Alle artikelen
De Nederlandse republiek in de zeventiende en achttiende eeuw had een grotere persvrijheid dan de omringende koninkrijken. Er is wel gedacht dat hier alles maar kon worden gezegd en geschreven. Zo was het niet, schrijft Joop Koopmans in een artikel in het Jaarboek voor Nederlandse boekgeschiedenis (2004/11).
Veel van wat in de Republiek werd geschreven, was gericht tegen regeringen van de buurlanden. Dat konden de regenten in de Gouden Eeuw nog wel verdragen: toen verkeerde de Republiek op het toppunt van haar macht en kon ze zich lastige scribenten veroorloven.
Maar in de achttiende eeuw was het met die macht gedaan en moest het land rekening houden met de buren – in de eerste plaats met Frankrijk. Dat land klaagde regelmatig over drukwerk uit de Republiek. Zo werden er in 1719 vier anonieme pamfletten verboden die de Franse regering op de korrel namen. Na een klacht van de Franse ambassadeur greep raadspensionaris Anthonie Heinsius in.
Angst voor Frankrijk leidde soms ook tot preventieve censuur. In 1739 stond een kritische biografie op stapel over kardinaal Fleury, eerste minister van Frankrijk. Het boek werd nooit gepubliceerd. Toch slaagde de censuur er niet in alles tegen te houden wat in deze tijd over de machtige kardinaal dreigde te verschijnen. De Nederlandse ambassadeur in Parijs, Abraham van Hoey, deed een weinig vleiend boekje open over de eerste minister. Het leidde tot een verscherping van de censuur: vanaf dat moment moest voor elke uitgave toestemming worden gevraagd bij de stadsregering.
Maar niet alleen boeken en pamfletten over hooggeplaatste personen werden door de censuur getroffen. Soms werd ook hun eigen werk verboden. Dat overkwam de Pruisische koning Frederik de Grote, wiens Poësies diverses in 1760 als godslasterlijk werden veroordeeld. In latere decennia raakte het Pruisische hof verbonden met de Nederlandse stadhouder Willem V, die getrouwd was met de nicht van Frederik. Het leidde ertoe dat Pruisen zich begon te bemoeien met de censuur en een verbod eiste op een pamflet waarin de stadhouder werd voorgesteld als geadopteerd kind.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Tijdschrift
Los nummer: euro 27,50. Tel. 024-36 02 294 De Nederlandse republiek in de zeventiende en achttiende eeuw had een grotere persvrijheid dan de omringende koninkrijken. Er is wel gedacht dat hier alles maar kon worden gezegd en geschreven. Zo was het niet, schrijft Joop Koopmans in een artikel in het Jaarboek voor Nederlandse boekgeschiedenis (2004/11)....
Recent verschenen
Wetenschap Zijn psychiaters in staat ‘normale’ van ‘abnormale’ mensen te onderscheiden? Dat wilde de Amerikaan David Rosenhan wel eens weten. Hij en acht andere geestelijk volkomen gezonde personen meldden zich bij een psychiatrische inrichting. ‘Ik hoor een stem en die stem zegt plof,’ zeiden ze. Allemaal werden ze voor lange tijd opgesloten. Diagnose: paranoïde schizofrenie....
Meer Nederlander dan Indonesier
Tijdens het hoogtij van het Nederlandse imperialisme in de Indonesische archipel, van 1870 tot aan de Eerste Wereldoorlog, veranderde de koloniale gemeenschap in Nederlands-Indië ingrijpend. Met de ‘ethische politiek’, ingevoerd rond 1900, wilde de Nederlandse koloniale overheid de Indonesiër een volwaardige plaats geven in de koloniale maatschappij. De gewone Indonesiër moest meer kansen krijgen in...
Een onbegrepen denker
‘God zij dank! … nu komt er toch in den geest van Plato een echt wijsgeer aan het bewind,’ schreef de filosoof Jacob Nieuwenhuis in november 1849 aan Johan Rudolf Thorbecke (1798-1872). In deze brief feliciteerde hij de liberale voorman en drijvende kracht achter de nieuwe grondwet met diens benoeming tot minister van Binnenlandse Zaken....
Alles was anders in 1798
Jaren die op 48 eindigen, vormen een ijkpunt in de Nederlandse geschiedenis. H.A. Enno van Gelder, die in 1948 een aardig boekje, Vijf eeuwgetijden, over die 48-jaren schreef, typeerde 1748 als de ‘Dageraad der democratie’, terwijl hij 1848 karakteriseerde met ‘Het liberalisme wint’. Tussen beide jaartallen liggen honderd fascinerende jaren waarin er heel erg veel...
Een top-25 van historische websites
Een foto van uw straat in 1930, een virtuele wandeling door het huis van Rembrandt – internet biedt historisch geïnteresseerden steeds meer fraais. Historisch Nieuwsblad selecteerde 25 sites om uw zoektocht mee te beginnen. Ruim tien jaar geleden werd de eerste grafische webbrowser ontwikkeld. Dit bleek dé stimulans om internet voor de massa toegankelijk te...
Het Hoge Woord
Sinds een aantal weken wordt er in Duitsland weer op maandag gedemonstreerd. De betogers hebben het voorbeeld van de legendarische maandagdemonstraties tijdens de revolutie van 1989 voor ogen, maar die parallel is volstrekt misplaatst, meent Willem Melching. In de jaren zeventig leek het alsof ook in de DDR eindelijk het Wirtschaftswunder was aangebroken. De vreugde...
Het lot van naar Duitsland gevluchte NSB’ers
Op 6 september 1944 vluchtten zo’n 35.000 Duitsgezinden in paniek naar Duitsland. Ze werden er opgevangen in kampen en bij particulieren. Sommige Duitsers keken op hen neer. ‘Terwijl de vijand in Holland staat slenteren lieden rond die er niet aan denken om zich te melden voor de weerdienst.’ Zestig jaar geleden, op 5 september...
Twintig jaar na de giframp in Bhopal
Twee chemische rampen leidden twintig jaar geleden tot vele duizenden doden. Veiligheidsdeskundige Chris Pietersen was na korte tijd ter plaatse. Eerst in Mexico-Stad, daarna in het Indiase Bhopal. ‘Tot welke afstand kunnen mensen nog brandwonden oplopen? Op dat soort vragen zochten wij antwoord.’ Een gasexplosie in Mexico-Stad en nog geen twee weken later een gifwolk...
Belgische vluchtelingen in de Eerste Wereldoorlog
In de Eerste Wereldoorlog werd Nederland overspoeld door Belgische vluchtelingen. Het waren er meer dan gedacht en er zaten profiteurs tussen. Toch deed de regering haar uiterste best de ontheemden van WO1 met open armen te ontvangen. Vanaf het einde van de negentiende eeuw waren de spanningen in Europa op politiek, militair, economisch en koloniaal...
Historici kiezen de Grootste Nederlander
De verkiezing van de Grootste Nederlander is nu echt van start gegaan. Een terugblik op de reacties rond de eerste stemronde. En: wie is de Grootste Nederlander volgens de Nederlandse historici? Er staan weer verkiezingen voor de deur. Op 15 november 2004 wordt de einduitslag bekend van de verkiezing van de Grootste Nederlander aller tijden,...
Recent verschenen
AutobiografieTijdens de campagne voor het presidentschap in 1992 werd Clinton gevraagd of hij ooit marihuana had gerookt. ‘Ik zei dat ik nooit de drugswetten in Amerika had overtreden.’ Dat was niet helemaal waar. Clinton had wel degelijk marihuana gerookt, maar hij had het spul niet geïnhaleerd. Het is een voorafspiegeling van de beruchte Lewinsky-affaire: ‘Ik...
