Alle artikelen
Echte topstukken zijn er inderdaad op deze tentoonstelling. Dat komt onder andere doordat belangrijke voorwerpen van de afdeling Nederlandse Geschiedenis van het Rijksmuseum hier logeren. Het is daardoor een weerzien met bekende gezichten en voorwerpen.
Willem van Oranje kijkt je ernstig en vriendelijk aan. Dit portret is erg bekend, het origineel hangt nu hier. Het is een schilderij van Adriaen Thomas de Keij uit 1579. De Zwijgers kleinzoon Willem van Oranje II staat op een ander beroemd schilderij, een dubbelportret met zijn bruid Henriette Stuart, uit 1641. De bruid is negen, de bruidegom veertien.
‘Tophistorische’ voorwerpen zijn er ook, zoals een zilveren kan uit de Zilvervloot, de tong en teen van de gebroeders De Witt en de wandelstok van raadspensionaris Van Oldenbarnevelt. Ze staan hier in alle bescheidenheid opgesteld, maar wel met uitleg. De wandelstok, bijvoorbeeld, bevindt zich niet in het luchtledige. Met een koptelefoon kun je beluisteren hoe een naaste medewerker van Van Oldenbarnevelt diens laatste dagen voor zijn executie beschrijft. Dit verhaal is kenmerkend voor deze expositie, waar alles in een context wordt gezet, met niet te veel en niet te weinig uitleg.
De tentoonstelling beslaat vier kleine zalen en omvat ongeveer zeven thema’s. Elk thema wordt ingeleid met een lange tekst, en bij elk voorwerp staat een korte historische toelichting. Voor schoolkinderen vanaf groep 5 zijn er les-kisten. Aan het begin van de tentoonstelling hangt – hulde – een handige kaart. Daarop zijn de grenzen van het vroegere ‘Nederland’ te zien, vanaf 1550 tot nu.
De voorwerpen en schilderijen uit het Rijksmuseum voelen zich thuis hier aan de Hofvijver. Deze expositie heeft duidelijk een Haags tintje. Een portret van een Haagse schutter heeft een prominente plaats. Op een paar schilderijen figureert de Ridderzaal.
Subtiel lijkt de sfeer van keurige Haagse heren onder elkaar door te dringen in de verschillende onderdelen van de tentoonstelling. Bij de teen en de tong van de gebroeders De Witt, bijvoorbeeld, meet het tekstbordje ernaast de gruwelijke moord niet breed uit. Wel geeft het uitleg over het zilveren doosje dat ernaast ligt: een bewonderaar van de De Witten liet dat maken om de lichaamsdelen in op te bergen. En Van Oldenbarnevelt wachtte tot de rechter hem het woord gaf voor hij protesteerde tegen zijn vonnis, en dan alleen nog tegen de beslissing zijn vrouw en kinderen hun bezit te ontnemen.
Voor iedereen die al iets weet van vaderlandse geschiedenis is dit een heel prettige tentoonstelling. Hij is overzichtelijk, niet te groot, maar geeft toch informatie over basale vragen als: ‘Wat was Nederland vroeger?’, of: ‘Wie waren de Geuzen, en waarom heetten ze zo?’
Voor niet-ingewijden, zoals buitenlandse toeristen, hadden de makers zich echter iets meer kunnen uitsloven. Alle bordjes zijn al tweetalig, waarom dan niet ook een paneel met beeldende uitleg over wat die ‘Gouden Eeuw’ nou was? Een mooi kaartje waarop de Nederlandse rijkdom of de Nederlandse overzeese gebieden vergeleken worden met die van andere landen of latere tijden kan in één klap veel duidelijk maken.
Toch is het hier al met al prima toeven. Geen poeha, maar de klassiekers worden er geserveerd zoals dat hoort: in een smaakvolle presentatie, met goede uitleg, en een beschaafd sausje. Als deze tentoonstelling een eetgelegenheid was, was je stiekem blij dat het er zo heerlijk rustig is. Als tentoonstelling kan hij nog best wat bezoekers aan. Komt allen!
Schatten van de Gouden Eeuw. Topstukken uit de vaderlandse geschiedenis Tot en met
26 juli. Haags Historisch Museum, Korte Vijverberg 7, Den Haag, Open: di-za 10-17 uur, zo 12-17 uur. Info 070-36 46 940 of www.haagshistorischmuseum.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Smaakvol geserveerde klassiekers
De lentezon schijnt door de hoge ramen van het Haags Historisch Museum op de houten vloer. In de tentoonstelling Schatten van de Gouden Eeuw. Topstukken uit de Vaderlandse geschiedenis is op deze doordeweekse ochtend maar één andere bezoeker. Die ziet eruit alsof hij ontsnapt is uit een internationale conferentie. Wanneer hij langsloopt kraakt de vloer...
Ook gewone mensen zijn kunst waard
Kunst is er voor iedereen, maar niet iedereen is voor kunst. In zijn proefschrift Voor sociaal-democratie, smaakopvoeding en verheffend genot schrijft Marc Adang hoe een eeuw geleden de vereniging Kunst aan het Volk tevergeefs het arbeidersproletariaat probeerde te bereiken. Tegenwoordig kampt een kunstcentrum in de Bijlmermeer met vergelijkbare problemen. ‘Kunst is er niet alleen voor...
Koop Nederlandse waar
Jugendstil heet in het Nederlands ook wel ‘slaoliestijl’. Dat komt doordat de schilder Jan Toorop in 1894 een echt kunststukje maakte van een affiche voor Delftsche Slaolie. Door de mooie krullende lijnen in Jugendstil kreeg het affiche zowel in binnen- als buitenland veel aandacht. Voor Nederlanders was Jugendstil sindsdien synoniem aan ‘slaoliestijl’. Reclame komt in...
Afrikanen in het circus
Gipsafdrukken van hoofden en bovenlichamen van Congolezen waren de basis voor de beelden van de Belgische kunstenaar Arsene Matton. De Congolezen vonden het procedé griezelig en ongemakkelijk, maar het leverde wel levensechte portretten en sierlijke beelden op. Een aantal staat op de tentoonstelling De exotische mens in het Teylers Museum. Een ervan is een hoofd...
Nachtmerries van wraakzuchtige honden
De strip en de animatiefilm zijn allang de kinderschoenen ontgroeid, maar als je Cartoon Channel of andere zenders volgt, lijken tekenfilms voornamelijk voor kinderen bedoeld. Toch zijn animatiefilms al lang voor ‘volwassen’ doeleinden ingezet; van zowel Amerikaanse als Japanse zijde zijn veel propaganda-, maar ook instructieanimatiefilms uit de Tweede Wereldoorlog bekend. In diezelfde tijd werd...
Weeen in de nacht
‘Neem welk dogma gij wilt en ga er mede rond bij de verschillende eeuwen en gij zult zien dat het niet hetzelfde blijft,’ schrijft Ferdinand Domela Nieuwenhuis in zijn Handboek van den vrijdenker. Niet een werk dat in ieders boekenkast staat, maar nu kan iedereen Domela Nieuwenhuis’ wereldbeschouwingen op zijn beeldscherm lezen. Samen met tal...
De zachtmoedige adalbertus
Tegenwoordig bestaat Egmond uit drie kleine dorpjes met samen ongeveer 6000 inwoners. In de Middeleeuwen echter was het een belangrijk centrum van religie en wetenschap, beroemd om zijn abdij en zijn kasteel. Over dit Egmond gaat Macht en Mystiek. Egmond in de Middeleeuwen, in het Stedelijk Museum van Alkmaar. De bezoeker moet eerst een trap...
‘Balkenende wil zijn hachje redden’
Regeringen zijn onwillig om verantwoording af te leggen na militaire missers. Dat schrijft Christ Klep in zijn proefschrift over de nasleep van onder meer het Srebrenica-debacle. Die vertoonde grote overeenkomsten met het huidige debat over het Irak-onderzoek. In Somalië, Rwanda, Srebrenica onderzoekt Christ Klep de nasleep van drie ‘ontspoorde’ vredesmissies van respectievelijk Canadese, Belgische en...
‘We gaan niet voor de zon naar Israel’
Voor protestanten is geen plek heilig. Daarom doen zij niet aan bedevaarten. Er is één uitzondering: Israël trekt jaarlijks honderden Nederlanders die met eigen ogen willen zien waar Mozes de rots spleet en waar Johannes doopte in de Jordaan. Die protestantse ‘massapelgrimage’ begon zo’n anderhalve eeuw geleden. In de negentiende en begin twintigste eeuw was...
Het is oorlog tussen Cruise en Hitler
De geallieerde historici kwamen destijds – net als Hitler – tot de conclusie dat het slechts ‘eine kleine Clique ehrgeiziger Offiziere’ van de Wehrmacht was geweest die op 20 juli 1944 een mislukte bomaanslag en staatsgreep had gepleegd. Ze zetten hen weg als militaristen die niet zo heel veel verschilden van de dictator, en hun...
Brengt onze jongens weer veilig thuis
‘Ons volk zal dus zijn zonen weer voor ten minste twee jaar naar de gevechtsfronten in de tropen zien vertrekken. Meer dan honderdduizend man wil de Beel-regering daar samentrekken, waartoe zelfs de lichting van 1944, de drie-en-twintigjarigen, wordt opgeroepen.’ De gewelddadige periode tussen 1940 en 1950 heeft in Nederlands-Indië veel slachtoffers geëist. Families zijn onherstelbaar...
Kinderen halve prijs
Maat 38, zwart geworden leer, stevige zool, één vetergat aan beide kanten. Deze oude schoen, gevonden op Nova Zembla, maakte in 1596 de overwintering van Willem Barentsz en zijn mannen mee. Het is onbetwist een van de topstukken van de expositie Macht en Glorie. Scheepvaart in de Gouden Eeuw in het Maritiem Museum in Rotterdam....