Alle artikelen
Het Verdrag van Rome, waarmee in 1957 de Europese Economische Gemeenschap werd opgericht tussen de Beneluxlanden, Frankrijk, Duitsland en Italië, werd vijftig jaar geleden ondertekend. Dat schijnt nog een heel gedoe geweest te zijn, omdat de tekst niet klaar was en de goederentrein met de te bewerken documenten in Zwitserland was blijven steken. Zelfs een legertje inderhaast opgetrommelde klerken wist de zaak niet tijdig uit te tikken, zodat de handtekeningen op 180 lege vellen werden gezet – althans, zo gaat het verhaal.
De Verklaring van Berlijn ter gelegenheid van de viering van dat heuglijke feit werd uitgesproken door Angela Merkel. Om typisch Europees getouwtrek te vermijden had ze de tekst niet uitgebreid voorgelegd aan instanties die gaten in haar breiwerkje konden schieten. Had ze dat maar wel gedaan. Ik las de vertaling en werd getroffen door de miserabele kwaliteit van het opstelletje.
Voor de zekerheid legde ik het Nederlands naast het Duitse origineel. Vertaling misschien onder de maat? Nee. Het bleek een duidelijk voorbeeld te zijn van een basisprobleem waar goede vertalers tot hun verdriet op stuiten. Als de oorspronkelijke tekst stilistisch onbeholpen is, mag een vertaler die onvolkomenheden dan in zijn vertaling wegpoetsen of moet hij de auteur trouw volgen en zijn persoonlijke taalgevoel geweld aandoen? Dat laatste was helaas het geval. De tekst van Angela Merkel moet het product zijn van een brainstormsessie besproeid met een paar flessen slechte Gewürztraminer.
Neem nu de eerste zin: ‘Europa belichaamde eeuwenlang een idee dat hoop bood op vrede en wederzijds begrip.’ Die is niet alleen onhandig en lelijk geformuleerd, hij is ook behoorlijk onwaar. Moeten we het ideaal van een verenigd en vredig Europa zoeken bij de Romeinen? Of is het Heilige Roomse Rijk van Karel de Grote de oerversie van de EU? Zijn de pogingen die Napoleon Bonaparte en Adolf Schicklgruber deden te interpreteren als de hoop op vrede en wederzijds begrip, zoals zij dat zelf graag zagen?
Was misschien het Verlichtingsideaal – ‘Jij en ik, wij zijn van het land van iedereen’, zoals Belle van Zuylen schreef aan de Franse staatsman en schrijver Benjamin Constant – de inspiratiebron voor deze zinsnede van Merkel? De Europese Unie is een vrijwillige verbintenis tussen democratische natiestaten. De democratische natiestaat is een betrekkelijk recent verschijnsel – hoe zouden die natiestaten al eeuwenlang de opgang van hun eigen welomschreven identiteit in een hogere eenheid hebben geambieerd? En hoe kon trouwens Europa iets belichamen als het nog helemaal geen lichaam had?
De derde zin luidt als volgt: ‘De Europese eenwording heeft ons vrede en welvaart gebracht.’ Vrede inderdaad. We hebben onder elkaar geen oorlog meer gevoerd. Maar is de welvaart uitsluitend of voornamelijk te danken aan de Unie? Ook landen die erbuiten bleven hebben een gunstige ontwikkeling doorgemaakt. Zeker, er zijn gebieden die het zonder de steun van Europa heel wat moeilijker zouden hebben gehad. De rijkere landen hebben daarvoor de prijs betaald. Mij hoor je daarover niet klagen, maar ik krijg altijd een lichte jeuk als ik dergelijke halleluja-zinnen lees.
Zin vier: ‘Zij heeft saamhorigheid geschapen en tegenstellingen overwonnen.’ Zoveel saamhorigheid dat het grondwettelijk verdrag door sommige landen in een referendum aan het volk werd voorgelegd en door andere landen gewoon door het parlement werd gejast. Zoveel tegenstellingen overwonnen dat het Europese ideaal inmiddels gescheurd aan de vlaggenmast wappert.
En zo kan ik doorgaan door het taalkundig kreupelhout. In de laatste alinea schuilt het politieke venijn. ‘Daartoe moeten wij de politieke vorm van Europa steeds weer aan de eisen van de tijd aanpassen. Om die reden zijn wij vandaag, 50 jaar na de ondertekening van de Verdragen van Rome, verenigd in het streven de Europese Unie voor de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2009 een vernieuwde gemeenschappelijke basis te geven. Wij weten immers: Europa is onze gemeenschappelijke toekomst.’ In twee jaar tijd een nieuwe Grondwet. Balkenende schijnt te hebben opgemerkt dat het niet gaat om het jaartal, maar om de inhoud. Ik heb een voorstel: kijk eens naar de preambule bij het jarige Verdrag van Rome. Glashelder.
Nelleke Noordervliet
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Europees opstelletje
Het Verdrag van Rome, waarmee in 1957 de Europese Economische Gemeenschap werd opgericht tussen de Beneluxlanden, Frankrijk, Duitsland en Italië, werd vijftig jaar geleden ondertekend. Dat schijnt nog een heel gedoe geweest te zijn, omdat de tekst niet klaar was en de goederentrein met de te bewerken documenten in Zwitserland was blijven steken. Zelfs een...
Nationale paranoia
Na de terroristische aanslagen van 11 september 2001 verklaarde de Amerikaanse president dat de bestaanszekerheid van de Amerikaanse natie in het geding was. Daarom was een ‘mondiale oorlog tegen het terrorisme’ noodzakelijk. Die oorlog, expliciet gezien als een grootschalig militair conflict, waren de Amerikanen ook van plan te winnen. Terwijl de Amerikaanse interventie in Afghanistan...
Gemeenschapszin
Op het moment dat ik dit schrijf wordt de bordesscène voorbereid. Koningin bij de kapper. Bos zoekt stropdas uit. Balk duwt bril vaster op brug van de neus. Rou gaat thuis voor in gebed. Balkenende IV treedt aan met grote instemming van het volk. Ik zal het volk daar over drie jaar nog eens aan...
De Europese Unie, een ongekend succes
Een halve eeuw geleden, op 25 maart 1957, tekenden de ministers van Buitenlandse Zaken van Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland, België en Luxemburg het Verdrag van Rome, dat per 1 januari 1958 in werking zou treden. Zo kwam de Europese Economische Gemeenschap tot stand, in eerste instantie een opgetuigde douane-unie. In de afgelopen halve eeuw is...
De jamaarders
Met een hardnekkigheid die naar fanatisme zweemt houdt de moreel verontruste burger, die eerlijkheid hoog in het vaandel voert, zijn landgenoten een spiegel voor: ‘De VOC was een multinational geleid door boeven en uitbuiters’, ‘Nederland was het laatste land waar slavenhandel werd afgeschaft’, ‘In de oorlog zaten er meer Nederlanders bij de SS dan in...
Het paard en de fondueset
Verloopt de ontwikkeling van de technologie sneller dan ooit tevoren? Zijn we kortgeleden begonnen aan een geheel nieuw tijdperk van de wereldgeschiedenis? Zal internet eindelijk vrede op aarde brengen en zal de biotechnologie ons op afzienbare termijn eeuwige jeugd en schoonheid garanderen? Wie gelooft in deze koortsvisioenen van het technologisch optimisme doet er verstandig aan...
Een museum voor ons allemaal
Het schijnt er nu toch van te komen – althans, de wil ertoe is uitgesproken door volksvertegenwoordiging en regering. Over plan en geld moet nog stevig worden gediscussieerd. De lobby voor een nationaal-historisch museum (kan dat niet gewoon Nederlands Historisch Museum heten?) zegt het ijzer te moeten smeden, want het is nu heet. De belangstelling...
Fascistische praktijken
Historici zijn over het algemeen niet gelukkig met het lichtzinnig gebruik van de nazi-analogie. Zij vinden dat het geen pas heeft elke gewelddadige dictator met Hitler te vergelijken en bij elke politieke misstand aan het fascisme te refereren. Eind november vorig jaar vroeg Diane McWhorter zich in het internetmagazine Slate af of deze weigering om...
De Canon en de tijdvakken
Maria van der Hoeven is de meest onzichtbare minister in kabinet-Balkenende IV. Na haar jaren op Onderwijs is ze geparkeerd op het ministerie van Economische Zaken, dat sinds haar aantreden nog meer aan belang schijnt te hebben ingeboet. En je kunt bepaald niet zeggen dat de economie er florissant bij staat. Het is een beetje...
De toekomst van Obama
De verkiezing van Barack Obama was op zichzelf al een revolutionaire gebeurtenis. Wie voor 2008 zou hebben voorspeld dat in 2008 een zwarte kandidaat zou worden gekozen, zou voor gek zijn versleten. Vergelijking met Roosevelt De voorspeller zou nog veel meewariger zijn bekeken als hij ook zou hebben voorzien dat de twee meest...
1873
‘Diegenen onder ons die de jaren van de depressie hebben meegemaakt, kunnen haast niet begrijpen hoe die orthodoxe principes van een geheel vrije markt, die zo duidelijk in diskrediet waren gebracht, toch weer konden overheersen tijdens een periode van wereldwijde depressie eind jaren tachtig, begin jaren negentig, waar men zich ook nu weer geen raad...
Een eind aan het neo-liberalisme
Meestal is pas na enige tijd duidelijk of een gebeurtenis ook een historische gebeurtenis van formaat zal worden. Pas nadat de Eerste Wereldoorlog was uitgebroken en vervolgens enige tijd had geduurd, kon worden geconcludeerd dat de moord op de Oostenrijks-Hongaarse troonopvolger en zijn vrouw, op 28 juni 1914, een historische gebeurtenis van enorm belang was...
