Alle artikelen
Een verliefde en huppelende Beatrix, onhandige interviewers van The Beatles, de legendarische Humphrey Mijn als die met een fantastische omhaal een voetbal uit de lucht plukt. Erover lezen of een foto bekijken is niet te vergelijken met de kracht van bewegende beelden. Andere tijden weet dit als geen ander. Het historische programma dat sinds een jaar elke week op de televisie is, werd onlangs door de Nederlandse televisiecritici beloond met de Nipkow-schijf 2001. Volgens de jury heeft de redactie van het programma `een bijzondere televisievorm gekozen om naar de geschiedenis te kijken in de context van het heden’.
Verantwoordelijk voor het prachtige audiovisuele materiaal waarop het programma drijft is Gerard Nijssen. Twaalf jaar geleden werd Nijssen een van de eerste professionele beeldresearchers van Nederland. De historicus belandde in het vak met een film over de Amsterdamse huuracties in de jaren dertig, het onderwerp van zijn doctoraalscriptie. Nijssen ging op zoek naar filmbeelden in archieven: de `beeldresearcher’ was geboren. De functie – in Angelsaksische landen heel gewoon – was hier nog een uitzondering. Ondertussen heeft hij al heel wat interessant materiaal boven water gekregen. Zoals de nooit eerder uitgezonden interviewfragmenten met The Beatles en het `verlovingsfilmpje’ van Beatrix en Claus.
Toen de verloving van Willem-Alexander met Máxima verwacht werd, ging de redactie van Andere tijden op zoek naar de rechtstreekse uitzending waarin Claus von Amsberg in juni 1965 aan het Nederlandse volk wordt voorgesteld. Eindredacteur Ad van Liempt had erover gelezen. Nijssen toog naar het Nederlands Audiovisueel Archief, waar het materiaal van de omroepen wordt bewaard, en vond tweeënhalf uur `telerecording’-materiaal – met een filmcamera van de televisie opgenomen beelden – van prima kwaliteit. `Toen was wel duidelijk dat we een uitzending hadden,’ aldus Nijssen. Zeker toen een andere researcher ook nog de aantekeningen van premier Cals ontdekte, die het destijds maar moeilijk had met de complicaties rond de verloving. `Toch herinnert iedereen die de uitzending heeft gezien zich vooral het huppeltje van prinses Beatrix. Zo kennen we haar niet meer. Beeld heeft enorm veel impact.’
Nijssen zoekt alleen als hij denkt dat iets inderdaad bestaat. En vaak heeft hij succes: `Zoekt en Nijssen zal vinden.’ Nijssen vindt, omdat hij weet hoe hij moet zoeken. Nederland telt drie- à vierhonderd audiovisuele archieven. `Ik heb er goeie contacten. Meer dan de helft van het materiaal in de archieven is niet ontsloten. Ik weet wie ik moet hebben als ik naar iets zoek. Ze weten dat ik heel fanatiek ben, en willen me graag helpen. En ik doe ook wel dingen voor hen.’ Zo vond hij onlangs een kleurenfilm van voor de oorlog op de zolder van een vereniging die vakanties organiseerde. De film wordt nu gerestaureerd, en Nijssen zorgt dat hij bij het juiste archief terechtkomt.
Nijssen werkt ook voor anderen. Het Amsterdams Historisch Museum toont in zijn opstelling 250 filmfragmenten die hij verzamelde. Ook het Rijksmuseum, het Verzetsmuseum en het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie schakelden Nijssen in. Zo deed hij voor het SOTO-project audiovisueel onderzoek naar de terugkeer van Nederlanders na de Tweede Wereldoorlog, en is hij nu bezig voor het Srebrenica-onderzoek. Maar daar mag hij verder niets over zeggen.
Historici waren boos toen Nijssen in zijn huurstakingsfilm beelden gebruikte van toeschouwers bij een politieopstootje die niet bij de huurdersacties hoorden. `Ik had er geen problemen mee. Film is een ander medium dan een wetenschappelijk boek. In het Andere tijden-item over MKZ-varkens in 1964 zaten fragmenten uit een bedrijfsfilm over veevoer uit 1965. Het is dezelfde periode. Tijd voelen, tijd overbrengen, teruggaan in de tijd, daar gaat het om in Andere tijden.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Audiovisueel: Zoekt en Nijssen zal vinden
Een verliefde en huppelende Beatrix, onhandige interviewers van The Beatles, de legendarische Humphrey Mijn als die met een fantastische omhaal een voetbal uit de lucht plukt. Erover lezen of een foto bekijken is niet te vergelijken met de kracht van bewegende beelden. Andere tijden weet dit als geen ander. Het historische programma dat sinds een...
Stille getuigen: De grafzerk van Colijn
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer de grafzerk van Hendrik Colijn (1869-1944) in het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme te Amsterdam. `Tot den ouderdom ben Ik dezelfde en tot de grijsheid toe zal Ik u torsen; Ik heb...
Beeldgeheim
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Wilma Nanninga, hoofdredactrice van Privé, en Angela Hoogeveen, hoofdredactrice van Story, doen een poging. ‘We zien hier winkelmeisjes die hun lunchtijd gebruiken om voor het café even een half uurtje bij te kletsen’, zegt Angela Hoogeveen stellig. ‘Het is een tijd waarin de winkels tussen...
De Vooruitgang: Vroege socialisten waren hechte vriendenclub
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Dennis Bos stelt in zijn proefschrift over de negentiende-eeuwse socialisten in Amsterdam dat hun politieke basis niet gevormd werd door ideologie, maar door persoonlijke netwerken. Dennis Bos is altijd al geïnteresseerd geweest in de geschiedenis van de socialistische arbeidersbeweging. Die interesse stamt nog...
Het hoge woord: Onderzoek de levende mensen
De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek wil meer aandacht voor de Gouden Eeuw en de VOC. Dat riekt naar Nederland als één groot Openluchtmuseum. We moeten schrijven voor én over nog levende mensen. De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) slaat een nieuwe weg in. De strategienota Thema’s met Talent, die NWO op de Dag...
Geschiedenis levert geen bewijs voor dramatische klimaattheorieën
De droogte in de Amerikaanse cowboytijd was veel schadelijker dan die in de twintigste eeuw. Welvaart kan de gevolgen van dramatische klimaatveranderingen opvangen, leert de geschiedenis. Economische groei is dan ook de beste manier om ons te wapenen tegen het broeikaseffect. De nieuwbakken Amerikaanse president, Bush jr., heeft zijn visitekaartje op milieugebied afgegeven: `Kyoto’, het...
De driftbuien van Mooie Barend
Zondag 29 april 2001 overleed Barend Biesheuvel, oud-premier en voormalig leider van de Anti-revolutionaire Partij. Een driftige, koppige man wiens glorieuze politieke carrière dramatisch ten einde kwam. In de zomer van 1971 trad de 51-jarige Biesheuvel aan als premier van het kabinet ARP, KVP, CHU, VVD en het pasopgerichte DS’70. Nog geen twee jaar later...
Computerpionier en uitgever Wammes Witkop over twintig jaar personal computers
Twintig jaar geleden introduceerde IBM de eerste personal computer, die gebruikmaakte van het besturingssysteem MS-DOS. In de begindagen knutselden vooral hobbyisten aan hun homecomputer. Tegenwoordig is de pc niet meer uit huis weg te denken. Pionier en uitgever van bekende computerbladen Wammes Witkop maakte de revolutie van dichtbij mee. Eigenlijk wilde hij herpetoloog worden, onderzoeker...
Reacties van de Oost-Berlijnse bevolking op de bouw van de Muur
Metselaars en grensbewakers krijgen scheldwoorden naar hun hoofd. Soldaten springen op het laatste moment over de versperring. In 1961 bouwde de DDR de muur die Oost-Berlijn hermetisch afsloot. Decennia later weten we pas hoe de bevolking reageerde. In de vroege ochtend van 13 augustus 1961 bouwden de Oost-Duitse autoriteiten een muur die de stad Berlijn...
Australië, Amerika en Groot-Brittannië en de Indonesische dekolonisatie
Nieuwe inzichten in de Nederlands-Indonesische oorlog komen niet uit Indonesië of Nederland. In de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Australië verschijnen nieuwe studies met verrassend materiaal over het Indonesië-beleid van deze landen. Hun betrokkenheid was niet altijd even heroïsch als wordt gedacht. De dekolonisatie van Indonesië brengt in Nederland nog steeds met mathematische regelmaat boeken, documentaires...
Boeken top tien mei
1. DE EEUW VAN MIJN VADER door Geert MakContact ƒ 49,902. WILHELMINA. KRIJGSHAFTIG IN EEN VORMELOZE JASdoor Cees FasseurBalans, ing ƒ 69,50 geb ƒ 85,003. GRIJS VERLEDENdoor Chris van der HeijdenContact, ƒ 49,904. DAGBOEKEN EN VERHAALTJESdoor Anne FrankBert Bakker, ƒ 94,255. DE KLEINE SJOAdoor Isaac LipschitsMets & Schilt, ƒ 49,506. HOE GOD VERDWEEN UIT JORWERDdoor...
Tijdschrift: Raster
Het literaire tijdschrift Raster (2000/93) komt met een interessant themanummer. Het laat diverse schrijvers aan het woord over ‘de schaduwbibliotheek’. Daarmee worden boeken bedoeld die zijn miskend of vergeten. Journalist Jan Blokker koos voor Zwartboek van het communisme, de meer dan duizend bladzijden tellende studie over misdaden, terreur en onderdrukking die Franse historici schreven in...
