Alle artikelen
Toen Salvador Allende in 1970 als democratisch gekozen president van Chili aantrad, wist hij de ogen van de wereld op zich gericht. Hij had immers de eerste vreedzame revolutie in de moderne wereldgeschiedenis aangekondigd. Velen hoopten dat het Chileense experiment een uitweg zou kunnen vinden uit de heilloze polarisatie van de Koude Oorlog.
Het mocht niet zo zijn! De Nixon-regering was niet bereid een nieuwe ‘communistische’ dominosteen om te gooien. Het internationale bedrijfsleven verzette zich met hand en tand tegen de hervormingen en nationalisaties van de Allende-regering. De Chileense elite liet geen middel onbeproefd om haar afkeer van de nieuwe regering te laten blijken. En dan was er natuurlijk het leger, dat zich langzamerhand aan Allendes greep onttrok. In de loop van 1973 werd militair ingrijpen onafwendbaar. Op 11 september nam het leger de straten in, bombardeerde het presidentieel paleis en joeg de president uiteindelijk een zelfgekozen dood in.
Patricio Guzmán maakte het van dichtbij mee. Als piepjonge filmer werd hij gegrepen door het euforische idealisme van de nieuwe regering. Hij filmde de toespraken van Allende en de massademonstraties, en legde op die manier het koortsachtige enthousiasme van grote delen van de bevolking vast. In een prachtig fragment zien we een landbezitter die tijdens een openbare ceremonie berustend, maar tegen zijn zin zijn landgoed overdraagt aan de arbeiders.
De Chileense transitie leek in deze periode een onafwendbaar proces. De film laat zien hoe de situatie in enkele jaren van relatief ontspannen en politiek overzichtelijk overging in extreme polarisatie. Dat was zeker ook merkbaar aan de toon en inhoud van Allendes toespraken. De goedmoedige bohémien veranderde in een gedreven politicus, die met grote woorden probeerde zijn radicale achterban tevreden te houden.
De documentaire is nogal langdradig en lijdt af en toe onder overmatig moralisme. De persoon van Allende komt niet erg goed uit de verf, evenmin als de politieke context waarin hij opkwam.
Het interessantst is de film in zijn zoektocht naar de betekenis van Allende in de hedendaagse Chileense samenleving. Guzmán laat zien hoe aanwezig dit recente verleden nog steeds is en hoe emotioneel dat door velen beleefd wordt. Het meest indrukwekkende beeld is dat van de oude vakbondsman die minutenlang treurig wegkijkt, terwijl zijn collega probeert te analyseren wat zij misschien nog hadden kunnen doen toen het leger ingreep. Sterker dan woorden laat deze scene zien hoe zwaar de last van de geschiedenis voor vele Chilenen nog steeds is.
Michiel Baud is hoogleraar Latijns-Amerikaanse Studies aan de Universiteit van Amsterdam. De documentaire Salvador Allende van Patricio Guzmán is te zien in de bioscoop: zie www.filmladder.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Gezien: Salvador Allende
Toen Salvador Allende in 1970 als democratisch gekozen president van Chili aantrad, wist hij de ogen van de wereld op zich gericht. Hij had immers de eerste vreedzame revolutie in de moderne wereldgeschiedenis aangekondigd. Velen hoopten dat het Chileense experiment een uitweg zou kunnen vinden uit de heilloze polarisatie van de Koude Oorlog. Het mocht...
Gezien: websites
Beeldbank Marktkraampjes op de Nieuwmarkt, een onvervalste mes- en scharensliep, een feestende mensenmassa ter ere van de geboorte van prinses Juliana. Deze taferelen spelen zich af op bekende Amsterdamse plekjes, met op de achtergrond gebouwen van architecten als Berlage en Cuypers. Het Amsterdamse straatleven in de beginjaren van de twintigste eeuw (1905-1913) is prachtig in...
Gezien: Rijksmuseum aan de Hofvijver
Met de verbouwing van het Rijksmuseum in Amsterdam heeft het Haags Historisch Museum 160 schilderijen en andere museumstukken in bruikleen gekregen. Aangevuld met eigen werken is er tot 2008 de tentoonstelling Rijksmuseum aan de Hofvijver, topstukken van de vaderlandse geschiedenis te zien. De voorwerpen vertellen vijf eeuwen Nederlandse geschiedenis, van de Tachtigjarige Oorlog tot en...
Boeken-top-10
1. Amerikanen zijn niet gek. Over Bush en baseball, misdaad en miljonairs, kerken en casino’s, porno en politiekdoor Charles GroenhuijsenBalans, euro 16,50 2. Mao. Het onbekende verhaaldoor Jung Chang & Jon Hallidayde Boekerij, euro 39,95 3. Nagekomen flessenpostdoor Geert MakAtlas, euro 3,90 4. Overmoed en onbehagen. Het hervormingskabinet-Balkenende IIdoor Bert de VriesBert Bakker, euro 18,95...
Recent verschenen
Thijs Bartels en Jos Verstegen, Homo-encyclopedie van Nederland. 351 p. Anthos, euro 29,95 (vanaf 1 november euro 34,95) Lemma’s over geschiedenis: Tweede Wereldoorlog, vervolging en verzet, zedenschandalen. Maar ook Henk Krol: ‘Het bekendst is hij geworden met de Gay Krant, waarvan hij sinds de oprichting in 1979 de drijvende kracht is geweest.’ Bart van der...
Vroegmoderne pistolen
In een van Geyls opstellenbundels staat een artikel over Shakespeare als historicus. H.A. Enno van Gelder, historicus en tijdgenoot van Geyl, was er in zijn recensie van dat boek gauw mee klaar. Laten we er maar van uitgaan dat de Engelsen hun Shakespeare beter kennen dan wij. Nu ligt op mijn tafel Lisa Jardines kleine...
Zeevarenden en schatduikers
In 1996 werd in een baai bij Nombre de Dios, Panama, een scheepswrak ontdekt waarvan algauw het vermoeden rees dat het de Vizcaína zou kunnen zijn, een schip dat Columbus op zijn vierde en laatste reis naar het door hem ontdekte gebied moest achterlaten. De vondst was aanleiding voor Der Spiegel om een journalistiek onderzoeksproject...
Evaldo Cabral de Mello, De Braziliaanse affaire
De koloniale geschiedenis in ‘de West’ komt een beetje uit de schaduw van de pendant in Azië. Daarbij gaat het geografisch nog voornamelijk om Suriname, de Antillen en Aruba, maar ook hier ontstaat meer ruimte. Voor de Nederlandse geschiedenis in Brazilië, bijvoorbeeld. Hoe was het ook weer? Onder auspiciën van de West-Indische Compagnie werd...
Cultus van zuiverheid
Robert Paxton is emeritus hoogleraar aan Columbia University alsmede auteur van gezaghebbende geschiedkundige studies als Vichy France. Old Guard New Order en French Peasant Fascism. Verleden jaar publiceerde hij als culminatie van zijn levenslange onderzoek naar het fascisme The Anatomy of Fascism, dat thans ook in Nederlandse vertaling beschikbaar is. Het boek werd wereldwijd juichend...
Trek mij maar in stukken
Johan de Witt is een Held uit de Vaderlandse Geschiedenis. Er zijn verscheidene biografieën aan hem gewijd waarin hij naar voren komt als staatsman. Maar hoe was hij als zoon, echtgenoot, vader en broer? Hoe kwam het dat hij zo onkreukbaar was als ambtenaar, zo rationeel als politicus? Dergelijke vragen heeft historicus Luc Panhuysen geprobeerd...
De drijfveren van Mao Zedong
China probeert oude dagboeken van Mao Zedongs secretaris uit Amerika te halen, maar onderzoekers vrezen dat de Communistische Partij de gevoelige inhoud wil censureren.
Groningers betaalden een hoge prijs voor het gas in Slochteren
De Eerste Kamer stelt het besluit over het sluiten van de gaskraan in Groningen uit. De vondst van een aardgasveld in Slochteren ontketende in de jaren zestig een stille revolutie.