Alle artikelen
De Berlijnse Muur, hét symbool van de Koude Oorlog, viel op 9 november 1989. Veel Nederlanders zagen live op televisie hoe de inwoners van Oost- en West-Berlijn elkaar omhelsden. Joost Eskes stond zelf tussen de rijen Trabantjes die de grenswachten passeerden.
‘De DDR was al bekend terrein voor mij. Vanuit een Groningse DDR-werkgroep ben ik een keer of zeven met Oost-Duitse dienstweigeraars gaan fietsen. De Duitse eenheidskwestie was tijdens mijn studie geschiedenis ook het onderwerp van mijn afstudeerscriptie. Vanaf 1978 was ik actief in verschillende kernen van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) en ik deed mijn vervangende dienstplicht bij Pax Christi.
Meer lezen over de Koude Oorlog? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
In die tijd leerde ik Mient Jan Faber van het IKV kennen. Hij en de top van het IKV mochten de DDR niet meer in. Omdat ze wel een oogje in het zeil wilden houden, vroeg Mient Jan mij en IKV-medewerkster Janneke Houdijk om allerlei dissidente en kerkelijke contacten af te lopen.
Zure grenswachten
Toen we die donderdagavond 9 november 1989 rond een uur of zeven vanuit West-Berlijn de grens passeerden, waren er nog geen tekenen dat de Muur op springen stond. We werden gewoon gecontroleerd en zagen dat de grenswachten bij auto’s uit het oosten met spiegels op zoek waren naar vluchtelingen. Voordat we vertrokken had Mient Jan nog tegen me gezegd: “Je moet niet gek opkijken als de Muur tijdens jullie bezoek valt.” Ik had hem toen voor gek verklaard. Ook al waren er in de voorafgaande maanden veel Oost-Duitsers via Hongarije het land uit gevlucht. We stonden dan ook met open monden te kijken toen we bij ons gastgezin om elf uur ’s avonds de televisie aanzetten en Günther Schabowski aankondigde dat de Muur openging.
Onmiddellijk sprongen we in de auto om met eigen ogen te zien of het echt zo was. Eerst naar Checkpoint Charlie, waar de mensen nog netjes via een smalle ingang het Westen werden binnengelaten. Iets verder bij de Invalidestrasse was er al geen houden meer aan en stroomden de mensen naar buiten. Sommige grenswachten stonden heel zuur te kijken. Andere loodsten uitgelaten de Trabantjes door de mensenzee. Bij de Brandenburger Tor was er aanvankelijk helemaal geen politie meer te bekennen en stonden mensen op de Muur te zingen en te dansen.
Het was echt geweldig om te zien hoe de Oost- en West-Berlijners met elkaar stonden te feesten. De mensen uit het oosten haalde je er natuurlijk makkelijk uit met hun Trabantjes en sobere kleding. Ik zie ook nog een groepje West-Duitsers voor me die de grens net over waren en meteen vroegen: “Wo gibt’s denn hier eine Kneipe?” (Waar is hier ergens een kroeg?).
Rond een uur of vier ’s nachts besloten we toch maar naar huis te gaan. Soldaten met machinegeweren voor hun borst sloten geleidelijk aan het plein af. Onze Oost-Duitse vrienden waren bang dat de militairen met geweld een einde aan de openheid wilden maken. Wij deelden hun vrees. De beelden van het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking stonden immers nog vers op ons netvlies.
De volgende dag wilden we naar West-Berlijn en schrokken we van de ellenlange rijen mensen die bij politiebureaus stonden te wachten op een uitreisstempel in hun paspoort. Gelukkig konden wij als buitenlanders van een apart loket gebruikmaken. In West-Berlijn liepen we VVD-kamerlid Broos van Erp nog tegen het lijf. Zodra hij hoorde dat we van het IKV waren, sloeg hij ons met een oude omstreden uitspraak van voorzitter Ien van den Heuvel – toen nog prominent lid van de PvdA – om de oren. Zij zou na een bezoek aan de DDR hebben gezegd dat de Muur een zegen was voor Duitsland. Van Erp zei dat hij dat nooit zou vergeten en het tegen links zou gebruiken.
We zijn nog een paar dagen in Berlijn gebleven, waar we met een aantal kopstukken onder de dissidente politici spraken. Op maandag 13 november waren we ook bij de grote demonstratie die in Leipzig werd gehouden. Daar was de stemming af en toe behoorlijk grimmig. Toen we voorbij het gebouw van de Stasi kwamen, schreeuwde de gefrustreerde massa: “Schämt euch, Schämt euch!” (Schaam jullie!) De dissidenten van het Neues Forum moesten zelfs gearmd voor het gebouw gaan staan om te voorkomen dat het zou worden bestormd.
Een paar jaar later ben ik nog een keer terug geweest in Berlijn. De stad was onherkenbaar veranderd en de Muur was al op grote plaatsen weggebroken.’
‘Sommige grenswachten stonden zuur te kijken’
De Berlijnse Muur, hét symbool van de Koude Oorlog, viel op 9 november 1989. Veel Nederlanders zagen live op televisie hoe de inwoners van Oost- en West-Berlijn elkaar omhelsden. Joost Eskes stond zelf tussen de rijen Trabantjes die de grenswachten passeerden. ‘De DDR was al bekend terrein voor mij. Vanuit een Groningse DDR-werkgroep ben ik...
De kleine geschiedenis quiz
Hoe staat het met uw historische kennis? Ieder jaar organiseert dit blad samen met de Volkskrant en televisieprogramma Andere Tijden de Grote Geschiedenis Quiz. Bereid u voor op deze quiz en oefen mee. ‘De Koning had een verstand dat minder dan middelmatig was maar zeer goed in staat was zich te ontwikkelen. De glorie ging...
Het ‘zwarte verleden’ van Limburg
De mannen waren stoer, de vrouwen gehoorzaam, en iedereen was katholiek. Vijfenzeventig jaar floreerde de mijnbouw in Nederlands zuidelijkste provincie. De sluiting van de mijnen veroorzaakte armoede en verbittering. Nu koestert Limburg zijn zwarte verleden. In de jaren zestig moet het een vertrouwd gezicht zijn geweest in Zuid-Limburg: de vierkante schachtgebouwen en de ijzeren torens...
Den Haag: bakermat van de Nederlandse popcultuur
Den Haag was in de jaren zestig de pophoofdstad van Nederland. Uit een unieke combinatie van gediscrimineerde Indo’s, sociaal bewogen paters en Haagse bluffers ontstond er de Nederbeat. Die zou de basis vormen van de Nederlandse popcultuur. Haagse beatbands In de jaren zestig was hofstad Den Haag de popstad bij uitstek. Maar liefst tweeduizend bands...
Karel de Grote bad en vocht zijn rijk bij elkaar
De volksvertegenwoordigers die in Brussel sleutelen aan een Europese grondwet beseffen het waarschijnlijk niet, maar hun werk is al eens eerder gedaan. In 789 schreven geleerden de Admonitio Generalis, waarmee zij orde trachtten te scheppen in het immense rijk van Karel de Grote. Door de Kerk te gebruiken als politiek wapen smeedde de `barbaarse’ Frankische...
De kaping van KLM-Boeing Mississippi
Op 25 november 1973 kaapten drie Arabische terroristen een KLM-vliegtuig met bijna 250 passagiers. Ze eisten dat Nederland zijn pro-Israëlische politiek zou beëindigen. Antiterrorisme-expert W.F.K.J.F. Frackers: ‘De terreurbestrijding uit die tijd is eigenlijk nooit veranderd.‘ Tot dat moment was het internationale terrorisme aan Nederland voorbijgegaan. Maar op 25 november 1973, ruim een maand na het...
Historicus James Kennedy over Nederland
Hij schreef dikke boeken over de jaren zestig en euthanasie in Nederland, en heeft een mening over uiteenlopende onderwerpen, van Pim Fortuyn tot de gekozen burgemeester. De Amerikaanse historicus James Kennedy (1963) werd in september benoemd tot hoogleraar in de geschiedenis van de nieuwste tijd aan de Vrije Universiteit. U bent onlangs verhuisd van Amerika...
‘Verzuiling is geen recept dat je overal en altijd kunt toepassen’
De verzuiling leeft in ons geheugen als de Dark Ages van Nederland. Een mogelijke nieuwe moslimzuil is velen daarom een gruwel. Maar is dat terecht? Volgens sommigen was de verzuiling, die onze samenleving ruim honderd jaar in haar greep hield, juist een model voor de succesvolle integratie van minderheden. De komst van met name islamitische...
Nederland was geen meisjesinternaat
Nederland en Duitsland in het interbellum. Wisselwerking en contacten; van politiek tot literatuur onder redactie van Frits Boterman en Marianne Vogel. 256 p. Verloren, euro 23,00 Het interbellum is hot. Ook in Nederland staat die fascinerende periode tussen de beide wereldoorlogen sinds enige tijd weer in de belangstelling – en terecht. Het heersende beeld van...
Een bleek en frêle genie
Requiem voor Chopin door Benita Eisler. 287 p. De Bezige Bij, euro 23,50 Frederyck Chopin werd in 1810 in Polen geboren als zoon van een verarmde adellijke jongedame en een arme boer uit de Vogezen. Na korte tijd furore te hebben gemaakt als muzikaal wonderkind verliet Frederyck zijn moederland om in Frankrijk een nieuw bestaan...
Geen ontaarde moeder
Een koningin met mannenbenen. Fanny Blankers-Koen, atlete van de eeuw door Kees Kooman. 240 p. L.J. Veen, euro 16,50 ‘In dit boek krijgt u antwoord op de vraag of Fanny Blankers-Koen zich in haar privé-leven net zo koninklijk heeft gedragen als in het atletiekstadion,’ zegt Kees Kooman dreigend in zijn voorwoord. Moet je dan doorlezen,...
Een blonde Vlaamse collaborateur
Hij was een zwarte. Over oorlog en collaboratie door L.P. Boon. 156 p. Meulenhoff/Manteau, euro 12,50 Tussen 22 juni en 6 juli 1946 verschenen in De roode vaan, de partijkrant van de Belgische communistische partij, acht korte artikelen van de hand van L.P. Boon (1912-’76). De auteur was toentertijd een jonge, gedreven redacteur, die de...
