Alle artikelen
Een kaart bij de entree laat zien hoe uitgestrekt het Romeinse Rijk ooit was: van Judea tot Schotland en Mauretanië. In de ruimte erachter staan meteen de bustes van de eerste burgers van dat rijk, de keizers Hadrianus, Trajanus, Augustus en anderen. Op het eerste gezicht allemaal indrukwekkend. Vreemd genoeg staan naast die bustes telefoons. Je kunt ermee naar een keizer bellen.
Zo’n keizer klinkt dan ineens heel anders dan verwacht. ‘Ja, hallo, Lucius Verus hier, bel je voor mij?’ Lucius vertelt dat hij een succesvol veldheer was, maar vooral ook dol op gokken, kroeglopen en bordeelbezoek. Zijn voorganger Otto beschrijft zichzelf nog minder vleiend: ‘Ik houd van lummelen.’ Commodus (180-192) vertelt dat hij het besturen graag overliet aan anderen, die hij dan om zeep hielp als ze te machtig werden. Hij hield van jagen en doodde beren vanachter het hek in het Colosseum. Augustus was een goede keizer. Hij vond een stad van baksteen en liet er een van marmer achter.
De keizers vormen een van de aardigste onderdelen van de expositie. Ook andere details tonen dat de tentoonstellingsmakers hun onderwerp niet te plechtig hebben willen benaderen. Zo zijn er bordjes met titels als ‘Als je haar maar goed zit’. Bij nader inzien blijken ook de Latijnse spreuken niet zo serieus. Aan het eind van de tentoonstelling ligt een informatieblad met de vertalingen. Domus Dulcis Domus blijkt gewoon ‘Home sweet home’ te betekenen. Deliranti isti Romani is de lijfspreuk van Obelix – ‘Rare jongens, die Romeinen’. Vestis Verum Facit – ‘Kleren maken de man’ – blijkt wél afkomstig van een echte Romein, namelijk de redenaar Quintillianus.
Mooie dingen zijn er genoeg. Een zeer levensecht portret van een man blikt de zaal in. In een vitrine er vlakbij liggen sieraden, onder andere een gouden ring met een steen, met daarin een klein sfinxje. De context biedt echter weinig aanknopingspunten voor interpretatie. Is het portret een uitzonderlijk topstuk? Maakten andere volkeren ook zulke sieraden? De tekstbordjes, vaak op kunsthistorische leest geschoeid – bijvoorbeeld ‘Pan. De boomstronk geeft het beeld steun’ – helpen de bezoeker niet veel verder.
Wie waren de Romeinen? Dat is de zeer algemene vraag die deze tentoonstelling probeert te beantwoorden. Het levert basiskennis op, over aanliggen aan tafel, aquaducten, wegen, badhuizen en gladiatorengevechten, maar toch blijft het een beetje saai. Waarom waren de Romeinen zo bijzonder? Het antwoord hierop komt niet uit de verf.
Wie moet dus naar deze tentoonstelling? Niet de echte snob; daarvoor is de expositie te informeel. Ook niet de kenner; die weet alles al. De ideale bezoeker is een grootouder met kleinkinderen van pakweg elf en vier. De jongsten kunnen zich namelijk een eindeloos vermaken. In het midden van de tentoonstelling is een aparte kinderruimte, waar ze in een zandbak Romeinse helmen en andere voorwerpen kunnen opgraven. Ze kunnen tekenen en zich verkleden, met toga’s, harnassen, helmen en schilden. En het allerbeste: er is toezicht.
Het oudste kleinkind kan zich ondertussen voorbereiden op haar aanstaande overstap naar het gymnasium. Met de kennis hier opgedaan zal ze bij oude talen alvast een goed figuur slaan. De grootouder legt haar uit waarom de Romeinen écht bijzonder waren.
Glorie van Rome Tot en met 8 maart. Kunsthal, Museumpark, Westzeedijk 341, Rotterdam, Open: di-za 10-17 uur, zo 11-17 uur. Info: 010-44 00 301 of www.kunsthal.nl.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Bellen met Commodus
De witte marmeren beelden van Hermes, Jupiter, Aphrodite en een Romeins jongetje zijn mooi uitgelicht. Ze steken af tegen de zwarte wanden van de tentoonstelling Glorie van Rome in de Kunsthal in Rotterdam. De expositie beslaat één grote ruimte, ingedeeld in thema’s als ‘godsdienst’, ‘wonen’, en ‘één groot rijk’. Op de wanden staan spreuken in...
Hofroddels en het Vrouwtje van Stavoren
Volksverhalen zijn niet aan grenzen gebonden. De Vliegende Hollander stamt eigenlijk uit Engeland, Hansje Brinker is door de Amerikanen bedacht en de melodie van het Wilhelmus komt van de Fransen. Toch zijn deze verhalen stevig verankerd in de Nederlandse volkcultuur. Deze cultuur van het dagelijks leven heeft nu ook een eigen canon: de canon met...
Mooi verhaal over het verleden van Nederland
‘Achter de stranden lag een moerassige eindeloosheid. De aarde was er woest en leeg.’ Zo begeleidt de gedragen stem van Belgisch acteur Jan Decleir het openingsbeeld van de televisieserie Verleden van Nederland: grijze golven en trillend schuim op het strand. Er is veel water in deze serie, en een overvloed aan Hollandse luchten, wuivend riet...
Vakantiebaantjes en de VOC
De achtdelige documentaireserie Verleden van Nederland, die vanaf oktober wordt uitgezonden op de Nederlandse televisie, wordt begeleid door een grote campagne. In het kader daarvan krijgen meer dan 10.000 scholen voor basis- en voortgezet onderwijs in oktober een dvd-box met 150 Canon Clips. Deze educatieve clips op drie leeftijdsniveaus moeten, met teksten van kinderboekenschrijfster Imme...
De prijs van een kilo suiker
De cijfers liegen er niet om: de database van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) herbergt maar liefst 1.113.546 documenten. De website van het IISG is een goudmijn voor internationale gebruikers, want vrijwel alle informatie is zowel in het Engels als in het Nederlands te lezen, en ook de meeste databases zijn in het...
Een zwarte is niet altijd een duivel
Een jongen van een jaar of acht staat naast een dame met een blanke huid. Hij is haar page. Met een ernstig gezicht doet hij een parelarmband om haar pols. Zijn donkere huid contrasteert met haar lichte teint en de glanzende parels. Dit schilderij uit 1668 van Jan Mijtens hangt op de tentoonstelling Black is...
Signalementen
Philip baron von Boeselager Wij wilden Hitler vermoorden 216 p. Balans, € 18,95Von Boeselager was de laatste overlevende – hij overleed in mei dit jaar op 90-jarige leeftijd – van Operatie Walküre. Dit was de poging in 1944 van een aantal jonge aristocraten in het Duitse leger om Hitler te vermoorden. Von Boeselager had de...
Autocratisch bestuurder of bonhomme?
Het verschijnen van de eerste biografie van oud-minister en oud-premier Dries van Agt – de titel van het boek wordt de kijkers onthouden – heeft het wekelijkse geschiedenisprogramma van NPS en VPRO en Andere Tijden als aanleiding genomen om aandacht te besteden aan de periode 1983-1987, waarin Van Agt commissaris van de koningin was in...
Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland
‘Mede zijn nog opgevischt: een heupbeen, kniebeen en andere beenderen […] De voet en hand zijn betrekkelijk klein en ook de beenderen niet grof, zoodat ik hier haast aan eene vrouw zou moeten denken.’ De burgemeester van het Drentse dorpje Vries was redelijk zeker van zijn zaak toen hij polshoogte kwam nemen bij de vondst...
16.000 verzen uit het hoofd reciteren
‘Stilte, de doden spreken tot u,’ was te lezen bij de ingang van de eerste openbare bibliotheek van Amsterdam, die openging in 1578. Lezers moesten de loodzware boeken er ter plekke op lessenaars bestuderen, want ze lagen aan kettingen. Even stil als die vroegere bibliotheekbezoekers zijn de belangstellenden bij de tentoonstelling Lectori Salutem in het...
Lorrendraaiers zaten slavenhandel WIC in de weg
‘Lorrendraaiers’ waren merendeels Zeeuwse schippers, die ten tijde van de Republiek illegaal handeldreven op West-Indië. Volgens historicus Ruud Paesie hebben zij tijdens de slavernij vier keer zoveel slaven vervoerd als tot nu toe werd aangenomen. ‘Daarmee zaten ze de WIC qua slavenhandel behoorlijk in de weg.’ Eind 1718 raakte het WIC-fregat de Faam voor de...
‘Bescherming van kinderen soms doorgeschoten’
Ernstige kindermishandeling kwam tussen 1960 en 1995 steeds minder vaak voor. De aandacht voor dit kinderleed is echter nog nooit zo groot geweest als nu. Kinderen in gevaar is de titel van het onlangs verschenen Jaarboek voor de geschiedenis van opvoeding en onderwijs 2007. De titel is toepasselijk gekozen in een tijd waarin jeugd- en...