Home Een blonde Vlaamse collaborateur

Een blonde Vlaamse collaborateur

  • Gepubliceerd op: 23 september 2003
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Bart De Prins

Hij was een zwarte. Over oorlog en collaboratie door L.P. Boon. 156 p. Meulenhoff/Manteau, euro 12,50



Tussen 22 juni en 6 juli 1946 verschenen in De roode vaan, de partijkrant van de Belgische communistische partij, acht korte artikelen van de hand van L.P. Boon (1912-’76). De auteur was toentertijd een jonge, gedreven redacteur, die de wekelijkse rubriek ‘Kunst en Letteren’ van het communistische tijdschrift verzorgde. In de artikelen rapporteerde Boon, die later roem zou verwerven als schrijver van onder meer De Kapellekensbaan (1953), over een korte reis door de Ardennen in mei 1946. Hij was van plan een reportage te maken over de wederopbouw en over de smokkelhandel bij de Duitse grens. Hij kwam daar echter niet aan toe. 

Boon ontmoette namelijk een Vlaamse jongen, die hem, door zijn blonde haren die ‘wiegen bij elken stap lijk koren op de molen’, deed denken aan Quex, de jonge nazi uit een Duitse propagandafilm van 1933. De Vlaamse Quex vertelde Boon het verhaal over zijn harde werk als houtzager voor de wederopbouw, maar ook over zijn zwarte verleden als collaborateur. ‘Quex’ was lid geweest van de Nationaal-Socialistische Jeugd Vlaanderen, werkte tijdens de oorlog als arbeider in Duitsland en was na de oorlog slachtoffer van de repressie.
 

Aan de hand van Quexs verhaal schetste Boon in zijn stukken beknopt, maar zeer treffend, een beeld van het naoorlogse België. Het is overigens onzeker of Boon op 20 mei 1946 echt de trein heeft genomen naar de Ardennen. Zijn reportage is hoogstwaarschijnlijk uit de duim gezogen. Boon wilde met zijn stukken in de eerste plaats de wanorde aanklagen waarmee de Belgische regering, zonder veel oog voor de toekomst van het land, het repressiedossier en de wederopbouw aanpakte.
 

Boon deed dit niet als communistisch propagandist, maar als democraat die getroffen werd door de misère van de kleine man – collaborateur of niet. Hij vond dat de onwetende kleine man zich door de pastoor of leraar in een strenge katholieke school al te gemakkelijk liet overtuigen om mee te vechten tegen het goddeloze communisme. Die kleine collaborateur was voor Boon eerder slachtoffer dan dader. Iemand die als ‘democraat’ moest worden heropgevoed, en niet zonder meer bestraft mocht worden door de willekeur van de naoorlogse rechtspraak.
 

Met de heruitgave van deze ‘reportage’ van Boon opent uitgever Meulenhoff/Manteau een reeks waarin, zoals het voorwoord vermeldt, ‘heikele onderwerpen uit het Vlaamse verleden uit de doeken worden gedaan aan de hand van een relevante literaire tekst’. De Tweede Wereldoorlog is zeker een heikel thema, dat de Vlaamse gemoederen nog altijd weet te beroeren. De tekst van Boon is, hoewel niet echt zijn beste literaire werk, goed gekozen.
 

Helaas kunnen de begeleidende artikelen in het boek niet overtuigen. Slechts het artikel van Boon-biograaf K. Humbeeck, die Boons tekst in een historisch kader plaatst, is sterk. Chris van der Heijden daarentegen heeft de oorlogsverwerking in België, en bovenal het werk van Boon zelf, te snel bestudeerd. Hij slaat de plank geheel mis en had vooraf moeten weten dat zijn boek Grijs verleden niet zonder meer over te zetten is naar de Belgische oorlogs- en collaboratiegeschiedenis. Het is mij daarom een raadsel waarom nu net Van der Heijden en niet een meer bevoegd vorser een stuk mocht schrijven. Het artikel van schrijver D. Verhulst, die in een flets aftreksel van de reportage van Boon verhaalt hoe hij ‘een zwarte’ ontmoet aan de rand van een zwembad, roept irritatie op en is volkomen overbodig. Dit laatste geldt ook voor het nawoord van de voorzitter van het Vlaams Parlement N. de Batselier.
 

‘Schop de mensen tot ze een geweten krijgen’ is een bekende uitspraak van Boon. Het heeft de uitgever ongetwijfeld geïnspireerd bij het opzetten van deze veelbelovende reeks. Het is echter de vraag of een dergelijk doel bereikt zal worden met dit wat teleurstellende eerste deel.
 

Bart De Prins is verbonden aan de afdeling Geschiedenis van de Nieuwe Tijd van de Katholieke Universiteit Leuven.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer