Alle artikelen
Tussen 22 juni en 6 juli 1946 verschenen in De roode vaan, de partijkrant van de Belgische communistische partij, acht korte artikelen van de hand van L.P. Boon (1912-’76). De auteur was toentertijd een jonge, gedreven redacteur, die de wekelijkse rubriek ‘Kunst en Letteren’ van het communistische tijdschrift verzorgde. In de artikelen rapporteerde Boon, die later roem zou verwerven als schrijver van onder meer De Kapellekensbaan (1953), over een korte reis door de Ardennen in mei 1946. Hij was van plan een reportage te maken over de wederopbouw en over de smokkelhandel bij de Duitse grens. Hij kwam daar echter niet aan toe.
Boon ontmoette namelijk een Vlaamse jongen, die hem, door zijn blonde haren die ‘wiegen bij elken stap lijk koren op de molen’, deed denken aan Quex, de jonge nazi uit een Duitse propagandafilm van 1933. De Vlaamse Quex vertelde Boon het verhaal over zijn harde werk als houtzager voor de wederopbouw, maar ook over zijn zwarte verleden als collaborateur. ‘Quex’ was lid geweest van de Nationaal-Socialistische Jeugd Vlaanderen, werkte tijdens de oorlog als arbeider in Duitsland en was na de oorlog slachtoffer van de repressie.
Aan de hand van Quexs verhaal schetste Boon in zijn stukken beknopt, maar zeer treffend, een beeld van het naoorlogse België. Het is overigens onzeker of Boon op 20 mei 1946 echt de trein heeft genomen naar de Ardennen. Zijn reportage is hoogstwaarschijnlijk uit de duim gezogen. Boon wilde met zijn stukken in de eerste plaats de wanorde aanklagen waarmee de Belgische regering, zonder veel oog voor de toekomst van het land, het repressiedossier en de wederopbouw aanpakte.
Boon deed dit niet als communistisch propagandist, maar als democraat die getroffen werd door de misère van de kleine man – collaborateur of niet. Hij vond dat de onwetende kleine man zich door de pastoor of leraar in een strenge katholieke school al te gemakkelijk liet overtuigen om mee te vechten tegen het goddeloze communisme. Die kleine collaborateur was voor Boon eerder slachtoffer dan dader. Iemand die als ‘democraat’ moest worden heropgevoed, en niet zonder meer bestraft mocht worden door de willekeur van de naoorlogse rechtspraak.
Met de heruitgave van deze ‘reportage’ van Boon opent uitgever Meulenhoff/Manteau een reeks waarin, zoals het voorwoord vermeldt, ‘heikele onderwerpen uit het Vlaamse verleden uit de doeken worden gedaan aan de hand van een relevante literaire tekst’. De Tweede Wereldoorlog is zeker een heikel thema, dat de Vlaamse gemoederen nog altijd weet te beroeren. De tekst van Boon is, hoewel niet echt zijn beste literaire werk, goed gekozen.
Helaas kunnen de begeleidende artikelen in het boek niet overtuigen. Slechts het artikel van Boon-biograaf K. Humbeeck, die Boons tekst in een historisch kader plaatst, is sterk. Chris van der Heijden daarentegen heeft de oorlogsverwerking in België, en bovenal het werk van Boon zelf, te snel bestudeerd. Hij slaat de plank geheel mis en had vooraf moeten weten dat zijn boek Grijs verleden niet zonder meer over te zetten is naar de Belgische oorlogs- en collaboratiegeschiedenis. Het is mij daarom een raadsel waarom nu net Van der Heijden en niet een meer bevoegd vorser een stuk mocht schrijven. Het artikel van schrijver D. Verhulst, die in een flets aftreksel van de reportage van Boon verhaalt hoe hij ‘een zwarte’ ontmoet aan de rand van een zwembad, roept irritatie op en is volkomen overbodig. Dit laatste geldt ook voor het nawoord van de voorzitter van het Vlaams Parlement N. de Batselier.
‘Schop de mensen tot ze een geweten krijgen’ is een bekende uitspraak van Boon. Het heeft de uitgever ongetwijfeld geïnspireerd bij het opzetten van deze veelbelovende reeks. Het is echter de vraag of een dergelijk doel bereikt zal worden met dit wat teleurstellende eerste deel.
Bart De Prins is verbonden aan de afdeling Geschiedenis van de Nieuwe Tijd van de Katholieke Universiteit Leuven.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Een blonde Vlaamse collaborateur
Hij was een zwarte. Over oorlog en collaboratie door L.P. Boon. 156 p. Meulenhoff/Manteau, euro 12,50 Tussen 22 juni en 6 juli 1946 verschenen in De roode vaan, de partijkrant van de Belgische communistische partij, acht korte artikelen van de hand van L.P. Boon (1912-’76). De auteur was toentertijd een jonge, gedreven redacteur, die de...
Het domineesland is toch niet zo wereldvreemd
De Nederlandse buitenlandse politiek in de twintigste eeuw onder redactie van Bob de Graaff, Duco Hellema en Bert van der Zwan. 200 p. Boom, euro 19,90 Hoe realistisch was de Nederlandse buitenlands politiek in de twintigste eeuw? Nog nooit zijn er zoveel studies over allerlei deelgebieden van het buitenlands beleid verschenen als in de afgelopen...
De vooruitgang: de historicus die diplomaat bleef
Proefschriften, lezingen en studies kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Gees van der Plaat rekent in haar proefschrift Eendracht als opdracht. Lieuwe van Aitzema's bijdrage aan het publieke debat in de zeventiende-eeuwse Republiek af met het negatieve imago van de zeventiende-eeuwse diplomaat en geschiedschrijver Van Aitzema. Een cynicus, een...
Lifestyle&trends: aapjes kijken
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. Blufpoker was het, bedoeld om te imponeren. De eerste diergaardes hadden met dierenliefde niets van doen. Alle zestiende- en zeventiende-eeuwers die een beetje meetelden,...
Stille getuigen: het bebloede kapje van Dorothea Visser
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het kapje van Dorothea Visser (1819-1876) in het Katholiek Documentatie Centrum te Nijmegen. Dorothea Visser schrok in de vroege uren van vrijdag 1 december 1843 wakker van een hevige hoofdpijn. Het leek alsof...
Mijn verhaal: ’Langzaam begon ik iets te begrijpen van de Indonesische vrijheidsstrijd’
In 1946 werden de eerste dienstplichtigen naar Indonesië gestuurd om daar het Nederlandse gezag, tijdens de oorlog door de Japanners omvergeworpen, te herstellen. Wim Balijon (78) maakte deel uit van deze 7 December Divisie, die pas eind 1949, kort voor de souvereiniteitsoverdracht, naar Nederland terugkeerde. ‘Wat wist ik als eenvoudige arbeidersjongen van Indië? Helemaal niets....
Omwonenden hebben sinds de jaren twintig last van Schiphol
Volgens de rechter worden omwonenden niet genoeg beschermd tegen de geluidsoverlast van Schiphol. Al in de jaren twintig waren er klachten van omwonenden over de nieuwe luchthaven.
Duizend jaar weer in de Lage Landen
Waarom verloren de Spanjaarden de Slag bij Nieuwpoort? En bombardeerden de Engelsen Keulen in plaats van Hamburg? Weerhistoricus Jan Buisman reconstrueert meer dan duizend jaar weer in de Lage Landen. Hij worstelt vooral met tolrekeningen en schaalindelingen, maar ontdekt ook de momenten dat wind en regen een beslissende wending aan de geschiedenis gaven. Julius Caesar...
Het hoge woord: De laatste restjes tropisch Nederland
De recente politieke spanningen tussen Den Haag en de Antillen zijn terug te voeren naar het Statuut dat in 1954 de onderlinge Koninkrijksrelaties regelde. Nederland kan hierdoor geen bestuurlijke knopen doorhakken zonder instemming van de andere twee landen, die op hun beurt vasthouden aan de status-quo. Een klassieke patstelling. Het is een...
De gevleugelde woorden van Marcus Tullius Cicero
Zijn kracht lag in het gesproken woord, in een tijd dat gewapende generaals het voor het zeggen hadden. De Romeinse politicus Cicero klom op tot het hoogste ambt, maar vond een gewelddadig einde. Op 29 juni 2003 kwam ik in Berlijn Cicero tegen. Bij de zijstraat van Unter den Linden die naar de Amerikaanse ambassade...
Veertig jaar na het aftreden van Konrad Adenauer
Veertig jaar geleden, op 15 oktober 1963, nam Konrad Adenauer afscheid als bondskanselier van West-Duitsland. Tijdens de veertien jaren van zijn regering zette hij het verslagen land weer op de kaart als een stabiele democratie en trouwe bondgenoot van het Westen. Oud-Parool-correspondent in Bonn Herman Sandberg was erbij. Herman Sandberg, de nu 84-jarige oud-hoofdredacteur van...
Onderwijs is de beste remedie tegen kinderarbeid
Kinderarbeid roept bij velen heftige emoties op. Deels is dat een erfenis uit de negentiende eeuw, toen in Nederland een met de nodige drama omgeven strijd werd gevoerd tegen ‘kinderexploitatie’. Opmerkelijk is dat er sterke overeenkomsten zijn met de huidige acties tegen kinderarbeid. ‘Ja, die arme fabriekskinderen, ze worden vermoord naar ziel en naar lichaam,’...
