Alle artikelen
De Tiananmen Papers veroorzaakten veel ophef in de Westerse Wereld. Op het web is weinig te vinden over de onthullende documenten. Toch zijn fragmenten via internet in China opgedoken.
Er zijn historische beelden die voor altijd op je netvlies staan: Roosevelt, Churchill en Stalin in Jalta, Jackie Kennedy gebogen over een achterbank in Dallas, de handdruk van Arafat en Rabin, Jeltsin op een tank, dansende mensen op de Muur. En dat andere beeld uit 1989: een Chinese student in zijn eentje tegenover een rij tanks. Steeds als ik die foto zie vraag ik me af wie de confrontatie gewonnen heeft.
De afgelopen maand stond het bloedbad op het Plein van de Hemelse vrede weer even in de belangstelling. Begin januari verschenen The Tiananmen Papers, een verzameling documenten die weergeeft hoe de politieke top reageerde op de studentenprotesten in de lente van 1989. In detail valt te lezen hoe binnen het politbureau een machtstrijd woedde tussen haviken en meer hervormingsgezinde partijbonzen. Uiteindelijk moest Deng Xiaoping, partijleider in ruste, de knoop doorhakken. Uit angst voor zijn eigen hachje besloot Deng het leger in te zetten. Schattingen over het aantal slachtoffers van de ontruiming van het plein lopen uiteen van enkele honderden tot duizenden betogers.
De documenten zijn verzameld en naar Amerika gesmokkeld door een partijfunctionaris die opereert onder het pseudoniem Zhang Liang. Naar eigen zeggen gelooft Liang nog steeds in het communisme, maar wil hij met zijn daad de conservatieve vleugel in de partij in diskrediet brengen. Zo zou de broodnodige politieke hervorming weer een kans krijgen. Als Liang in zijn opzet slaagt, zouden de Tiananmen Papers wel eens tot de belangrijkste documenten uit de geschiedenis kunnen gaan horen.
Des te vreemder is het dat er op internet amper iets te vinden is over de bloemlezing uit de partijstukken. Alleen op Usenet, het discussiegedeelte van internet, houdt het gekonkel van de apparatsjik de gemoederen bezig. Inzet is de vraag in hoeverre de stukken echt zijn. Sommige discussiedeelnemers vrezen dat Liang een vervalser is. De drie gerenommeerde sinologen die de documenten vertaalden zijn overtuigd van hun authenticiteit.
Gelukkig is los van de Papers wel informatie voorhanden over de studentenopstand. Het Amerikaanse televisieprogramma Frontline besteedt op haar website uitgebreid aandacht aan de gebeurtenissen op het Plein van de Hemelse Vrede. Naast een uitgebreide chronologie zijn originele documenten, beeld- en geluidsfragmenten en interviews te raadplegen.
Interessant zijn enkele essays over de rol van de westerse media. Een van de stukken stelt dat de slachting op het plein in het westen werd overdreven omdat het studentenprotest bij westerse journalisten nostalgische gevoelens over de eigen studentenrevolte van de jaren zestig losmaakte. Het echte bloedbad zou elders in Peking plaats hebben gevonden. Bovendien zouden de slachtoffers geen studenten, maar arbeiders zijn geweest. Deze stelling is gebaseerd op het relaas van een van de schaarse ooggetuigen van het schoonvegen van het plein.
De interactieve rondleiding over het plein doet wat knullig aan. Voor een impressie van Tiananmen kunt u beter te rade gaan bij Peter Danford. Hij maakte meerdere panoramafoto’s die het idee geven dat je op het plein zelf staat. Politiek correct is de site niet: de grote roerganger Mao vult om de haverklap je scherm en over de studentenprotesten is geen letter te vinden.
De (Europese) nieuwssite Insite China biedt een genuanceerde blik op de voorgeschiedenis en het verloop van de Chinese lente. De schaarste aan beeldmateriaal laat zich prima aanvullen door de site van Christus Rex, waarop honderden (soms gruwelijke) foto’s van de opstand zijn verzameld. U kunt zich de moeite besparen de begeleidende teksten te lezen. Objectiever feitenmateriaal is te vinden op de sites van het Amerikaanse National Security Archive en van Amnesty International.
Wie in China zelf een van de genoemde sites probeert op te roepen, stuit overigens op een zwart scherm. Ook al is China de grootste groeimarkt voor het internet – het aantal Chinezen dat toegang heeft tot het web verdubbelt ieder half jaar – de aard van het web en die van het politieke systeem in de Volksrepubliek zijn met elkaar in strijd. De een staat voor zo groot mogelijke openheid, de ander voor absolute staatscontrole van alle informatie.
Omdat de Chinese machthebbers niet blind zijn voor de economische voordelen van het web, proberen zij deze twee uitersten in een onmogelijke spagaat met elkaar te verenigen. Zo heeft iedere Chinese provider een censor en loopt alle internetverkeer via een server van de overheid. De afgelopen maand bleek de Chinese Muur in cyberspace niet waterdicht. Fragementen van The Papers doken op in chatrooms en nieuwsgroepen.
Het online aanbieden van de Tiananmen Papers kan dus wel degelijk grote invloed hebben op de politieke situatie in het land. Voorwaarde is dat de uitgever haar commerciële belangen aan de kant schuift en de stukken op het web publiceert. Voor Uitgeverij Contact, die de Nederlandse vertaling Het Tiananmen Dossier uitbracht, een mooie kans om iets goed kan maken van de smakeloze slagzin waarmee zij het boek aanprijst: Materiaal waar geheime diensten een moord voor zouden doen nu in de boekhandel.
Links
Insite China – Tiananmenspecial
National Security Archive
Amnesty International
Peter Danfords panoramafoto’s
PBS – Tiananmen – The gate of heavenly peace
Christus Rex
CNN – Visions of China
50 years in the people’s republic
Nixon’s Chinagame
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Nieuwe media: Tiananmen
De Tiananmen Papers veroorzaakten veel ophef in de Westerse Wereld. Op het web is weinig te vinden over de onthullende documenten. Toch zijn fragmenten via internet in China opgedoken. Er zijn historische beelden die voor altijd op je netvlies staan: Roosevelt, Churchill en Stalin in Jalta, Jackie Kennedy gebogen over een achterbank in Dallas, de...
Liefde lijdt onder politieke spelletjes
NA DE LENTE VAN ’68. EEN KLEINE LIEFDESGESCHIEDENIS door Aliona van der HorstUitzending binnenkort bij de NPSNederland, jaren zestig. Simon van der Horst, een jonge man met communistische sympathieën, vertrekt naar Moskou om er chemie te studeren. In de Sovjet Unie regeert Nikita Chroesjov, die Stalins wandaden veroordeelt en een periode van ‘dooi’ teweegbrengt. Simon...
Het kleine zwarte jurkje
Mode-ontwerper Mary Quant is overleden, de bedenker van de minirok. In 1926 ontketende de 'petite robe noire' een revolutie in de wereld van vrouwenmode.
Stille getuigen: De erepenningen van Pier Pander
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer de gouden erepenningen van de beeldhouwer Pier Pander (1864-1919) in het Gemeentearchief Leeuwarden. De gouden erepenning voor de eerste Prix de Rome kon niet direct worden uitgereikt. Op de dag dat Pier Pander...
Beeldgeheim
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Xandra Schutte, hoofdredactrice van Vrij Nederland, en Oscar Garschagen, hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad doen een poging. ‘Dit beeld stamt uit de jaren vijftig, de tijd van de wederopbouw. Men steekt de handen uit de mouwen in een sfeer van constructieve saamhorigheid’, meent Oscar Garschagen....
De vooruitgang: Emotie in de politiek
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Deze keer het proefschrift van Amanda Kluveld, waarin zij bestrijdt dat de Nederlandse anti-vivisectionisten geen politieke rol van betekenis speelden. De anti-vivisectiebeweging verzet zich sinds het einde van de negentiende eeuw tegen dierproeven. Jan Romein zag de anti-vivisectionisten vooral als een van de...
Het hoge woord: Je kan geschiedenis niet straffeloos negeren
Een thema als ‘slavernij’ laat helder zien op hoeveel manieren je met het verleden om kunt gaan. Kennis van het verleden is weer populair. Nu nog een goede basis voor het schoolprogram. Op 17 en 18 november 2000 vonden in het Tropeninstituut te Amsterdam de Geschiedenisdagen plaats: een poging om historici en in geschiedenis geïnteresseerden...
Rotterdam in de Gouden Eeuw
Rotterdam was in 2001 samen met Porto de culturele hoofdstad van Europa. De stad staat bekend als modern en zakelijk, een plaats zonder geschiedenis of poëzie. Toch was datzelfde Rotterdam tijdens de Gouden Eeuw een stad van dichters en denkers, van nieuwlichterij en tolerantie, en stak het Amsterdam naar de kroon. De rijkdom van Rotterdam...
De jaren tachtig van Sonja Barend
Het TV-programma Sonja was een van de meest bekeken programma’s in de jaren tachtig. Het programma wilde taboes doorbreken door andersdenkenden aan het woord te laten. Een bonte stoet belangengroepen passeerde de revue. Dit is deel 1 in een serie over de jaren tachtig. ‘Wat moet ze met zo’n roetmop?’, vroeg de vader zich af...
Herdenken in een voormalige DDR-gevangenis
Het complex Bautzen was gevangenis onder het nationaal-socialisme, de Russen en in de DDR. Nu is het een herdenkingscentrum. Maar de oud-gevangenen hebben moeite het lijden onder verschillende dictaturen één plaats te herdenken. ‘Volgens de gevangen die onder de Russen vastzaten was Bautzen vanaf de jaren zestig een hotel.’ ‘Ab nach Bautzen…’ Met deze slogan...
Jaap van Osta over Oranje-huwelijken in de twintigste eeuw
Jaap van Osta, specialist op het gebied van de moderne monarchie, vertelt over de huwelijkspolitiek van de Oranjes in de twintigste eeuw: ‘Hendrik was een lieve man, maar intellectueel stelde hij niets voor. Hij en Wilhelmina lagen elkaar helemaal niet.’ In 1898 was Wilhelmina op achttienjarige leeftijd koningin geworden. Tijd om een huwelijkskandidaat te zoeken....
Loe de Jong
Loe de Jong kijkt terug. Op Aantjes, Bernhard, Weinreb en koningin Wilhelmina. Vooruit kijkt hij niet meer. ‘Ik krijg ook geld van de joodse tegoeden. Maar u mag me niet vragen wat ik daarmee ga doen.’ Geen historicus heeft in Nederland zoveel maatschappelijke beroering teweeg gebracht als dr Louis de Jong (87). Als directeur...
