Alle artikelen
Nederland, eind jaren twintig. Een vrouw uit een goed katholiek milieu verlaat de man met wie ze vier kinderen heeft, omdat haar liefde is uitgeput. Met haar kroost betrekt ze een woning in Den Haag, waar zij kamers verhuurt. Rika van der Lans is bijna veertig als zich een zwarte huurder aandient, net aangekomen uit Suriname. Niet veel later is ze zwanger van deze Waldemar Nods. Hij is twintig jaar jonger.
Het ene deel van wat volgt is voorspelbaar: schandaal, een breuk met de familie, de kinderen die aan haar gezag worden onttrokken. Het andere deel is zeer opmerkelijk, aanvankelijk bijna idyllisch, later hartverscheurend. Met hun zoon Waldy, die ze ‘Sonny Boy’ noemen, bouwen de geliefden een goed leven op als pensionhouders in Schevingen. Dan komt de oorlog. Ze bieden onderdak aan vele joden, totdat ze worden verraden, opgepakt en gedeporteerd. Rika zal uiteindelijk in Ravensbrück omkomen, Waldemar op een Duits strand worden doodgeschoten. Sonny Boy, inmiddels een puber, hoort de onheilstijding pas maanden na de bevrijding.
Annejet van der Zijl schreef van dit drama een knappe, onopgesmukte reconstructie. Rika is degene die het meest tot leven wordt gebracht. De vele brieven die van haar bewaard zijn gebleven, ook uit de periode van gevangenschap, roepen het beeld op van een kordate, idealistische vrouw. Zo lijkt het of zij de dragende figuur in deze geschiedenis is. Waldemar blijft in haar schaduw staan. Omdat hij daar inderdaad stond of omdat er toevallig zoveel minder van en over hem bewaard is gebleven in woord en geschrift?
Sonny Boy komt eigenlijk alleen in de laatste hoofdstukken van het boek meer in beeld. Hoe het hem na de oorlog verging wordt vaag gelaten. Op het omslag prijkt zijn foto, als jongetje op het Scheveningse strand, op een grijze dag. Titel, omslag, en achterplat van de uitgever wekken de verwachting dat het boek ook het Nederlands-Surinaamse verleden en de plaats van ‘de neger’ in het witte Nederland van toen voor het voetlicht brengt. Die thematiek blijft echter achtergrond. Sonny Boy beschrijft in de eerste plaats het uitzonderlijke leven van een moedige, non-conformistische vrouw. Rika zou een passender titel zijn geweest voor dit mooie boek.
Gert Oostindie is directeur van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Moedige vrouw
235 p. Nijgh & Van Ditmar, euro 17,50Nederland, eind jaren twintig. Een vrouw uit een goed katholiek milieu verlaat de man met wie ze vier kinderen heeft, omdat haar liefde is uitgeput. Met haar kroost betrekt ze een woning in Den Haag, waar zij kamers verhuurt. Rika van der Lans is bijna veertig als zich...
Polderextremisme
262 p. Ambo, euro 16,95Vanaf de eerste pagina vraagt dit boek iets van de lezer. Het vraagt niet minder dan met de auteur het geloof te delen dat de jaren zeventig van de vorige eeuw een ‘unieke periode vormen in de Nederlandse geschiedenis, een episode die wezenlijk verschilt van wat eraan voorafging en wat erna...
Bezield van goede bedoelingen
548 p. Balans, euro 35,00Ettelijke tientallen jaren heeft de Leidse hoogleraar Hans Daalder besteed aan de ‘politieke biografie’ van Willem Drees sr. Deze is wel kleinerend ‘wethouder van Nederland’ genoemd, maar ook getypeerd als begenadigd politicus en zelfs geëerd als wijs en groot staatsman. Door zijn markante persoonlijkheid en onmiskenbaar grote maatschappelijke betekenis was Drees...
De Vooruitgang
Proefschriften, lezingen en studies kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Remco van Diepen beschreef de massale protesten tegen de kruisraketten in de jaren tachtig en verbaasde zich over de hoog oplopende emoties. Meer dan een half miljoen mensen demonstreerden in oktober 1983 in Den Haag tegen plaatsing van 48 kruisraketten op Nederlandse bodem....
Brieven
Gezien
Een wenteltrap af, een ondergrondse gang door, een wenteltrap op. De nieuwe permanente tentoonstelling Geschiedenis van de joden in Nederland 1600-1890 in het Joods Historisch Museum bevindt zich op een galerij in de Grote Synagoge, boven een tentoonstelling over religie. Ver van de straat en de waan van de dag. De tentoonstelling is niet groot...
Carmiggelt
Columnisten, zo maakte Parool-hoofdredacteur Sytze van der Zee mij bij zijn komst eind jaren tachtig duidelijk, moeten controversieel zijn. Gedonder in de glazen, debat in het café, spraakmakendheid, daar ging het om. En zo verdwenen goedaardige, verstandige figuren als de schrijvers Willem van Toorn en A.L. Snijders uit de kolommen. En Theo van Gogh kwam...
Lifestyle & Trends
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Deze keer: op bedevaart. Eerst denk je aan een broodje aap. Een tien jaar oude tosti die 28.000 dollar opbrengt? Ha ha ha! Maar het is waar. De heilige boterham werd eind vorig jaar...
Stad & Land
Een fototentoonstelling over de wederopbouwwijk, een boek over beroemde plaatsgenoten – in heel Nederland houden mensen, archieven en historische verenigingen zich bezig met de plaatselijke historie. Hun initiatieven komen hier aan bod. Deze maand: archeologisch onderzoek naar het onder water verdwenen dorp Rielant. Veelkleurige oceaanreuzen wurmen zich door het Nauw van Bath, de vaargeul richting...
Veiligheidsraad
Eind vorig jaar verscheen een rapport waarin Kofi Annan werd geadviseerd de Verenigde Naties ingrijpend te hervormen. Het lastigste onderdeel van dit rapport is het voorstel de samenstelling van de Veiligheidsraad te veranderen. De Veiligheidsraad is het enige onderdeel van de VN dat kan besluiten tot het gebruik van geweld. Over de hervorming van de...
Beeldgeheim
Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Dichters Rutger Kopland en Driek van Wissen doen een poging. ‘Dit is een foto van een heel jonge prins Willem-Alexander achter de bok van een wagen,’ begint Rutger Kopland zelfverzekerd. ‘Nee,’ valt Driek van Wissen hem in de rede. ‘Bij een eerste vluchtige blik meende ik de...
De coup van Desi Bouterse
Desi Bouterse is overleden. In 1980 pleegde de militair sportinstructeur een staatsgreep. ‘Het eerste wat ik dacht was: nu zijn we echt een Zuid-Amerikaans land geworden.’
