Alle artikelen
‘Het is kul om te beweren dat het Koninklijk Huisarchief privé is. Het koningshuis is een publiek instituut.’ Dat schrijft L. van Houten, een van de 332 lezers van Historisch Nieuwsblad die reageerden op de forumstelling van afgelopen maand. Die luidde: ‘De regering moet ervoor zorgen dat alle stukken van het Koninklijk Huisarchief die betrekking hebben op het functioneren van het koningschap openbaar worden.’ Maar liefst 80 procent van de respondenten is het daarmee eens.
Aanleiding voor de stelling vormde het boek Juliana en Bernhard van Cees Fasseur. Hiervoor kreeg hij als enige historicus van koningin Beatrix toegang tot het huisarchief van de Oranjes. De Tweede Kamer nam in 2005 een motie aan om bestuurlijk relevante stukken uit dit archief algemeen openbaar te maken, maar de regering heeft deze motie nog niet uitgevoerd. Ten onrechte, vinden de lezers van Historisch Nieuwsblad. L. Janssen schrijft: ‘Een koningshuis in stand houden, best. Maar dan moeten we wel af van dat sneaky gedoe.’
Volgens veel respondenten past een geheim koninklijk archief niet in een moderne democratie. ‘Als niet-benoemd lid van de regering dient er volledige openheid te zijn over de rol die de koningin speelt,’ vat F.J.J.H. Mulder het meerderheidsstandpunt samen. ‘Alleen God hoeft geen verantwoording af te leggen,’ aldus C.A. Jonkheer. Een anonieme forumdeelnemer vindt: ‘Als je zulke archieven niet openbaar maakt, lijkt het of je wat te verbergen hebt.’
Het besluit van Beatrix om alleen Fasseur inzage te geven in bepaalde geheime stukken, vindt L. van Houten ‘ridicuul’ en lijkt op ‘willekeur en vriendjespolitiek’. W. Heyl schrijft: ‘Als alleen een enkele figuur toegang krijgt die “goedgekeurd” is, kun je er donder op zeggen dat de objectiviteit ontbreekt.’ Volgens A. Homoet moeten andere historici het werk van Fasseur kunnen controleren.
Sommige lezers – 18 procent van het totaal – denken daar anders over. J.F. van Runnard Heimel vindt dat Beatrix in haar recht staat: ‘Het Koninklijk Huisarchief is het eigendom van de koningin. De regering heeft hier niets over te zeggen.’ Volgens R. van de Giessen dient het koningschap altijd ‘gepaard te gaan met een zekere sacraliteit. Als alle stukken op straat komen te liggen, blijft hier weinig van over.’
In dat geval komt zelfs het voortbestaan van de monarchie in gevaar, vrezen sommigen. ‘Met name kan er door leden van de Tweede Kamer uit partijpolitiek belang misbruik van worden gemaakt,’ schrijft P. Veenhof. En C.M. Storm-Van ’s-Gravesande verdenkt met name linkse politici ervan, ‘onder het mom van “het publiek heeft recht op openbaarheid” en ingegeven door afgunst’, aan te sturen op beschadiging van het Koninklijk Huis.
M.P.C. Celie vindt: ‘We hoeven niet alles te weten, en we willen ook niet alles weten.’ Ook J.G. de Vries zit niet op meer onthullingen te wachten. ‘Ik vind het stuitend wanneer het Koninklijk Huis met zijn zwakheden al te zeer te kijk wordt gezet.’ Volgens C.G. Veth komt dat doordat historici geen onderscheid weten te maken tussen privéstukken en stukken die betrekking hebben op het functioneren van het staatshoofd. ‘En u wilt toch ook niet dat uw privézaken uitgebreid in de krant beschreven worden?’
Daarom pleiten sommige forumdeelnemers voor beperkingen aan de openbaarheid. Er moet ‘een zuivere lijn’ getrokken worden tussen wat publiek is en wat privé, aldus M. Cohen-Wiegman. Anderen vinden dat archiefstukken pas openbaar moeten worden na een termijn van enkele decennia, wanneer het betreffende staatshoofd is afgetreden, of wanneer alle in de stukken genoemde personen zijn overleden. ‘Er bestaat nog zoiets als privacy,’ schrijft F. Reede. ‘Ons koningshuis heeft daar recht op.’
De nieuwe stelling verwijst naar de plannen voor het Nationaal Historisch Museum, die de directeuren Eric Schilp en Valentijn Byvanck onlangs hebben gepresenteerd. Zij willen de Nederlandse geschiedenis thematisch indelen in vijf ‘werelden’ (zie ook de column van Nelleke Noordervliet op pagina 43). De stelling luidt: ‘Het Nationaal Historisch Museum moet de geschiedenis van Nederland presenteren als een chronologisch verhaal.’
Lezers van wie het e-mailadres bekend is bij de redactie krijgen op donderdag 29 januari een verzoek om aan het forum deel te nemen. Dat kan door te klikken op de link in de e-mail. Andere lezers kunnen vanaf die datum terecht op www.historischnieuwsblad.nl. Wilt u worden opgenomen in ons e-mailbestand, stuur dan een bericht naar [email protected].
[grafiek]
‘De regering moet ervoor zorgen dat alle stukken van het Koninklijk Huisarchief die betrekking hebben op het functioneren van het koningschap openbaar worden.’
Eens 80 procent
Oneens 18 procent
Geen mening 2 procent
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘Weg met sneaky gedoe rond koningshuis’
‘Het is kul om te beweren dat het Koninklijk Huisarchief privé is. Het koningshuis is een publiek instituut.’ Dat schrijft L. van Houten, een van de 332 lezers van Historisch Nieuwsblad die reageerden op de forumstelling van afgelopen maand. Die luidde: ‘De regering moet ervoor zorgen dat alle stukken van het Koninklijk Huisarchief die betrekking...
STELLING: ‘Nederland moet in de onderhandelingen met de Antillen meer rekening houden met de koloniale trauma’s’
Anton van Hooff ‘Op de Antillen wordt op onverantwoorde wijze “staatje gespeeld”, met het Koninkrijk der Nederlanden als financieel vangnet. Er zijn enorme regeringsapparaten opgebouwd, waarvan veel lokale mensen afhankelijk zijn. Een eiland als Aruba, met nog geen 100.000 inwoners en de grootte van Texel, heeft een eigen universiteit en politiek bestuurders die zich laten...
‘De vrijheid van meningsuiting is in Nederland altijd beperkt geweest’
In 2009 legde Historisch Nieuwsblad een panel historici de volgende stelling voor: ‘De vrijheid van meningsuiting is in Nederland altijd beperkt geweest.’ Ruth Oldenziel: ‘Er is in Nederland altijd sprake geweest van een delicaat evenwicht tussen rechten als die op vrije meningsuiting en de persoonlijke verantwoordelijkheid van de burger. Het is uiteindelijk aan de rechter om te...
´Wakker Nederland toont aan dat het omroepbestel achterhaald is´
Anton van Hooff ‘Het is al halverwege de jaren zestig mis gegaan met de publieke omroep, toen de TROS tot het bestel werd toegelaten. De TROS kwam voort uit de piratenomroep die vanaf het REM-eiland commerciële programma’s uitzond. Ze richtte zich op iedere luisteraar en wilde enkel “leuke dingen” doen. Hiermee werd de erosie ingezet...
‘Balkenende pakt de crisis voortvarender aan dat Colijn.’
Anton van Hooff ‘In tegenstelling tot Colijn pakt de regering-Balkenende de zaken inderdaad voortvarend aan. Colijn wilde alleen bezuinigen en afwachten. Dit kabinet doet wat het moet doen: het heeft een evenwichtig, breed gedragen akkoord gepresenteerd. Maar ik zie weinig reden om het resultaat toe te schrijven aan de premier zelf. Tijdens zijn fletse babbeltje...
De Stelling: Obama
Anton van Hooff: ‘Dat is een nogal voorbarige conclusie. Zie de Romeinse keizer Nero, die na vijf jaar bewindvoering – en dus niet slechts na honderd dagen – werd beschouwd als de beste keizer die Rome ooit had gehad. Het lijkt op het eerste gezicht misschien vreemd deze mannen te vergelijken, maar ik zie een...
Lessen uit het verleden: De scheiding van kerk en staat
Eén religie voor alle Nederlanders, dat was tot 1848 het doel van de Nederlandse koningen. Dankzij de scheiding van Kerk en Staat konden geloofsminderheden emanciperen. Tegenwoordig willen rechts-liberale politici de laatste banden tussen overheid en religie doorsnijden. Youth for Christ is in opspraak vanwege haar gesubsidieerde welzijnsprojecten in Amsterdam, Utrecht en Gouda. Volgens VVD-fractievoorzitter Mark...
Rebellie aan het hof
Zijn filmmakers alleen nog geïnteresseerd in koninginnen als ze jong, oogverblindend mooi en feministisch zijn? Oude vorstinnen die met ijzeren vuist de traditie in stand houden, komen we in de bioscoop nog maar zelden tegen. Stephen Frears’ The Queen, over koningin Elizabeth II in de dagen na de dood van prinses Diana, is een uitzondering....
Wat bewoog Nederlandse collaborateurs
Januari 1943. De noordelijke zone van het Duits-Russische front ligt in de bossen ten zuiden van het Ladogameer, bij Leningrad. Het Duitse leger wordt in de flank beschermd door een eenheid van de Waffen-SS. De militairen sterven van de kou en leden bij eerdere gevechten al zware verliezen. Ondanks alles blijft het moreel hoog. In...
Hologram van een farao
Een rijke Romeinse had een moestuin, net als Michelle Obama. Dit ziet de bezoeker op de tentoonstelling Toekomst voor het verleden in het Allard Pierson Museum, als hij meedoet aan een van de vele interactieve toepassingen in de ‘virtuele hoek’. Hij loopt door een Romeinse villa met bijbehorende tuinen, zijn avatar – een alter ego...
Arbeiders koesterden hun recht op vlees
In Het dierloze gerecht beschrijft Dirk-Jan Verdonk 150 jaar vegetarisme in Nederland. Negentiende-eeuwse voorvechters als Domela Nieuwenhuis werden bespot als excentrieke eenlingen. Inmiddels eten bijna een miljoen Nederlanders geen vlees. Op een snikhete julidag in 1886 braken er rellen uit in de Jordaan. Aanleiding was het ‘palingtrekken’: deelnemers moesten proberen vanaf een bootje een paling...
Duitsche overrompeling mislukt
Felle lichtflitsen doen de virtuele jarenveertighuiskamer oplichten. Het schijnsel van de tafellamp valt op een aantal kranten, en op een kastje staat een radio. Aan de wand hangen fotoportretten. Het is de vroege ochtend van 10 mei 1940, en Nederland ontwaakt uit een neutrale droom: het is oorlog. De eerste 5 dagen is de titel...