Alle artikelen
Direct na afloop van de Tweede Wereldoorlog groeide het aantal antisemitische incidenten op de Nederlandse voetbalvelden. Dat stelt Evert de Vos in zijn afstudeerscriptie Verliest den moed toch niet. Joodse voetbalclubs in Amsterdam 1908-1945.
‘Vaak wordt aangenomen dat in de winter van 1945-1946 een rem ontstond op de uitingen van antisemitisme,’ schrijft de Vos. ‘Hiervan is op de voetbalvelden weinig te merken.’ Een groot deel van de Nederlandse sportwereld was ronduit vijandig tegen joden die terugkwamen uit de concentratiekampen.
Terugkeer naar hun oude terrein was voor veel joodse clubs al niet vanzelfsprekend. De Amsterdamse joodse voetbalclub Wilhelmina Vooruit (WV), bijvoorbeeld, verliet in 1941 gedwongen zijn terrein, Sportclub Voorland, toen het joodse sportleven door de Duitsers werd verboden. WV stelde een overeenkomst op met een gymnastiekvereniging. De gymnasten zouden het sportterrein beheren tot de oorlog was afgelopen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
In 1945 meldde de club dat van de 73 leden er 49 in een kamp waren omgekomen. De vereniging had vervolgens de grootste moeite haar oude terrein terug te krijgen. De gymnasten ontkende de afspraak die gemaakt was en verdedigden dit met de vraag of WV eigenlijk wel een joodse vereniging was. Daarop volgde een rechtszaak, die pas eind 1946 door de voetballers werd gewonnen.
Dit was geen incident, schrijft De Vos: ‘Zowel tijdgenoten als historici signaleerden in de zomer van 1945 een opleving van antisemitisme in Nederland. Het is de vraag in hoeverre de voetballers dit als opleving ervoeren. Vervelende incidenten vonden op de voetbalvelden plaats voor en na de oorlog, voor hen was het in feite een continu gegeven.’
Het antisemitisme werd de daaropvolgende jaren echter steeds erger: ‘Het kwam zo regelmatig voor, dat in oktober 1947 wordt gesproken van een groeiend antisemitisme in de (voetbal)wereld.’ Het aantal incidenten nam zo snel toe dat de KNVB dat jaar een speciale cursus organiseerde. Hier werd scheidsrechters geleerd hoe ze moesten reageren op deze spelverruwing.
Het naoorlogse antisemitisme was geen nieuw verschijnsel op de Nederlandse sportvelden. Al in de jaren dertig werd er melding van gemaakt. De joodse voetbalclubs in Amsterdam werden vooral op het platteland lastiggevallen bij NSB-clubs, soms met steun van een toekijkende agent. Bij de thuiswedstrijden in Amsterdam werd dan wraak genomen.
Na de oorlog was er wel steun voor de joodse sporters, maar slechts incidenteel. De joodse oud-voetballer Maupie Waterman vertelde: ‘De christenmensen in mijn team waren zo! Het gebeurde wel eens dat een tegenstander me uitschold, vlak na de oorlog ook nog. Zo’n christenjongen schopte binnen twee minuten zo’n speler eruit. Zo waren ze wel.’
Er zouden zelfs dodelijke incidenten zijn geweest. Een antisemitische speler die een joodse tegenstander belaagde, raakte hierna dodelijk gewond. Verantwoordelijk was een medespeler van de joodse voetballer, die tijdens een vrije trap bewust op het hoofd van die tegenstander mikte. ‘Laat mij die vrije trap maar nemen,’ had hij tegen zijn joodse vriend gezegd.
De incidenten tegen joodse voetballers beperkten zich niet tot de sport, alhoewel ze tijdens een wedstrijd heftiger waren dan erbuiten. De Vos: ‘Op straat en op het voetbalveld werden joodse jongens in elk geval met enige regelmaat geconfronteerd met scheld- en vechtpartijen, die veel betrokkenen opvatten als uitingen van antisemitisme. Als het Nederlandse antisemitisme al als “mild” omschreven mag worden, dan geldt dat zeker niet voor de variant waarmee joodse jongens in de grote stad geconfronteerd werden als ze zich op een of andere manier als joodse groep manifesteerden.’
Veel antisemitisme op naoorlogse voetbalvelden
154 voetbalsupporters zijn opgepakt omdat ze antisemitische liederen zongen. Direct na de Tweede Wereldoorlog groeide het aantal antisemitische incidenten in de voetbalstadions.
Koken Iets warms van de bami-Chinees
Het Nederlands (later Koninklijk) Indisch Leger was een ratjetoe. Een hutspot van nationaliteiten: Indiërs van verschillende eilanden, Nederlanders en andere Europeanen, die er allemaal verschillende eetgewoonten op na hielden. Voor een deel hielden de garnizoenskoks rekening met de verschillende ‘landaarden’. De Europeanen kregen ’s morgens brood, de Indiërs rijst met suiker en tamarinde. Andere maaltijden...
Op reis langs de Zuiderzee
Met de aanleg van de Afsluitdijk in 1932 werd de zoute Zuiderzee een zoet IJsselmeer. Er veranderde veel voor de stadjes en dorpen die aan het open water hadden gelegen. De Afsluitdijk maakte een einde aan het overstromingsgevaar, maar betekende ook het einde van de scheepvaart en visserij waarvan de kustbewoners eeuwenlang hadden geleefd. Een...
De verfilming van Floris
Iedereen keek in 1969 naar de televisieserie Floris. De legendarische serie is nu verfilmd; Floris de film draait rond de kerst in de bioscoop. Hoewel gebaseerd op de oorlog tussen Habsburg en de hertog van Gelre, zegt zowel de serie als de film meer over de eigen tijd dan over de Middeleeuwen. Landelijke kranten spraken...
De tien rijkste Nederlanders
Het zakenblad Quote maakt elk jaar een lijst van de 500 rijkste Nederlanders. Historisch Nieuwsblad ging op zoek naar de rijkste Nederlanders uit het verleden. Per eeuw (de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw) zijn de allerrijksten uitgekozen. Het resultaat: de top-tien hieronder. De twintigste eeuw, met superrijken als Jacob Theodoor Cremer (tabaksplantages in Indië), Daniel...
De Verenigde Provinciën zijn een voorbeeld voor de Europese Unie
In de vroege zomer van 1886 zwierf de Engelsman G. Christopher Davies met een paar vrienden ruim drie weken per boot door Nederland. Hij maakte aantekeningen van wat hij onderweg meemaakte en publiceerde nog datzelfde jaar een reisverslag onder de titel Over Nederlandse waterwegen. ‘Geen enkel land dat zo dicht bij Engeland ligt is zo...
Historicus Loe de Jong over de Amerikaanse politiek
Loe de Jong schreef niet alleen het standaardwerk Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, hij was na de oorlog ook buitenlandcommentator voor Vrij Nederland en de VARA. In Historisch Nieuwsblad geeft hij commentaar op de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten en de situatie in het Midden-Oosten. Hoe denkt u over de Amerikaanse...
De erfenis van Nederland in Suriname en Indonesië
Plaatsnamen, de Nederlandse taal en het wetboek van strafrecht. Wat resteert er in de voormalige koloniën nog van de Nederlandse aanwezigheid? Een interview met de ambassadeur van Indonesië en de staatsraad van Suriname in Nederland. Suriname en Indonesië dragen nog steeds de fysieke sporen van de Nederlandse aanwezigheid: spoorlijnen en irrigatiekanalen, de botanische tuin in...
De Oranjes in Canada
De belangrijke rol van het Canadese leger bij de bevrijding van Nederland heeft voor een blijvende vriendschap gezorgd. Prinses Margriet, geboren in Ottawa in 1943, brengt in mei 2005 – zestig jaar na de bevrijding – dan ook een bezoek aan Canada. Veel Canadese veteranen reizen dit jaar naar Nederland voor de herdenkingsactiviteiten rond de...
De eerste Marokkanen in Nederland
De eerste Marokkanen kwamen in de jaren zestig en zeventig naar Nederland. ‘Ik heb drie dagen in de auto zitten huilen.’ In de laatste uitzending van de Grote Geschiedenis Quiz toonde een filmfragment hoe Marokkaanse aspirant-migranten in de jaren zestig als schapen werden gekeurd door botte Nederlandse ambtenaren. Het filmpje bevestigt de breed gedragen opvatting...
Het Internationaal Strafhof in Den Haag gaat van start
Begin 2005 begint het eerste proces van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Dat maakte de Argentijnse hoofdaanklager Luis Moreno Ocampo onlangs bekend. Dat het Internationaal Strafhof ruim twee jaar geleden juist in Den Haag van start ging, is niet toevallig. Het is juni 2002, en in de Verenigde Staten wordt de zogenoemde ‘Haagse Invasiewet’...
Jan Campert opgepakt vanwege hulp aan Frans van Raalte
Op 21 juli 1942 werden Jan Campert en Martien Nijkamp gearresteerd tijdens een poging een joodse man de Belgische grens over te smokkelen. Nog diezelfde avond pleegde deze zelfmoord in het huis van bewaring. Zijn identiteit is eindelijk achterhaald. Campert, dichter van ‘De Achttien Dooden’, het bekendste verzetsgedicht uit de Tweede Wereldoorlog, en de in...
