Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.
224 p. Matrijs, euro 24,95/ 668 p. Mouria, euro 29,50
De Vrede van Versailles, die na de Eerste Wereldoorlog de rust in de wereld moest herstellen, heeft altijd een bijzonder slechte pers gehad. Het falen van de Volkenbond, het protectionisme van de vele nieuwe staten dat de economische wereldcrisis verergerde, de revanchegedachte in Duitsland en de Tweede Wereldoorlog die daaruit voortvloeide: het zou allemaal de schuld zijn van de mislukte vrede.            
Dat slechte imago heeft het verdrag vanaf het eerste begin gehad. In 1920 noemde de geallieerde opperbevelhebber veldmaarschalk Ferdinand Foch het geen vrede, maar een wapenstilstand voor twintig jaar. Volgens Duitsland, dat als hoofdschuldige voor de oorlog werd aangewezen en een zware straf kreeg opgelegd, was het een vredesdictaat en geen verdrag. De opstellers van het verdrag toonden echter geen berouw. 
           
De Amerikaanse president Wilson vond het juist geruststellend dat er door alle partijen geklaagd werd: dat gaf hem de hoop dat het eindverdrag rechtvaardig was. In Parijs 1919 geeft Margaret MacMillan hem deels gelijk: het vredesverdrag was weliswaar verre van perfect, maar wel het hoogst haalbare, concludeert zij. 
           
Haar soepel geschreven relaas toont duidelijk de onmogelijkheid aan van de opgave die de wereldleiders zichzelf hadden gesteld en laat zien hoe nationale en persoonlijke belangen de vredesbesprekingen beïnvloedden. Dit is geen revisionistisch boek dat bestaande oordelen met een eigenzinnige en originele interpretatie te lijf gaat, maar een nuchtere en realistische heroverweging die begrip toont voor de menselijke beperkingen van de betrokkenen. 
           
Ook in Nederland had men in 1920 geen vrede met de Vrede. De Nederlandse economie was sterk afhankelijk van de Duitse en daarom vonden velen – beïnvloed door eigenbelang – dat Duitsland te zwaar was gestraft. Ook was een politiek instabiele en rancuneuze oosterbuur een voortdurende bedreiging voor het neutrale Nederland. Daarom verschoof de buitenlandse politiek tussen 1919 en 1935 duidelijk richting de internationale samenwerking en collectieve veiligheid die de Volkenbond beloofde. 
           
In Vergeefs onzijdig beschrijft Rolf Schuursma hoe het interbellum Nederland uiteindelijk toch naar de oorlog voerde. De ondertitel, Nederlands neutraliteit 1919-1940, doet vermoeden dat de Nederlandse neutraliteitspolitiek pas in mei 1940 – onvrijwillig – werd beëindigd. Daar kan men zo zijn twijfels over hebben. 
           
Inderdaad gaf Nederland zijn neutraliteit nooit geheel op, maar de hang naar de Volkenbond was tot 1935 duidelijk. Pas daarna dwongen het falen van de Volkenbond en de toenemende dreiging van nazi-Duitsland Nederland terug in de eigen schulp. Zelfs toen was er echter nooit meer sprake van een strikte neutraliteitspolitiek. Daarvoor waren de verdedigingsvoorbereidingen te eenzijdig tegen Duitsland gericht. Bovendien trachtte minister-president Colijn innige defensiecontacten met Groot-Brittannië aan te knopen, in de hoop op militaire steun bij een eventuele aanval. 
           
En dan waren er nog de economische betrekkingen met Duitsland. Op beknopte, maar heldere wijze schetst de auteur de nauwe banden die tussen de beide landen bestonden en die Nederland economisch zo afhankelijk maakten dat een terugkeer naar de strikte neutraliteitspolitiek onmogelijk was. Ook in zijn betrekkingen met Duitsland schond Nederland dus de regels van strikte afzijdigheid. 
           
Schuursma ziet hierin echter geen aanleiding om de Nederlandse neutraliteitspositie tijdens het interbellum kritisch tegen het licht te houden. Het zwaartepunt van zijn boek is de periode 1935-1940; de jaren van hoop in de Volkenbond komen nauwelijks aan bod. De kracht van het boek ligt in de slothoofdstukken over de bestuurlijke ontreddering na de Duitse inval van mei 1940. Het vertrouwen in de neutraliteit bleek te groot en de oorlogsvoorbereidingen waren hopeloos onvoldoende.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Artikel

Een wapenstilstand van twintig jaar

224 p. Matrijs, euro 24,95/ 668 p. Mouria, euro 29,50De Vrede van Versailles, die na de Eerste Wereldoorlog de rust in de wereld moest herstellen, heeft altijd een bijzonder slechte pers gehad. Het falen van de Volkenbond, het protectionisme van de vele nieuwe staten dat de economische wereldcrisis verergerde, de revanchegedachte in Duitsland en de...

Lees meer
Artikel

Het communistische gekkenhuis

Het is alweer tien jaar geleden dat toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein commotie wekte door in een interview met het weekblad Nieuwe Revu een vergelijking te trekken tussen nationaal-socialisten en communisten. Zijn stelling luidde: waar NSB’ers hun leven lang werden aangekeken op hun politieke keuze, gingen communisten na de ondergang van de Sovjet-Unie in 1991 vrijuit....

Lees meer
Artikel

GEZIEN: TELEVISIE

Het format kenden we al van Expeditie Robinson: zet acht Vlamingen en acht Nederlanders een paar weken in isolement bij elkaar, laat ze – verdeeld over twee kampen – met een lege maag spelletjes doen en vanzelf komen er fikse ruzies, die grappig genoeg meestal langs nationale lijnen lopen (‘de Nederlanders’ tegen ‘de Belgen’). Het...

Lees meer
Artikel

GEZIEN: DIGITAAL

Actieaffiches‘Wie aandacht besteedt aan slechts de helft van het stemvee, moet toch wel een rund zijn!’ Veertig jaar actievoeren in Nederland leverde duizenden actieaffiches op met krachtige strijdleuzen. Filosoof en socioloog Eric Duivenvoorden maakte in samenwerking met het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis een selectie uit 42.000 actieaffiches in verschillende Nederlandse archieven. De selectie is...

Lees meer
Artikel

GEZIEN: TENTOONSTELLING

‘Laat Hollanders harde koppen, Ons bedreigen vol geraas, Zij moeten hun leed verkroppen, Op een hoop verrotte kaas.’ Belgen en Nederlanders maakten elkaar uit voor alles wat mooi en lelijk was ten tijde van de Belgische Opstand van 1830. Dat blijkt duidelijk uit marsgedichten die te horen zijn op de tentoonstelling Broedertwist, België en Nederland...

Lees meer
De Nederlandse missie in Albanië
De Nederlandse missie in Albanië
Artikel

De Nederlandse missie in Albanië

In 1913 stuurde Nederland zeventien militairen naar Albanië, om er te helpen bij de opbouw van het net gestichte vorstendom. De leidende officieren kregen echter ruzie, en de binnenlandse problemen bleken zo groot dat de missie gedoemd was te mislukken. Door een handige constructie hoefde de Nederlandse regering geen verantwoordelijkheid te nemen voor het echec....

Lees meer
De wederopbouw van Duitsland was een succes.
De wederopbouw van Duitsland was een succes.
Artikel

De wederopbouw van Duitsland na de Tweede Wereldoorlog

Na de Tweede Wereldoorlog moest Duitsland uit de puinhopen worden opgebouwd. Maar de economische en politieke infrastructuur bleek twaalf jaar dictatuur en oorlog te hebben overleefd. Door de wederopbouw van Duitsland verrees het land voor de zoveelste keer als een phoenix uit de as. Toch zag het nieuwe Duitsland er geheel anders uit dan zijn voorgangers.

Lees meer
Artikel

Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928), boegbeeld van de Tweede Gouden Eeuw

Bij zijn begrafenis lag in heel Nederland het telegraafverkeer stil. Natuurkundige Hendrik Lorentz was het boegbeeld van de internationaal geroemde Nederlandse onderzoekers die een wetenschappelijke ‘Tweede Gouden Eeuw’ teweeg hadden gebracht. Bekend werd hij om zijn inzet voor internationale verzoening na de Eerste Wereldoorlog en zijn bijdrage aan de drooglegging van de Zuiderzee. Zijn begrafenis...

Lees meer
Yitzhak Rabin
Yitzhak Rabin
Artikel

De moord op Israëls premier Yitzhak Rabin

Op 4 november 1995 doodde de orthodoxe student Yigal Amir de Israëlische minister-president Yitzhak Rabin tijdens een vredesmanifestatie in Tel Aviv. De wereld was geschokt dat een joodse politiek leider werd vermoord door een andere jood. ‘Het leek wel een volksverhuizing. Stel je voor: rond half acht ’s avonds waren er al 200.000 mensen en...

Lees meer
Artikel

Nieuwe feiten over de Greet Hofmans-affaire

Al in 1953 waarschuwde een informant voor het ontstaan van een Raspoetin-legende aan het koninklijk hof. En na het rapport van de commissie-Beel was Juliana in eerste instantie geenszins van plan het contact met Greet Hofmans en haar getrouwen voorgoed te verbreken. Uit de dossiers in het Nationaal Archief die zijn vrijgekomen na de dood...

Lees meer
Artikel

De Indonesische coup van 1965

In het najaar van 1965 werden zes Indonesische generaals van hun bed gelicht en vermoord. Een communistische coup, beweerde generaal Soeharto, de latere president. Hij liet de communisten ombrengen, waarbij de Verenigde Staten een handje hielpen. Maandenlang duurden de moordpartijen, waarbij naar schatting een half miljoen slachtoffers vielen. In de nacht van 30 september op...

Lees meer
Recensie

Cultus van zuiverheid

Robert Paxton is emeritus hoogleraar aan Columbia University alsmede auteur van gezaghebbende geschiedkundige studies als Vichy France. Old Guard New Order en French Peasant Fascism. Verleden jaar publiceerde hij als culminatie van zijn levenslange onderzoek naar het fascisme The Anatomy of Fascism, dat thans ook in Nederlandse vertaling beschikbaar is. Het boek werd wereldwijd juichend...

Lees meer
Loginmenu afsluiten