Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
Tijdens de hongerwinter gaven wanhopige mensen in Den Haag zich over aan plunderingen. Op 22 november 1944 maakten de Duitsers hieraan een einde door een jongen van een jaar of vijftien op straat dood te schieten. Theo Kroon maakte het als twaalfjarige mee.
`De oorlogsjaren waren voor mij een ontzettend avontuurlijke tijd. Ik zeg wel eens: het was oorlog, maar ik was gelukkig. Na achten mocht je niet meer op straat komen, maar dat deden mijn vriendjes en ik natuurlijk toch; wij waren onkwetsbaar. En ik was een brutaal jongetje. Ik haalde hout in de Scheveningse bosjes. Daar zaagde ik ’s avonds boompjes om, terwijl er overal borden hingen met de waarschuwing: “Gevaarlijk, mijnen.” Later vraag je je af hoe je het in je hoofd haalde.
        Er was steeds minder te eten, dat weet ik wel. Ik kwam uit een goed katholiek gezin, met uiteindelijk negen kinderen; ik was nummer vier. In 1944, toen ik van de lagere school af kwam, kon ik terecht bij de paters franciscanen; die hadden een klein klooster aan de Prinsegracht. De Duitsers hadden alle middelbare scholen gesloten, en bij de paters kreeg ik nog een beetje les: Frans, Latijn. Maar de belangrijkste reden dat mijn ouders me daarheen stuurden, was dat we daar een boterham kregen en een flesje melk.
        Op 21 november liep ik naar de kerk om zoals elke dag de mis te dienen, want dat vond ik als jongetje fantastisch. Er was niemand op straat, alleen ik. Op de hoek van de Chasséstraat werd ik aangehouden door een soldaat. Ik zei: “Ik moet naar de kirche, ik moet dienen.” Toen mocht ik door. Later, toen ik uit de kerk kwam, zag ik dat overal mannen en jongens werden opgepakt. Er bleek een grote razzia aan de gang te zijn, waarbij uiteindelijk 13.000 mannen en jongens tussen de 17 en 45 jaar zijn weggevoerd. Ons gezin bleef buiten schot: mijn vader was een maand te oud, en mijn oudste broer was zes weken te jong.
        De dag daarna werd er geplunderd. Pas later heb ik begrepen dat die plunderingen een reactie waren op het wegvoeren van de mannen. Op weg naar de Prinsegracht kwam ik een meute van honderden vrouwen tegen. Een stem riep: “De Gruyter!” Dat was de naam van een kruidenierswinkel op de hoek van het Westeinde. De menigte dromde de winkel binnen. Binnen tien minuten was die helemaal leeg, de kazen rolden over straat.
        ’s Middags, toen ik uit school kwam, zag ik allemaal mensen vanaf de Prinsegracht richting Spui rennen. Ik kon mijn nieuwsgierigheid niet bedwingen en rende erachteraan. Toen hoorde ik schieten. Voor de winkel van Simon de Wit zag ik een grote groep mensen staan. Ik drong me ertussen, duwde iedereen opzij en als versteend bleef ik staan. Op straat lag een jongen van mijn leeftijd, misschien iets ouder. Hij had een groot kartonnen bord op zijn borst, waarop hij in blauwe letters had geschreven: “Ik ben een plunderaar.” Het handschrift was gebrekkig, maar er stonden geen taalfouten in, dat weet ik nog heel goed.
        Het gegil! Vrouwen en meisjes – zijn moeder, zijn tantes? – stonden eromheen. Die werden natuurlijk hartstikke gek. En ik stond daar maar. Een Nederlandse agent, die naast me stond, greep me bij mijn oor en gebood me over het lijk heen te lopen. Ik schreeuwde: “Dat doe ik niet!” Toen riep hij: “Spugen!” Maar weer schreeuwde ik terug: “Dat doe ik niet!” Uiteindelijk heb ik me losgerukt en ben over de jongen heen gesprongen. Ik heb krijsende vrouwen en huilende kinderen opzij geduwd en ben weggerend, naar huis. Die nacht heb ik ontzettend liggen ijlen. Mijn vader moest me kalmeren.
        Het lijk van die jongen heeft 24 uur op straat gelegen. Daarna is er bij mijn weten niet meer geplunderd in Den Haag.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al vanaf €4,99 per maand.
Artikel

Mijn verhaal: `Toen riep hij: “Spugen!”’

Tijdens de hongerwinter gaven wanhopige mensen in Den Haag zich over aan plunderingen. Op 22 november 1944 maakten de Duitsers hieraan een einde door een jongen van een jaar of vijftien op straat dood te schieten. Theo Kroon maakte het als twaalfjarige mee. `De oorlogsjaren waren voor mij een ontzettend avontuurlijke tijd. Ik zeg wel...

Lees meer
Recensie

Filmtip: Le Vélo de Ghislain Lamert

Sporthistorici en journalisten hebben het begrip `Ard en Keesie-effect’ uitgevonden om op een mooie manier te zeggen dat een goed voorbeeld doet volgen. Toen Ard Schenk en Kees Verkerk zo’n dertig jaar geleden de internationale schaatswereld aan hun voeten hadden liggen, heerste er in Nederland een enorme geestdrift onder de bevolking om hetzelfde te bereiken....

Lees meer
Artikel

Lifestyle en trends: Vreugde en poëzie voor de werkman

De hotspots in achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute cuisine in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. Halverwege de jaren dertig was mijn grootvader een van de oprichters van volkstuinvereniging ‘Pernis’. Het was crisis en zijn gezin kon wel wat extra...

Lees meer
Artikel

Stille getuigen: Het monument voor Henk van Randwijk

De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het monument voor Henk van Randwijk (1909-1966) in Amsterdam. Een van de meest indrukwekkende oorlogsmonumenten van Nederland bestaat uit zeventien woorden op een verder lege muur: `Een volk dat voor tirannen zwicht, zal...

Lees meer
Artikel

Beeldgeheim mei 2002

Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Diskjockeys Erik de Zwart van Radio 538 en Giel Beelen van Radio 3 FM doen een poging. `Dit is een typisch geval van de Oudhollandse zevensprong,’ zegt Beelen vastbesloten, `een activiteit waarbij zeven totaal verschillende persoonlijkheden languit op hun muil gaan in het water en...

Lees meer
Artikel

`De Berlijnse muur was “historisch juist”’

Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Frank Zuijdam relativeert in zijn proefschrift over het vredesbeleid van de Partij van de Arbeid in de jaren zestig en zeventig het zwart-witbeeld van Nieuw Links. De PvdA schoof in de jaren zestig en zeventig sterk op naar links op het gebied van...

Lees meer
Artikel

Het hoge woord: Het wordt hoog tijd dat we weer van de migratie gaan profiteren

Pim Fortuyn, en andere politici in zijn kielzog, doen harde uitspraken over immigranten en asielzoekers. Maar migratie zal er altijd zijn, en we kunnen daar maar beter van profiteren. Naast asielzoekers zouden we ook economisch immigranten moeten binnenlaten. Wim Kan kon zich in het begin van de jaren zestig nog vrolijk maken om `de Nederlandse...

Lees meer
De jaren tachtig van Joost Zwagerman
De jaren tachtig van Joost Zwagerman
Interview

De jaren tachtig van Joost Zwagerman

Ze waren 22, hadden koud hun diploma van de Rietveld op zak en verdienden twee ton bruto per jaar. De roman Gimmick! van Joost Zwagerman is hét boek over de eerste Nederlandse yuppen: jonge kunstenaars die uit waren op rijkdom en succes. ‘Links was synoniem voor humorloosheid, ingekaktheid.’ In 1989 verscheen de roman Gimmick! van...

Lees meer
Smokkelroutes zijn al eeuwenlang hetzelfde
Smokkelroutes zijn al eeuwenlang hetzelfde
Artikel

Smokkelroutes zijn al eeuwenlang hetzelfde

De Colombiaanse marine heeft in samenwerking met Nederland 9700 kilo cocaïne in beslag genomen. Smokkelaars vervoeren al eeuwen verboden middelen naar Amsterdam.

Lees meer
Frits Bolkestein
Frits Bolkestein
Interview

Frits Bolkestein: ‘Er zat maar één ding op: zelf de politiek in gaan’

Oud VVD-leider Frits Bolkestein is op 91-jarige leeftijd overleden. In een interview uit 2002 vertelde hij dat maatschappelijke betrokkenheid hem de politiek in dreef.

Lees meer
Artikel

De economische crisis: Het grote raadsel van het kapitalisme

Economische crises zijn onvermijdelijk. Maar de ene crisis is de andere niet. Werden vroeger hele landstreken geteisterd door werkloosheid en armoede, tegenwoordig lijkt economische achteruitgang in Nederland niet meer dan een onopvallend dipje in ons nog altijd riante uitgavenpatroon. Zelfs in de jaren dertig ging het zo slecht nog niet. Nederland is in crisisstemming. Na...

Lees meer
Artikel

Het Niod-rapport over Srebrenica bevestigt wat we al zes jaar weten

Vijfenhalf jaar, tien miljoen gulden en meer dan zesduizend pagina’s tekst had het Niod nodig. Toch bevestigt het rapport, dat het tweede kabinet-Kok ten val bracht, vooral het beeld dat sinds 1995 bestaat. Er blijven voldoende vragen open voor een parlementaire enquête. Het rapport Srebrenica, een ‘veilig’ gebied’ omvat meer dan 6000 pagina’s tekst, waarvan...

Lees meer
Loginmenu afsluiten