Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
Wie als historicus meewerkt aan radio- en televisieprogramma’s merkt al snel dat programmamakers helemaal niet geïnteresseerd zijn in het verleden. Het gaat ze om de toekomst. Ze willen niet weten hoe de Amerikaanse voorverkiezingen zijn ontstaan, ze willen weten wie aanstaande november de verkiezingen gaat winnen. Daarom deze maand een betrouwbare voorspelling van de veranderende machtsrelaties in de loop van deze eeuw. Daartoe is het eerst noodzakelijk een eeuw terug te gaan in de geschiedenis.
In 1904 was Engeland de enige echte wereldmogendheid, in het bezit van een imperium waarin volgens zeggen de zon nooit onderging. De bijzondere positie van Engeland was eigenaardig, omdat het een relatief klein land was met een niet al te omvangrijke bevolking. Zijn eminente positie had Engeland vooral te danken aan het feit dat de Industriële Revolutie daar in de late achttiende eeuw begonnen was. In 1904 had Engeland die voorsprong al praktisch volledig verloren aan Duitsland en de Verenigde Staten. Niemand realiseerde zich op dat moment echter dat Engeland was begonnen aan een proces van machtsverval dat bijna een eeuw zou duren.
Wat waren de oorzaken van dat machtsverval? In de eerste plaats de beperkte demografische basis van Engeland. Als Engeland in 1904 250 miljoen inwoners had gehad, zou de situatie er heel anders hebben uitgezien. In de tweede plaats het onvermijdelijke verlies van de technologische voorsprong. In de derde plaats het verlies van het indrukwekkende imperium.
In 2004 zijn de Verenigde Staten de onaantastbare nummer één van de wereld, zowel in militair, economisch als cultureel opzicht. De Amerikaanse neoconservatieven spreken zelfs van een ‘New American Empire’. Toch is het waarschijnlijk dat we al enige tijd begonnen zijn aan de nadagen van de Amerikaanse macht. De Verenigde Staten hebben weliswaar een grote en snelgroeiende bevolking, maar in vergelijking met India en China is hun demografisch potentieel beperkt.
Wat de neoconservatieven ook mogen denken van het New American Empire, de tijd van imperia is allang voorbij. Amerika heeft al moeite met de tijdelijke bezetting van Irak. Aan het eind van deze eeuw zal het economisch zwaartepunt van de wereld zijn verschoven naar Oost-Azië. De Verenigde Staten zullen tegen die tijd nog steeds beschikken over een aanzienlijk machtspotentieel, maar ze zullen niet langer de onaantastbare nummer één zijn.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Column

Toekomstvoorspellingen

Wie als historicus meewerkt aan radio- en televisieprogramma’s merkt al snel dat programmamakers helemaal niet geïnteresseerd zijn in het verleden. Het gaat ze om de toekomst. Ze willen niet weten hoe de Amerikaanse voorverkiezingen zijn ontstaan, ze willen weten wie aanstaande november de verkiezingen gaat winnen. Daarom deze maand een betrouwbare voorspelling van de veranderende...

Lees meer
Artikel

Beeldgeheim

Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Schrijfster en filosofe Désanne van Brederode en René Gude, filosoof en directeur van de Internationale School voor de Wijsbegeerte, doen een poging. ‘De linkerzwemster is Erica Terpstra,’ roepen beide filosofen eensgezind na één blik op de foto. ‘Dat ziet een kind nog,’ voegt René Gude eraan toe....

Lees meer
Mijn verhaal: Razzia in Amsterdam
Mijn verhaal: Razzia in Amsterdam
Artikel

Mijn verhaal: Razzia in Amsterdam

In ‘Mijn verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij betrokken waren. Johan Krediet (80) was op 22 februari 1941 ooggetuige van een van de grote razzia’s op joden in Amsterdam, die de aanleiding vormden voor de Februaristaking.{C} ‘Niet al te lang voor de razzia hadden de Duitsers bij ons op de gracht een...

Lees meer
Op reis met de revolutionaire patriotten
Op reis met de revolutionaire patriotten
Artikel

Op reis met de revolutionaire patriotten

In 1813 werd Willem I gekroond tot koning van Nederland. De ontwikkelingen die leidden tot deze staatkundige omwenteling werden vreemd genoeg ingeluid door een patriotse revolutie en een bezetting door republikeinse Franse troepen. Reis met Historisch Nieuwsblad langs de overblijfselen van deze roerige periode en zet enkele belangrijke gebeurtenissen op een rij. Nog nooit was...

Lees meer
Artikel

Vrijheid van onderwijs heeft nog nooit geleid tot desintegratie

Er is geen reden om het bijzonder onderwijs als grote schuldige te beschouwen aan de mislukte integratie, vindt onderwijshistoricus Pieter Boekholt. Nederland weet steeds minder raad met de vreemdelingen die hier de laatste decennia kwamen wonen. Zij werden verondersteld na gedane arbeid huiswaarts te keren. Of, als ze bleven, zich op niet al te lange...

Lees meer
De Gaulle met Adenauer
De Gaulle met Adenauer
Artikel

De lotsbestemming van Charles de Gaulle

Charles de Gaulle was een onaangenaam mens: kil, hooghartig, onbeschoft en gereserveerd. Maar geen persoon is in de twintigste eeuw zo bepalend geweest voor Frankrijk als hij. De lastige generaal van 1 meter 96, met 'een hoofd als een ananas en heupen als een vrouw', zag zich door het lot aangewezen om Frankrijk te redden.

Lees meer
In de Oudheid gebruikten soldaten al ‘biochemische’ wapens
In de Oudheid gebruikten soldaten al ‘biochemische’ wapens
Artikel

In de Oudheid gebruikten soldaten al ‘biochemische’ wapens

Oekraïne beschuldigt Rusland van het structurele gebruik van chemische wapens aan het front. In de Oudheid had men al weinig scrupules als het op oorlogvoeren aankwam.

Lees meer
Helmut Kohl.
Helmut Kohl.
Artikel

Helmut Kohl in ‘Bürger fragen – Politiker antworten’

De uitzending Bürger fragen – Politiker antworten veroorzaakte op 22 februari 1979 een rel op de Duitse televisie. Nederlanders onderwierpen CDU-leider Helmut Kohl aan een kruisverhoor en de Duitsers waren woedend. Voor de Nederlanders was het onverteerbaar dat Kohl links-radicalen het leven onmogelijk probeerde te maken, maar vergevingsgezindheid tegenover oude nazi’s predikte, constateerde Volkskrant-correspondent Jan...

Lees meer
Artikel

Prinses Irene en Carlos Hugo

In april treden Johan-Friso en Mabel Wisse Smit in het huwelijk. De liefde heeft dan gezegevierd over troonaspiraties en een discutabel verleden. Ook Johan Friso’s tante, prinses Irene, verruilde ooit haar rechten op de Nederlandse troon voor een romantisch én politiek avontuur, in Spanje. Het mislukte in beide opzichten. Door Protestants Nederland is nog maar...

Lees meer
De Franse Revolutie in de geschiedschrijving
De Franse Revolutie in de geschiedschrijving
Artikel

De Franse Revolutie in de geschiedschrijving

De Franse Revolutie is in Frankrijk nog steeds een icoon waar niemand aan mag komen. Het nobele volk zette rechtmatig de decadente koning en zijn hofkliek af; daarna verlichtte en bevrijdde Frankrijk de rest van Europa. Maar de idealen van de Revolutie werden door de adel lang niet altijd met hoongelach ontvangen. En in Nederland...

Lees meer
Artikel

Brieven januari 2004

Feestmaal Aan het artikel getiteld ‘De hutspot van Cornelis Joppensz’ (Historisch Nieuwsblad 2003/9) kleven enkele historische oneffenheden. Dat zij de schrijver overigens vergeven want in Leiden is er ook lange tijd verwarring geweest over wat zich nu precies bij het Leidens Ontzet heeft afgespeeld. In het seriewerk Hutspot, Haring en Wittebrood, Tien eeuwen Leiden en...

Lees meer
Recensie

De weg naar Osiris. Leven in het Oude Egypte door John Ray

De zweverige titel doet anders vermoeden, maar dit is niet het zoveelste boek over het oude Egypte. De weg naar Osiris herhaalt nu eens niet de bekende verhalen over geheimen van de piramides, de vloek van de farao’s, de ketterkoning Echnaton en de weergaloze pracht van Toetanchamons graf. Aan de hand van acht levens wandelt...

Lees meer
Loginmenu afsluiten