Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

Ik was een maand op Bali. Bali is een mooi eiland, met een rijke geschiedenis. Dat is een snel en makkelijk cliché, maar de toerist zal niet zo snel en makkelijk in die geschiedenis doordringen. Wat hij op het eerste gezicht ziet is veel traditie en minder de levend gehouden herinnering aan historische gebeurtenissen. Geschiedenis is het beschrijven en markeren van veranderingen. Traditie is het handhaven van wat hetzelfde blijft en moet blijven.

Treffend is de levende dagelijkse praktijk van eeuwenoude tradities naast de moderniteit van de global village. Midden op een druk kruispunt waar horden brommers, motorfietsen en auto’s elkaar kruisen en passeren brengt een vrouw kalm hurkend een offer aan de goden van die plek: zelfgemaakte bakjes van blad met bloemen erin en een handje rijst. Ze prevelt wat woorden, staat dan op en loopt weg. Juist vanwege dat bijna animistische karakter dat van de godsdienst geen onderdrukkend systeem maakt, is iedereen welkom om de plechtigheden gade te slaan of eraan mee te doen.

Bali week af van de rest van de archipel doordat de islam er slecht kon aarden. De Balinese vorm van het hindoeïsme bleek bestand tegen kerstening en islamisering. Het is de tragische ironie van het lot dat de bomaanslagen door islamistische terroristen vooral de Balinese bevolking hebben getroffen. De economische schade is aanzienlijk. De wanhoop is groot. Zelfmoord – vroeger vrij ongebruikelijk – is er toegenomen.

Op twee plaatsen in de buurt van de hoofdstad Denpasar staan uit de kluiten gewassen standbeelden in sociaal-realistische stijl. We zien soldaten die krijgshaftig met een hand in de verte wijzen en in de andere hand de klewang of het geweer dragen waarmee de vijand werd bestreden en overwonnen. Het zijn helden van de vrijheidsstrijd in 1945. Het vliegveld is naar een van hen genoemd: Ngurah Rai. Wie als Nederlandse toerist arriveert, kijkt meteen in de loop van zijn geweer.

Ik geneer me ervoor dat we eind jaren veertig – zelf net bevrijd van een bezetter – de handelwijze van bezetters tegen verzet zo makkelijk overnamen. Natuurlijk zijn er excuses te bedenken: ‘Je moet het in de tijd zien’, ‘Nederland heeft als koloniale macht toch ook veel goeds gebracht’, en ‘Vergeet niet dat de inlanders bloeddorstig en wreed waren’. Dat mag allemaal waar zijn, maar wat betreft bloeddorst hadden de Nederlanders ook een naam te verliezen.

Rond 1900 vond Nederland het tijd worden de buitengewesten onder een strakker koloniaal bewind te plaatsen. Het monopolie op de opiumhandel moest worden beschermd en het ‘onbeschaafde’ volk moest worden geciviliseerd. Een expeditie tegen de Balinese rajah van Lombok lag in de rede. Deze verliep aanvankelijk desastreus. Men riep om wraak. Een van de officieren die de wraakoefening leidden was Colijn, goed vaderlander en goed christen.

Colijn schreef zijn vrouw: ‘We mochten toen geen genade meer geven. Ik heb 9 vrouwen en 3 kinderen, die genade vroegen, op een hoop moeten zetten en ze zoo dood laten schieten. Het was onaangenaam werk, maar ’t kon niet anders. De soldaten regen ze met genot aan hun bajonetten. ’t Was verschrikkelijk werk. Ik zal er maar over eindigen.’ Aan zijn ouders schrijft hij dat hij zich tijdens het ‘verschrikkelijk’ karwei maar even omdraaide om een sigaar op te steken.

Na de verovering van Lombok ging de strijd op Bali verder. De vorsten bevonden zich tegenover een overmacht aan Nederlanders, en liever dan het op te geven begingen ze puputan: ze stortten zich willens en wetens in het vijandelijk vuur – mannen, vrouwen en kinderen. Dat vijandelijk vuur heeft niet geaarzeld.
Niet alleen het opiummonopolie was gered, maar ook was het rijke bezit van de Balinese vorsten geconfisqueerd: gouden en ivoren sieraden en voorwerpen. De Lombok-schat. Nog steeds in Nederlands bezit. Onze Elgin-marbles. Wordt het geen tijd voor teruggave?

Nelleke Noordervliet

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Column

De schat van Lombok

Ik was een maand op Bali. Bali is een mooi eiland, met een rijke geschiedenis. Dat is een snel en makkelijk cliché, maar de toerist zal niet zo snel en makkelijk in die geschiedenis doordringen. Wat hij op het eerste gezicht ziet is veel traditie en minder de levend gehouden herinnering aan historische gebeurtenissen. Geschiedenis...

Lees meer
Column

De macht van de president

Wellicht met uitzondering van een enkele autochtone bewoner van het Amazonewoud weet iedere wereldbewoner wie George W. Bush is. De Amerikaanse president is de bekendste politicus ter wereld en dat gold sedert het begin van het televisietijdperk ook voor al zijn voorgangers. Daarbij is het opvallend dat andere machtige en prominente Amerikaanse politici hun leven...

Lees meer
Column

Rijksefteling

Het doelgroependenken doordrenkt de samenleving met een penetrante stank als van goedkope aftershave. Wie iets maakt voor de markt, of dat nu fotolijstjes of afwasteiltjes of haarextensies zijn, probeert afnemers te vinden. Vroeger ging dat als met een schot hagel: je ging met je spullen in een kraampje staan en je wachtte af tot er...

Lees meer
Column

Waarom geheime diensten overbodig zijn

Eind vorig jaar opperde een Amerikaanse journalist dat het Knight Ridder-krantenconcern, dat al enige tijd tevergeefs naar een koper zoekt, wellicht verkocht zou kunnen worden aan de Central Intelligence Agency. Dit voorstel werd geïnspireerd door het feit dat de kranten van het Knight Ridder-concern aanzienlijk beter geïnformeerd bleken te zijn over de massavernietigingswapens van Saddam...

Lees meer
Column

De Nederlandse idylle

Op een stormachtige vrijdag in november maakten we de oversteek naar Schiermonnikoog om een weekend uit te waaien. Op Schier bestaat nauwelijks gemotoriseerd verkeer. Een enkele eilandbewoner heeft ontheffing voor een auto, maar verder gaat alles per fiets of te voet. Dat trekt rustzoekers, vogelaars en hondenbezitters aan. De boot was volgepakt met kalme, warm...

Lees meer
Column

Een museum als therapie

Tot voor kort bevond zich in een van de vleugels van het Rijksmuseum een soort historisch museum. Dat was rommelig en pretentieloos, maar juist daardoor bijzonder attractief. Er waren mooie scheepsmodellen te zien en een lachwekkend groot schilderij van de Slag bij Waterloo van de hand van Jan Willem Pieneman, midden negentiende eeuw nog directeur...

Lees meer
Column

Mooie memoires

De grote vrouwenheld, uitvinder en ontsnappingskunstenaar Giacomo Casanova schreef aan het eind van zijn leven zijn memoires. De Franse Revolutie was net uitgebroken en stond op het punt om de tot dan toe bekende wereld, de wereld waarin Casanova had geleefd en gereisd, bemind en geleden, voorgoed te veranderen. Op dat moment bibliothecaris in het...

Lees meer
Column

Oliebollen, kankeren en gezelligheid

Na een luxueus inburgeringsproces verklaarde prinses Maxima onlangs dat zij tot de conclusie was gekomen dat er niet zoiets is als ‘de’ Nederlandse identiteit. Ze had natuurlijk volkomen gelijk, maar dat kreeg ze niet. Heel neoconservatief en xenofoob Nederland ging onder leiding van Geert Wilders in de aanval. Hoezo geen Nederlandse identiteit, dat was politiek...

Lees meer
Column

Sputnik en flopnik

Vijftig jaar geleden, om precies te zijn op 4 oktober 1957, begon de ruimtevaart. Op die dag lanceerden de Russen de Sputnik, een bol van gepolijst aluminium van ruim 83 kilo. De Sputnik had twee radiozendertjes aan boord die een kwetsbaar biep-biep-biep lieten horen, dat overal ter wereld met een eenvoudige radio viel te beluisteren....

Lees meer
Column

Erger dan Staphorst

De recente kloppartijen op homo’s en afvalligen zijn naar we moeten aannemen moreel geïnspireerd. Met andere woorden: de daders doen het niet graag, zij voelen zich ertoe genoodzaakt. Iemand moet de tollenaars uit de tempel ranselen. Ja, bijna krijg je het gevoel dat ze zich opwerpen als martelaren voor het goede doel. Het is een...

Lees meer
Column

Wat is links?

Bij het opruimen van mijn boekenkast, waarbij voor sommige werken onherroepelijk verbanning naar het antiquariaat in het verschiet ligt, kwam ik een boekje tegen dat al diverse selectieronden heeft overleefd, zonder dat ik weet waarom. Zo’n boek krijgt alleen al daardoor een zekere curiositeitswaarde. Ik weet niet hoe ik eraan kom, maar ik had het...

Lees meer
Column

De Canonziekte

Sinds Nederland is uitgerust met een officiële historische Canon, heeft het verlangen een eigen canon te vervaardigen als een besmettelijke ziekte om zich heen gegrepen. Alle provincies werken aan een provinciale historische canon, en hoewel ik er nog niets over heb gelezen, is er ongetwijfeld alle reden ook een canon voor onze markante regio’s te...

Lees meer
Loginmenu afsluiten