Alle artikelen
‘Soms lijkt het nog erger wat de overlevenden is aangedaan dan de doden.’ Met deze onbegrijpelijke zin begint Vrij Nederland-redactrice Elma Verhey de slotbeschouwing van haar tweede boek over de kinderen van vermoorde joden. Verhey, auteur van het schitterende Om het joodse kind (1991), stelt dat de ongeveer tweeduizend joodse oorlogswezen financieel zouden zijn benadeeld. De joodse voogdij-instellingen die de vermogens van de wezen beheerden tot deze volwassen werden zouden deze gebruikt hebben voor de eigen organisatie en Israëlische vrienden.
NIOD-directeur en meelezer Blom – in het algemeen een pleitbezorger van het toenmalige rechtsherstel en een tegenstander van joodse claims – is het deze keer met Verhey eens. Hij noemt dit ‘een fascinerend boek’.
Tegen de achtergrond van deze studie speelt intussen ook een rechtszaak. Twee broers Staal hebben wegens vermeend onjuist vermogensbeheer door hun vroegere voogdij-instelling geprocedeerd tegen de overdracht van vermogens van joodse (voogdij)stichtingen aan Joods Maatschappelijk Werk. Hun claim van 1,6 miljoen euro werd in januari van dit jaar door de rechtbank afgewezen.
Welk schrijnend onrecht hier nu precies aan de kaak wordt gesteld weet de even omslachtig als pedant formulerende Verhey, wier bronnenonderzoek een slordige indruk maakt, niet duidelijk te maken. De joodse oorlogswezen ontvingen weliswaar geen staatspensioen, zoals de weduwen en wezen van verzetsmensen, maar ze werden beter behandeld dan voogdijkinderen, namelijk als oorlogsslachtoffers. Ook als ze in pleeggezinnen zaten, werd hun opvoeding direct betaald door de staat. Dit geld werd later in mindering gebracht op vermogens die de wezen erfden van hun ouders en hun familie.
Je kunt hier achteraf schande van spreken. Maar waarom eigenlijk? Was het nu werkelijk zo’n absurd idee dat de opvoedingskosten van wezen werden betaald uit het geld van hun vermoorde ouders en familie? Iedereen wist dat de joodse oorlogswezen op veel jongere leeftijd dan gewoonlijk van veel meer familieleden zouden erven dan gebruikelijk.
Omdat de schrijfster zich te buiten gaat aan valse sentimentaliteit (wie is er zieliger dan de joodse oorlogswees?) en sinterklazen op andermans kosten (iemand moet betalen: Joods Maatschappelijk Werk of de overheid) laat dit boek een nare bijsmaak achter.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Schrijnend onrecht
Kind van de rekening. Het rechtsherstel van de joodse oorlogsweeskinderen door Elma Verhey. 256 p. De Bezige Bij, euro 17,90 ‘Soms lijkt het nog erger wat de overlevenden is aangedaan dan de doden.’ Met deze onbegrijpelijke zin begint Vrij Nederland-redactrice Elma Verhey de slotbeschouwing van haar tweede boek over de kinderen van vermoorde joden. Verhey,...
Een dure voordeur
De Verdronkene door Margriet de Moor. 332 p. Contact, euro 18,90 ‘Waar u naar kijkt, mevrouw, is een getij dat het grenspeil van meerdere peilstations vandaag ruimschoots zal overschrijden,’ zegt een dronken ingenieur van Rijkswaterstaat op het veer naar Schouwen-Duivenland tegen Lidy. Zij brengt op verzoek van haar zusje Armanda een bezoek aan Zeeland om...
Na haar examen klonk een luid Hoera
Aan het slot van haar meer dan achthonderd pagina’s tellende biografie van Aletta Jacobs vertelt Mineke Bosch dat zij een bijdrage wil leveren aan kennis over de emancipatie en integratie van vrouwen in de Nederlandse samenleving. Dat is te bescheiden. Het boek biedt meer, al zal de schrijfster me deze opmerking niet in dank afnemen,...
Lifestyle & Trends
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Deze keer: het conservenblik. Iedereen die wel eens in een tentje heeft zitten prutsen om met zijn zakmes een familieblik spaghetti open te krijgen, weet hoe rampzalig dat is: oranje slaapzakken en overal sliertjes....
Stad & Land
Een fototentoonstelling over de wederopbouwwijk, een boek over beroemde plaatsgenoten – in heel Nederland houden mensen, archieven en verenigingen zich bezig met de plaatselijke historie. Hun initiatieven komen hier aan bod. Deze maand: een historische musical ter gelegenheid van 650 jaar Weesp. In het Noord-Hollandse Weesp hangen de vlaggen uit. Precies 650 jaar geleden, op...
Het Souvenir
Voorwerpen houden de herinnering aan belangrijke gebeurtenissen levend. Prominente Nederlanders vertellen over hun aandenken aan een bewogen periode in hun professionele leven. Deze keer Xaviera Hollander, over het boek dat haar leven veranderde: The Happy Hooker. Ze was pas 28 toen in 1971 een boek over haar leven verscheen. Een ongewone leeftijd voor een biografie,...
Mijn Verhaal
In ‘Mijn Verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij aanwezig waren. Janna Koopmans-Kingma (75) vertrok in 1962, kort voor de overdracht van de laatste Nederlandse kolonie aan de Verenigde Naties, halsoverkop uit Nieuw-Guinea. ‘Toen het vliegtuigje opsteeg en ik met mijn vier kinderen boven het oerwoud cirkelde, was ik wel een beetje in...
De mislukte politieke vernieuwing van Nederland na de Tweede Wereldoorlog
Koningin Wilhelmina, het verzet, politici en de gijzelaars in Sint-Michielsgestel maakten al tijdens de Tweede Wereldoorlog revolutionaire plannen om het land na de bevrijding grondig te hervormen. Maar van vernieuwingen kwam weinig terecht. Voor koningin Wilhelmina stond het kort na de Duitse inval al vast: zou Nederland ooit weer de vrijheid mogen smaken,...
Terwijl je de ene film restaureert, valt de andere uit elkaar
Films in Nederlandse archieven zijn er slecht aan toe. Er is veel geld nodig om historisch beeldmateriaal te conserveren, schrijft Ad van Liempt, eindredacteur van Andere Tijden. Anders zijn unieke historische beelden straks voorgoed verdwenen. Persoonlijk vond ik het een aangrijpend beeld. In een reportage van Netwerk op woensdag 27 april, zagen we in het...
De onafhankelijkheid van Noorwegen
Noorwegen vierde in 2005 een eeuw onafhankelijkheid. Met de moderne middelen van propaganda en een referendum lukte het zich in 1905 zonder bloedvergieten los te maken van Zweden. Een klein Noors jongetje ziet de sabel van zijn opa. Enthousiast roept hij dat hij soldaat wil worden ‘om de hoofden van de Zweden af te hakken’....
Bonifatius en de kerstening van Nederland
Rond het jaar 700 staken Willibrord (658-739) en Bonifatius (672-754) vanuit Engeland over naar het huidige Nederland om de heidenen hier te kerstenen. Willibrord bekeerde iedereen tot het christendom en Bonifatius verdiepte hun geloof door zijn prediking. Alleen de Friezen hielden vast aan hun eigen religie, en dat leidde tot de beroemde moord op Bonifatius bij Dokkum.
De legalisering van de Poolse vakbond Solidarnosc
Op 31 augustus 1980 maakt vakbondsleider Lech Walesa bekend dat de Poolse communistische regering alle eisen van de stakende arbeiders in Gdansk heeft ingewilligd. Vakbond Solidarnosc is daarmee legaal. Mensenrechtenactivist Jan Minkiewicz: ‘De communisten plaatsten hun handtekening onder een akkoord waarin was vastgelegd dat zij niet meer het machtsmonopolie hadden. Zoiets was niet eerder vertoond.’...
