 stichtte keizer Hadrianus aan de oostzijde van de Middellandse Zee een nieuwe stad met een typisch rechthoekig Romeins patroon: Aelia Capitolina. Vanzelfsprekend verrezen er tempels voor Aphrodite en Jupiter. Tussen 1537 en 1541 liet de Turkse sultan Suleiman de Prachtlievende op dezelfde fundamenten nieuwe muren optrekken. De Romeinse goden zijn inmiddels...
OORLOGSDAGBOEKEN OVER DE JODENVERVOLGING
Een staartje van zes bladzijden rechtvaardigt deze uitgave. Daarin zetten Wichert ten Have en Johannes Houwink ten Cate genuanceerd uiteen wat het onderzoek in circa zeventig dagboeken aan nieuws heeft opgeleverd aangaande het beeld van de jodenvervolging. Het is meer dan men zou verwachten. Zij stellen in de eerste plaats vast dat het beeld, opgeroepen...
BUITEN SCHOT. NEDERLAND TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG, 1914-1918
Ha fijn, oorlog! Duitsland mobiliseerde op de eerste augustus. In het zonovergoten centrum van München kon men over de hoofden lopen. De mensen waren door het dolle heen. Ha fijn, oorlog! De Beierse hoofdstad verleende gastvrijheid aan Louis Couperus. De grote Nederlandse schrijver voelde zich te midden van de volksvreugde als vreemdeling wonderlijk alleen. Ook...
BEROOID. DE BEROOFDE JODEN EN HET NEDERLANDSE RESTITUTIEBELEID SINDS 1945 door Gerard Aalders, 464 p. Boom ƒ49,90; na 1 mei ƒ 59,90 DE KLEINE SJOA. JODEN IN NAOORLOGS NEDERLAND door Isaac Lipschits,
Wat doet een historicus die al enkele jaren op een onderwerp zit waar niemand belangstelling voor heeft, als historici, juristen, politici en journalisten over de hele wereld het plotseling ontdekken en overnemen? Dat overkwam Gerard Aalders. Hij pioneerde al vanaf 1991 in het onderzoek naar roof en rechtsherstel, toen in 1995 de internationale discussie over...
Brieven
In ‘Brieven’ kunnen lezers hun mening geven over artikelen die in Historisch Nieuwsblad verschenen zijn. De redactie behoudt zich het recht voor brieven in te korten. Reacties: Postbus 1528, 100BM Amsterdam of [email protected] 1In uw aprilnummer (Historisch Nieuwsblad 2001/3) meldt Frans Smits in zijn bespreking van Oranjebastaarden dat achter de auteur Hanno de Iongh Oranje-kenner...
Adiovisueel: Belgie’s koloniale erfenis
Op 24 april jongstleden deed de Belgische justitie huiszoeking op kasteel Argenteuil, residentie van de weduwe van koning Leopold III, prinses Liliane. Ze neemt enkele archiefstukken mee, waaronder het dagboek van een kolonel die in 1961 werkte in de net van Kongo afgescheiden provincie Katanga. De huiszoeking werd gedaan in opdracht van de parlementaire commissie...
Nieuwe media: Religie
Uitersten liggen op internet dicht bij elkaar. Wie denkt dat het web een groot Sodom en Gomorra is, heeft het mis. Ook langs de digitale snelweg staat menig godshuis. Hilariteit alom toen de website van het Bisdom Den Bosch afgelopen februari meldde dat de Heilige Stoel overwoog een beschermheilige voor internet aan te wijzen. De...
Lifestyle & trends: Ik ben wat ik draag
De hotspots in achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute cuisine in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. Toen ik een jaar of acht was, had ik met twee vriendinnetjes een clubje. Het heette Het Vrolijke Drietal. We waren alleen clubje, want...
Stille getuigen: Het `familiekasteel’ van Willem Walraven
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het `familiekasteel’ van journalist en literator Willem Walraven (1887-1943) in Dirksland op Goeree-Overflakkee. Het fraaie zeventiende-eeuwse huis aan de Heul in Dirksland bevat een gevelsteen met de tekst: `’t Is voor menighe een...
De politie bouwt al een eeuw zorgvuldig aan haar imago
Het maken van een praatje en het houden van een open dag. Uit onderzoeken blijkt dat de politie daarin uitblinkt. Boeven vangen is er zelden bij. Toch is het beeld van een krachtdadige politie onuitroeibaar. Want al bijna een eeuw bouwt de politie zorgvuldig aan haar imago. Om meer blauw op straat te krijgen werft...
Beeldgeheim april
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Ronald de Leeuw, directeur van het Rijksmuseum, en Kees van Twist, directeur van het Groninger Museum, doen een poging. `Deze foto moet over migranten gaan,’ zegt De Leeuw. `Onlangs werd ik gebeld door een neef uit Australië. Hij zou naar Amsterdam komen, en of het...
De Vooruitgang: Vrouwen hielden textiel-elite bij elkaar
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Deze keer het proefschrift van Tina Hammer-Stroeve, waarin zij stelt dat de vrouwen een grote invloed hadden binnen de ondernemerselite van de Enschedese textielindustrie. ‘Een ondernemersvrouw was niet alleen een “dame” die de regie over het huishouden voerde en anderen voor zich liet...
