Alle artikelen
Helaas is het eerste artikel in De grote oorlog (2003-3) geen succes. Andriessen opent met een ongelukkige aanval op socioloog (geen historicus, Andriessen!) Bart Tromp. Tromp gaf vorig jaar een geschrift uit van de marxist Karl Kautsky over de Eerste Wereldoorlog. Die uitgave liet hij voorafgaan door een uitgebreid voorwoord, waarin hij zijn visie op de oorzaken van die oorlog nog eens uiteenzette. Andriessen trakteert de lezer op citaten van Tromp, om die vervolgens te bestrijden. Zijn argumenten kunnen best in orde zijn, maar bereiken de lezer niet. Die wordt immers verondersteld kennis te hebben van het stuk van Tromp. En als die nu nog een repliek gaf in De grote oorlog – maar nee. Om in militaire termen te spreken: een zinloze operatie van Andriessen.
Zinniger is de bijdrage van Leo van Bergen. Hij schrijft over twee kwalen die de strijdende partijen parten speelden: geslachtsziekten en de Spaanse griep. Vooral zijn verhaal over seks tijdens de oorlog is interessant. Die seks kwam vooral voor in de vorm van prostitutie. Van Bergen maakt duidelijk dat daarover nogal wat sterke verhalen de ronde deden. Zo schreef Robert Graves in zijn herinneringen Goodbye to All That dat zich rijen wachtende soldaten ophielden voor stadsbordelen. Van Bergen ontzenuwt op grond van andere bronnen dit beeld van smachtende soldaten. Maar hij bagatelliseert de aantallen niet: honderdduizenden moeten zijn besmet door de omgang met vooral Franse en Belgische vrouwen. Het waren, schrijft Van Bergen, vooral soldaten van de Gemenebest-landen (Australiërs voorop) die de ziekte opliepen. De Engelsen reageerden nogal tweeslachtig. Terwijl de legerleiding de seksuele drang van de militairen begreep en zelfs bordelen opende, werd geslachtsziekte tegelijkertijd in het militair strafrecht opgenomen: soldaten zouden zo proberen onder hun militaire dienst uit te komen.
De Britten trachtten de seksuele escapades aanvankelijk ook op een andere manier te onderdrukken: door te zinspelen op schaamte. De mannen moesten eens per week de broek laten zakken, waarna ze door een arts in aanwezigheid van kornuiten geïnspecteerd werden op ziektes. Ook werden er potten zalf en pillen in openbare ruimten neergezet, zodat besmette soldaten die niet ongemerkt konden gebruiken. Helpen deed het echter niet. Seks was, aldus Van Bergen, ‘een vluchtige vlucht uit de naargeestige en moordende realiteit’.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Tijdschrift: De Grote Oorlog. Kroniek 1914-1918
De laatste jaren valt in Nederland een duidelijke toename in de belangstelling voor de Eerste Wereldoorlog te bespeuren. Die is niet in de laatste plaats te danken aan Hans Andriessen, een gepensioneerde publicist, die maar niet op zijn lauweren wil rusten. Enkele jaren geleden publiceerde hij De andere waarheid, waarin hij betwistte dat Duitsland de...
Verwacht zomer 2003
Hij is inmiddels al 76 jaar, maar nog altijd onvermoeibaar. Communistenkenner Arthur Stam belicht in De CPN en haar buitenlandse kameraden (Aspekt, september 2003) de vele koerswijzigingen van politiek leider Paul de Groot, die de Hollandse communisten na de oorlog hoorndol maakten. Maar ach, hoe onschuldig was dat communisme op klompen niet vergeleken bij de...
Stadskind. Kroniek van een naoorlogse jeugd door Wim Willems. 298 p. Bert Bakker, euro 16,95
Natuurlijk is het riskant om als professioneel historicus een nostalgisch boek te schrijven, maar Wim Willems (Den Haag, 1951) heeft de valkuilen van de vertedering aardig weten te omzeilen. Stadskind. Kroniek van een naoorlogse jeugd bestaat uit zijn herinneringen aan opgroeien in de grote stad Den Haag. De auteur schetst een panorama van de fascinerende...
Banken in bezettingstijd. De voorgangers van ABN AMRO tijdens de Tweede Wereldoorlog en de periode van rechtsherstel
Enkele weken geleden werd op de gevel van het ABN AMRO-kantoor in de Amsterdamse Sarphatistraat een gedenksteen onthuld, die eraan herinnert dat in dit pand tijdens de oorlog de Liro-roofbank van de joodse vermogens was gevestigd. De steen is hoog in de gevel geplaatst, om het eventuele vandalen moeilijk te maken. De plaatsing...
Met man en macht. De militaire geschiedenis van Nederland 1550-2000
Zes dagen vóór het overlijden van Cees Wels verscheen op 24 april 2003 de mede door hem geredigeerde bundel van dertien opstellen over de Nederlandse militaire geschiedenis sedert het midden van de zestiende eeuw. ‘Een standaardwerk voor de komende jaren,’ aldus de trotse tekst achterop het boek. Daarmee is niets te veel gezegd. Maar...
Lifestyle & trends: Blootlopen met een doel
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen.Idealisten waren ze. Ze heetten de Bond van Lichtvrienden en de Vrije Lichaams-Kultuurbeweging (VLK), en ze geloofden in de betere mens, die zou ontstaan als...
Het Rome van Cicero door Anthony Everitt. Vertaald uit het Engels door Emile Salomons. 428 p. Ambo, euro 24,90
Eerst was er een hele tijd niets, en nu zijn er opeens twee boeken in het Nederlands over Marcus Tullius Cicero (106-43 v. Chr.). De aanleiding voor deze ‘overvloed’ is niet eens het eindexamen Latijn van 2004, waarvoor Cicero de nationaal voorgeschreven auteur is. Anthony Everitt, gasthoogleraar kunstgeschiedenis in Nottingham en publicist, ontkent zelfs elk...
Tussen ideaal en illusie. De geschiedenis van D66, 1966-2003
Op 14 oktober 1966, nog geen etmaal nadat het centrum-linkse kabinet-Cals ten val kwam in ‘de nacht van Schmeltzer’, werd in Amsterdam de politieke partij Democraten ’66 opgericht. Anders dan de mythevorming wil, ging die oprichting aarzelend, rommelig, en niet bij alle initiatiefnemers van ganser harte. Het is misschien geen wonder dat de navolgende 37...
Mijn Verhaal: In bed met John Lennon
In maart 1969 hielden John Lennon en Yoko Ono hun beroemde ‘bed-in for peace’ in het Amsterdamse Hilton-hotel. Constance Vrijdaghs, toen zestien jaar oud, zat als een van de eersten bij hen op bed. ‘De Beatles waren mijn vrienden. Mijn zolderkamertje in Aerdenhout was behangen met foto’s en posters. Vooral John Lennon vond ik een...
Beeldgeheim: Criminele oudjes
Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Monique van Diessen, hoofdredacteur van Senioren Magazine en Marianne ter Laak, hoofdredacteur van Plus Magazine, doen een poging. ‘Waarom heb ik nooit beter opgelet tijdens de geschiedenisles?’ verzucht Van Diessen. ‘Ik heb geen flauw idee waar deze foto over gaat’. Aandachtig tuurt ze naar de afbeelding....
De racistische moord op Kerwin Duinmeijer
Veertig jaar geleden werd de vijftienjarige Antilliaanse Kerwin Duinmeijer doodgestoken. Twee maanden later ging het eerste officiële bureau voor racismebestrijding van start.
Het Hoge Woord
De Beweging voor Vrij Atjeh (GAM) ziet het gewelddadige conflict met de Indonesische regering als een voortdurende strijd tegen de koloniale overheersers. Aanvankelijk waren dat Nederlanders, vervolgens Javanen. De oorzaak van de huidige onvrede ligt echter in de Indonesische exploitatie van de olie- en gasvelden. Lange tijd leefden Atjeeërs zonder problemen binnen de grenzen van...
