Home Het verkleurde verleden

Het verkleurde verleden

  • Gepubliceerd op: 5 november 2003
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Maarten van Rossem

In tal van films schijnt in het verleden een heel andere zon dan in het heden. Het licht is daardoor anders, het heeft de kleur van oude foto’s. Er hangt over dat verfilmde verleden een sluier van sepia of grijs. Kennelijk is dit voor een regisseur de meest effectieve methode om duidelijk te maken dat de beelden uit de geschiedenis stammen.


Daar komt nog bij dat het verkleurde verleden suggereert dat dit verleden onherroepelijk voorbij is, dat de beelden uit een verloren wereld stammen, waardoor de kijkers ten prooi raken aan vage gevoelens van melancholie en nostalgie. Natuurlijk is deze verkleuring van het verleden misleidende onzin, maar het zou toch interessant zijn eens te onderzoeken of mensen bijvoorbeeld hun eigen verleden in verkleurde toestand in hun geheugen bewaren.
Een variant van het verkleurde verleden is het ontkleurde verleden, het verleden in zwart-wit. Het is zelfs mogelijk dat het hele idee van het verkleurde verleden uiteindelijk te herleiden valt tot het onbewuste idee dat de wereld vóór de uitvinding van de kleurenfoto en -film in zwart-wit was uitgevoerd.
De grote cesuur is hier de Tweede Wereldoorlog. Dat conflict zit nog in zwart-wit in het collectieve geheugen. Daarna werd de wereld in hoog tempo kleurrijker, zeker in de bioscoop. De fotografie, zeker de artistiek verantwoorde fotografie, en de jeugdjaren van de televisie hebben ervoor gezorgd dat een deel van de wereld nog een jaar of vijftien in zwart-wit bleef bestaan.
Ondanks de onvermijdelijke opkomst van een kleurige wereld, wist de wereld in zwart-wit in de culturele marge te overleven. Zwart-wit is abstracter en daardoor naar veler gevoel kunstzinniger en minder vulgair. Bovendien verwijst zwart-wit ons automatisch naar de tijd dat de hele wereld nog in zwart-wit was. The Longest Day, de verfilming van de geallieerde landing in Normandië in 1944, gemaakt in de vroege jaren zestig, toen kleurenfilms allang de gewoonste zaak van de wereld waren, is in zwart-wit opgenomen. Dat is zonder twijfel gedaan om de authenticiteit van de film te vergroten.
Nog sterker speelt dit sentiment bij een film als Schindler’s List van Spielberg. De holocaust in kleur, dat zou getuigen van slechte smaak. Pas aan het eind van de film, als de door Schindler geredde joden in Israël zijn, verschijnt er kleur. Het enige kleuraccent in de rest van de film, het rode jasje van een klein meisje dat vermoord wordt, maakt de film nog zwart-witter dan hij al is.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer