Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het monument voor de schilder Jozef Israëls (1824-1911) aan het Hereplein in Groningen.
Bij zijn dood in 1911 was de schilder Jozef Israëls wereldberoemd. Kranten in binnen- en buitenland stonden vol loftuitingen, winkels maakten rouwetalages en stapels kransen sierden de ‘groeve van den grootste schilder van de 19e eeuw’. Zijn geboortestad Groningen kon hierbij niet achterblijven, al had de schilder er maar zestien jaar gewoond. Want was Israëls niet in belangrijke mate verantwoordelijk voor ‘de goede meening, die men van Noorderlingen in de rest van ons vaderland koestert’? Een monument was wel het minste wat de stad terug kon doen.

De opdracht werd gegund aan de beeldhouwer Abraham Hesselink. Hij maakte geen portret van Israëls, zoals voor de hand lag, maar verbeeldde diens belangrijkste schilderij: Langs moeders graf (1856). Dit was zo diep in het collectieve geheugen gegrift dat iedereen het voetstoots zou herkennen. Op de sokkel onder het bronzen beeld plaatste Hesselink een bas-reliëf van Israëls en diens naam.

Langs moeders graf markeerde niet alleen een ommekeer in Israëls carrière, maar introduceerde ook het realisme in Nederland. De schilder maakte op de wereldtentoonstelling van 1855 in Parijs kennis met de metershoge schilderijen van Scandinavische en Duitse kunstenaars. Hun dramatische, maar ingetogen geschilderde scènes uit het volksleven werden alom geprezen.

De lof stond in schril contrast met de reacties op Israëls eigen inzending: een historiestuk over het verzet van Willem van Oranje tegen landvoogdes Margaretha van Parma. Eenmaal thuis besloot Israëls zich ook aan een realistisch genrestuk te wagen. Hij schilderde in sobere kleuren een visser die terugkeert van de vangst. Op de arm heeft hij zijn dochtertje en aan de hand zijn zoontje. Dat kijkt vragend naar hem op als ze het graf passeren waarin hun moeder ligt. De visser kijkt strak naar de grond.

Israëls speelde volgens kunsthistorica Dieuwertje Dekkers met twee bekende motieven: dat van de thuiskomst van de visser en dat van de weduwe aan het graf. Door ze om te draaien – de thuiskomst was hier niet vrolijk zoals gebruikelijk en het is de man die rouwt – werd het onderwerp spannend. Critici en toeschouwers vielen massaal voor het doek, dat het verdriet van het gezinnetje voelbaar maakte.

Nicolaas Beets leefde zich in het jongetje in: ‘Maar toen wij langs het kerkhof togen,/ zijn hand de mijne neep,/ zag ik hem aan met vochtige oogen,/ ten blijk dat ik ’t begreep./

“Had ik dien blik maar niet geslagen!”/ herhaal ik duizend keer:/ ’t gelaat, dat toen mijn oogen zagen,/ vergeet ik nimmermeer.’ Leed verkocht, en Israëls maakte van het vissersgenre zijn specialiteit. De ‘meester van het sentiment’ verviel net niet in kitsch, al was zijn werk door de vele bestellingen wisselend van kwaliteit.

Aan het eind van zijn leven herontdekte Israëls zijn wortels; steeds vaker koos hij voor joodse en bijbelse voorstellingen. Volgens de bekende criticus Albert Plasschaert uitten de kenmerken van ‘het joodsche ras’ zich in het dramatische en het romantische karakter van zijn werk. Zelf vond Israëls het maar onzin: ‘Is er verschil tussen een joodse en een niet-joodse zee?’ vroeg hij retorisch.
Volgens de nationaal-socialisten wel. In 1943 vernielden twee WA-mannen het monument met houwelen. Israëls portret werd uitgekapt; het bronzen kinderkopje rolde over de klinkers. Na de oorlog werden het teruggevonden in het kolenhok van het voormalige WA-hoofdkwartier. Bij de onthulling van het gerestaureerde beeld zei de burgemeester dat het in de oorlog aan betekenis had gewonnen. Het toonde dat ‘er toch nog waarden zijn, die uitgaan boven het tijdelijke, nl. dat de menschen broeders zijn’.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Artikel

Stille Getuigen

De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het monument voor de schilder Jozef Israëls (1824-1911) aan het Hereplein in Groningen. Bij zijn dood in 1911 was de schilder Jozef Israëls wereldberoemd. Kranten in binnen- en buitenland stonden vol loftuitingen, winkels...

Lees meer
Artikel

Stad & Land

Op donderdag 20 juni 1940 om acht uur ’s avonds opent burgemeester Verhoeven de openbare raadsvergadering van Wateringen, een tuindersdorp in het Westland. Een maand eerder is het Duitse leger Nederland binnengevallen. De regering is naar Londen gevlucht, maar niet nadat de secretarissen-generaal op de departementen op het hart is gedrukt de boel toch vooral...

Lees meer
Artikel

Mijn Verhaal: ‘In de bomen hingen de lichamen van gesneuvelde parachutisten’

In ‘Mijn verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij betrokken waren. Ans Zwollo-Woltering (72) werd tijdens de Slag om Arnhem in september 1944 met 95.000 anderen uit die stad geëvacueerd.  ‘Opeens was de lucht vol met vliegtuigen. Honderden, voor mijn gevoel. Het was één lange, onafgebroken stroom. En parachutisten, een prachtig gezicht. “Daar...

Lees meer
Artikel

Lifestyle & Trends

De hotspots van negentiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen.   Midden in de hete zomer van 2003 werden Volkskrant-lezers opgeschrikt door het bericht dat alweer een Britse traditie dreigde te verdwijnen. Na het...

Lees meer
Het einde van de Nederlandse walvisvaart
Het einde van de Nederlandse walvisvaart
Interview

Het einde van de Nederlandse walvisvaart

De Noordkaperwalvis wordt met uitsterven bedreigd omdat deze diersoort vaak verstrikt raakt in vissersnetten. In 1964 verkocht Nederland zijn laatste walvisvaarder aan Japan.

Lees meer
Artikel

Winifred Wagner en een Belgische soldaat

Winifred Wagner, een intieme vriendin van Hitler, verlicht tijdens de Tweede Wereldoorlog de krijgsgevangenschap van een jonge Belgische soldaat. Na afloop van de oorlog bewijst hij haar op zijn beurt een dienst. Een reconstructie aan de hand van teruggevonden brieven. Het is 1947 en Winifred Wagner staat in het Beierse Bayreuth terecht voor een Amerikaanse...

Lees meer
Artikel

Geschiedenis op het vmbo

Het gaat slecht met het vmbo, als we de politiek en de media moeten geloven. De SP riep op tot een reddingsplan en doemscenario’s vulden de kranten. Historisch Nieuwsblad was benieuwd hoe het vmbo-geschiedenisonderwijs ervoor staat en nam een kijkje. ‘Ja, hier begrijp ik dus geen drol van.’ Om halfelf is het al flink warm...

Lees meer
De zwarte kanten van de Olympische Spelen
De zwarte kanten van de Olympische Spelen
Artikel

De zwarte kanten van de Olympische Spelen

Parijs dwong duizenden daklozen de stad te verlaten voor de Olympische Spelen. Atlanta deed in 1996 hetzelfde: een dakloze die tijdens de Spelen zijn gezicht liet zien, kon rekenen op zes maanden cel.

Lees meer
De Grote Buitenlandse Museum Test
De Grote Buitenlandse Museum Test
Onderzoek

De Grote Buitenlandse Museum Test

U gaat op vakantie in Europa en u wilt naar een historisch museum. We zetten op een rij waar u naartoe móét en waar u beter weg kunt blijven.  Achter de kassa van het Capitolijns Museum in Rome zitten vier dames. Ze kijken ons aan met een air van: 'We zitten hier wel, maar...

Lees meer
Artikel

De acht grootste Nederlanders aller tijden, 5

Nederland kiest dit jaar de grootste Nederlander alle tijden. Historisch Nieuwsblad levert een bijdrage aan de discussie met een eigen lijst: acht portretten van historische Nederlanders die een blijvende bijdrage hebben geleverd aan de Nederlandse samenleving en identiteit. Op 5: Abraham Kuyper, kruisvaarder van de gereformeerde natie en patroonheilige der columnisten.  Dit voorjaar ontving premier...

Lees meer
Artikel

Het Hoge Woord: Wat de Amerikanen nog moeten leren

Wat moet een volk weten van zijn geschiedenis? Die vraag beheerst al jaren het debat over ons geschiedenisonderwijs. De Amerikaanse historicus James Kennedy laat zien dat niet alleen Nederland worstelt met deze vraag. Mensen die het Amerikaans burgerschap aanvragen moeten niet alleen beschikken over een basiskennis van de Engelse taal en de Amerikaanse staatsvorm, ze...

Lees meer
Recensie

BOEKEN: Leven voor de tsaar – Wim Coudenys

Op 31 januari 1915 schudden de Belgische koning Albert I en Andrej Konstantinovitsj, kapitein van het Russische leger en gezant van de tsaar in België, elkaar de hand in een villa in Duinkerke. De koning bevond zich in Noord-Frankrijk, om achter de frontlinie het Belgische leger aan te voeren in de strijd tegen de Duitsers....

Lees meer
Loginmenu afsluiten