Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

Op 16 oktober presenteerde de veelbesproken Canoncommissie het resultaat van haar werkzaamheden. Kern van de historische en culturele Canon is een wandkaart met vijftig onderwerpen die gebruikt kunnen worden als uitgangspunt bij de behandeling van de Nederlandse geschiedenis. De verleiding is natuurlijk groot om de keuze voor deze onderwerpen te bekritiseren, al was het maar omdat dat zo simpel is. De keuze is onvermijdelijk arbitrair en andere en zelfs betere keuzes zijn mogelijk, afhankelijk van ieders historische opvattingen. Het lijkt mij echter om te beginnen van groter belang om de ontstaansgeschiedenis van de Canoncommissie aan een nader onderzoek te onderwerpen. Daarin schuilen de gevaren van de Canon, niet in de onderwerpkeuze van de commissie.

Begin 2005 kwam de Onderwijsraad met een rapport waarin werd geklaagd over de geringe aandacht voor ‘de canon als uiting van culturele identiteit’. Daarbij werd ook expliciet gesproken over de integratieproblematiek. Die klacht werd door de minister van Onderwijs opgepikt en leidde tot de opdracht een canon samen te stellen. Ook de minister sprak in dit verband over de nationale identiteit. Het is daarom evident dat we deze Canon danken aan het vreemde, panische debat over koers en aard van de natie zoals dat is gevoerd sedert de Fortuyn-revolte. Dat was wat mij betreft een debat waarin de redelijkheid ver te zoeken was. Met Nederland was en is beduidend minder mis dan door velen werd gesuggereerd. Het zou ons op een gevaarlijke dwaalweg leiden als we zouden proberen de onredelijke angstgevoelens te bezweren met een van overheidswege georganiseerde bevestiging van de ‘nationale identiteit’. Een dergelijke identiteit bestaat immers niet. De natie kent velerlei identiteiten en die zijn alle onderhevig aan snelle historische verandering.

Aangezien de Canoncommissie bestaat uit verstandige lieden, heeft zij zich expliciet gedistantieerd van de hele discussie over de nationale identiteit en daarmee dus ook van de intenties van haar opdrachtgeefster, de minister. Dat is mooi, maar kan mijns inziens niet verhinderen dat de Canon toch door velen zal worden beschouwd als een beknopte beschrijving van die niet-bestaande nationale identiteit. Wie garandeert de commissie bovendien dat de overheid de Canon zo open en genuanceerd gaat gebruiken als zij zou wensen? De commissie ziet de Canon niet als een dictaat, maar als een gesprek. Ook weer heel mooi, maar is dat niet wat naïef? Nu de Canon er is – waar de overheid ongetwijfeld haar stempel van goedkeuring op zal zetten –, zullen uitgevers van schoolboeken en andere belanghebbenden die Canon onmiddellijk vastleggen. Niemand zal immers die vijftig thema’s durven te negeren die zo dwingend vanaf de wandkaart neerzien op het geschiedenisonderwijs. Wat de commissie ook moge beweren, een overheidscanon zal snel verstenen. Daar komen we voorlopig niet meer vanaf.

Of er in Nederland werkelijk sprake is van een ernstig gebrek aan historische en culturele kennis, is de vraag. Dat is nooit behoorlijk onderzocht, laat staan in comparatief perspectief bekeken. Als het de modale Nederlander werkelijk ontbreekt aan die kennis, heeft dat niets te maken met de afwezigheid van een officiële historische canon, maar alles met de ongelukkige ontwikkelingen in het middelbaar onderwijs van de afgelopen decennia. Zo is het aantal lesuren dat aan geschiedenis wordt besteed sedert de late jaren zestig met meer dan de helft verminderd. Wellicht nog rampzaliger zijn de gevolgen geweest van de denkbeelden van onderwijsdeskundigen. Die waren van mening dat het geschiedenisonderwijs thematisch moest worden geordend en dat de nadruk niet diende te liggen op kennis van de geschiedenis, maar op de verwerving van vaardigheden. De minister zou moeten besluiten het aantal geschiedenislessen sterk uit te breiden, dan kan de Canon wellicht de genuanceerde behandeling krijgen die hij kennelijk nodig heeft.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Column

Gevaren van de canon

Op 16 oktober presenteerde de veelbesproken Canoncommissie het resultaat van haar werkzaamheden. Kern van de historische en culturele Canon is een wandkaart met vijftig onderwerpen die gebruikt kunnen worden als uitgangspunt bij de behandeling van de Nederlandse geschiedenis. De verleiding is natuurlijk groot om de keuze voor deze onderwerpen te bekritiseren, al was het maar...

Lees meer
Column

Het belang van 9/11

Inmiddels is het wellicht mogelijk vast te stellen wat de historische betekenis is van de terroristische aanslagen op het Wereldhandelscentrum en het Pentagon op 11 september 2001. In de dagen en weken volgend op de aanslagen meende vrijwel iedereen zeker te weten dat het hier ging om een gebeurtenis van wereldhistorisch belang. Er zou een...

Lees meer
Column

Een canon zingen

Op het moment dat dit nummer in uw schoot ligt, heeft de bekendmaking van De Canon voor het primair en voortgezet onderwijs plaatsgevonden en is de discussie losgebarsten. Terwijl ik dit schrijf, hebben zich de eerste schermutselingen in de voorhoede voorgedaan. Piet de Rooy gaf een voorzetje, Michael Zeeman stond pal, en vervolgens was het...

Lees meer
Column

Rem the man

Henk Poort staat in de gedaante van Rembrandt van Rijn als een gek te schilderen en daarbij te zingen. De penseelvoering heeft iets van Karel Appel. Heftige, brede bewegingen, grote klodders verf. Een bezield – nee, bezeten artiest. Zo was onze Rembrandt. Als Rembrandt had geschilderd zoals Henk Poort ons doet voorkomen, was er eerder...

Lees meer
Column

Libanon

Half juli vergeleken twee columnisten van de Washington Post, nota bene op dezelfde dag, de juist begonnen vijandelijkheden tussen Israël en Hezbollah met het begin van de Eerste Wereldoorlog. In de zomer van 1914, aldus de beide columnisten, raakten de Europese grote mogendheden zonder dat zelf eigenlijk te willen betrokken bij een omvangrijk militair conflict,...

Lees meer
Column

Racismealarm

Sociologisch onderzoek vraagt vaak naar de bekende weg. Wie zijn ogen niet in zijn zak heeft en het oor regelmatig te luisteren legt op borrels, recepties, verjaarsfeestjes en in de kroeg, weet wel zo’n beetje hoe het Nederlandse volk over de wereld denkt. Het verbaast me dan ook dat er zo’n ophef wordt gemaakt over...

Lees meer
Column

Eurocentrisme

Op het laatste moment nam ik van een andere docent een cursus over de mondialisering over. Vandaar dat ik ook maar het voorgeschreven handboek overnam: C.A. Bayly, The Birth of the Modern World, 1780-1914. Bovendien had ik over dat handboek al veel goeds gelezen. Het zou een meesterwerk zijn dat alle andere handboeken over de...

Lees meer
De slechtste president van Amerika
De slechtste president van Amerika
Column

De slechtste president van Amerika

Een bekend gezelschapsspel onder geschiedschrijvers van de Verenigde Staten is de beantwoording van de vraag wie de beste Amerikaanse president was. Over de drie besten, Abraham Lincoln, George Washington en Franklin D. Roosevelt, bestaat eigenlijk geen verschil van mening. Over de volgorde na deze drie kan echter langdurig worden getwist. Veel minder interesse is er...

Lees meer
Column

Kwaliteit wint niet altijd

Dertig jaar geleden, op 1 april 1976, begonnen twee straatarme jongelui, Steve Jobs en Steve Wozniak, in de spreekwoordelijke garage met een computerfirma die zij Apple noemden. De daaropvolgende dertig jaar introduceerde Apple een reeks innovaties in de computerindustrie. Interessant was daarbij dat Apple die vernieuwingen niet zelf had bedacht en ook niet de firma...

Lees meer
Column

Zondebok

In Good Night, and Good Luck, een film van George Clooney over de McCarthy-tijd in de Verenigde Staten, wordt een portret geschetst van Ed Murrow, een televisiejournalist van het eerste uur, die de strijd aanbindt met senator Joe McCarthy. Murrow beschouwt televisiejournalistiek als middel om het publiek onafhankelijk te informeren. Hij hecht aan alle principes...

Lees meer
Column

Zelfbeheersing

Mijn leraar geschiedenis, de heer Piet van den Oort (God hebbe zijn ziel), leerde ons steeds oorzaak en aanleiding van historische gebeurtenissen te onderscheiden. De aanleiding voor de Eerste Wereldoorlog was het schot van Sarajevo; de oorzaak was veel dieper gelegen in de eeuwige confrontatie tussen Frankrijk en Duitsland, eerdere oorlogen, betwiste gebieden en andere...

Lees meer
Column

Paranoia

Door een merkwaardig toeval moest ik mij binnen twee dagen verdiepen in twee sterk verwante samenzweringstheorieën. Ik moest een scriptie nakijken waarin werd betoogd dat Franklin Roosevelt van tevoren op de hoogte was van de Japanse aanval op Pearl Harbor in 1941, en ik kreeg een documentaire toegezonden waarin zonder enige aarzeling werd gesteld dat...

Lees meer
Loginmenu afsluiten