Alle artikelen
Anton van Hooff
‘In tegenstelling tot Colijn pakt de regering-Balkenende de zaken inderdaad voortvarend aan. Colijn wilde alleen bezuinigen en afwachten. Dit kabinet doet wat het moet doen: het heeft een evenwichtig, breed gedragen akkoord gepresenteerd. Maar ik zie weinig reden om het resultaat toe te schrijven aan de premier zelf. Tijdens zijn fletse babbeltje waarmee hij het pakket maatregelen in de Kamer verdedigde, dacht ik: “Is dit nu de man die het over de VOC-mentaliteit heeft?”
Als classicus ben ik sterk geneigd de huidige politiek te vergelijken met die in de oudheid. Toen was het van groot belang dat een politicus kon communiceren. Voordat mannen als Cicero – ook een nieuwkomer met een eenvoudige achtergrond – in de politiek terechtkwamen, hadden ze jarenlang gestudeerd bij leraren in de welsprekendheid. Wie niet goed kon praten redde het niet. Je moest je gedachten helder kunnen formuleren en overtuigend kunnen overbrengen.
Wat dat betreft deed Colijn het in zijn tijd veel beter dan Balkenende. Zijn economische politiek mocht dan verkeerd zijn geweest, hij wist met zijn charisma het publiek te overtuigen. Ik denk daarom dat minister Bos eerder lof verdient. Hij weet het kabinetsbeleid veel beter te verkopen en heeft er waarschijnlijk ook meer de hand in gehad.’
Ruth Oldenziel:
‘Ik ben niet onder de indruk van Balkenende’s plannen. De aangekondigde investeringen in publieke werken lagen al op de plank, ze worden nu slechts naar voren gehaald. Balkenende weigert ook de Amerikanen te volgen in het pompen van grote sommen overheidsgeld in de economie. Hij stelt dat het publieke geld in Nederland voornamelijk in de welvaartsstaat zit, en met een verwachte toename van de werkloosheid tot 9 procent valt daar al een grote stijging van de overheidsuitgaven te verwachten.
Dit is ook de reden dat ik Colijn en Balkenende twee onvergelijkbare grootheden vind. In de tijd van Colijn was de welvaartsstaat er namelijk nog niet. Colijns politieke ideeën stamden uit de negentiende eeuw en zijn ideaal van de rol van de overheid was die van de ‘nachtwakersstaat’. Keynesiaanse ideeën over het actief stimuleren van de economie in tijden van economische crisis waren in het Europa van zijn tijd nog lang geen gemeengoed.
Tijdens de afgelopen decennia is het Keynesiaanse gedachtegoed weer overboord gegooid. Het CDA wil daarom, in tegenstelling tot de PvdA, vasthouden aan een sluitende begroting. Wat dat betreft is Balkenende weer wél met Colijn te vergelijken: allebei zijn ze conservatief. Ze zijn niet visionair of vernieuwend, maar opereren strikt binnen het eigentijdse paradigma.’
James Kennedy:
‘In de eerste plaats moet je stellen dat Colijn pas na vier crisisjaren, in 1933, premier van Nederland werd. In dat opzicht gaat de vergelijking dus al mank. Waar Balkenende de crisis vanaf het begin kon bestrijden, was Colijn daar de eerste jaren niet toe in staat vanwege het simpele feit dat hij geen deel uitmaakte van de regering. Colijn erfde dus de praktijk van zijn voorgangers.
Het is bovendien zeer de vraag of je Balkenende voortvarender kunt noemen dan Colijn. Het algemene beeld dat de afgelopen maanden is ontstaan, is dat Balkenende niet de drijvende kracht is geweest achter de huidige crisisplannen. Zijn vice-premiers lijken een veel grotere rol te hebben gespeeld. Balkenende heeft de besluitvorming mogelijk zelfs vertraagd, onder meer door zijn bekritiseerde bezoek aan Brazilië.
Los van de vraag of diens beleid het juiste was, pakte Colijn als premier de zaken veel krachtiger aan. Colijn was de enige man van formaat in zijn kabinet en maakte daar echt de dienst uit. Hij wilde flink bezuinigen en wist de druk te weerstaan van allerlei instanties en ministers die om extra geld vroegen. Ook in het vasthouden aan de gouden standaard hield hij voet bij stuk totdat uiteindelijk, in 1936, devaluatie onvermijdelijk werd.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘Balkenende pakt de crisis voortvarender aan dat Colijn.’
Anton van Hooff ‘In tegenstelling tot Colijn pakt de regering-Balkenende de zaken inderdaad voortvarend aan. Colijn wilde alleen bezuinigen en afwachten. Dit kabinet doet wat het moet doen: het heeft een evenwichtig, breed gedragen akkoord gepresenteerd. Maar ik zie weinig reden om het resultaat toe te schrijven aan de premier zelf. Tijdens zijn fletse babbeltje...
De Stelling: Obama
Anton van Hooff: ‘Dat is een nogal voorbarige conclusie. Zie de Romeinse keizer Nero, die na vijf jaar bewindvoering – en dus niet slechts na honderd dagen – werd beschouwd als de beste keizer die Rome ooit had gehad. Het lijkt op het eerste gezicht misschien vreemd deze mannen te vergelijken, maar ik zie een...
Lessen uit het verleden: De scheiding van kerk en staat
Eén religie voor alle Nederlanders, dat was tot 1848 het doel van de Nederlandse koningen. Dankzij de scheiding van Kerk en Staat konden geloofsminderheden emanciperen. Tegenwoordig willen rechts-liberale politici de laatste banden tussen overheid en religie doorsnijden. Youth for Christ is in opspraak vanwege haar gesubsidieerde welzijnsprojecten in Amsterdam, Utrecht en Gouda. Volgens VVD-fractievoorzitter Mark...
Rebellie aan het hof
Zijn filmmakers alleen nog geïnteresseerd in koninginnen als ze jong, oogverblindend mooi en feministisch zijn? Oude vorstinnen die met ijzeren vuist de traditie in stand houden, komen we in de bioscoop nog maar zelden tegen. Stephen Frears’ The Queen, over koningin Elizabeth II in de dagen na de dood van prinses Diana, is een uitzondering....
Wat bewoog Nederlandse collaborateurs
Januari 1943. De noordelijke zone van het Duits-Russische front ligt in de bossen ten zuiden van het Ladogameer, bij Leningrad. Het Duitse leger wordt in de flank beschermd door een eenheid van de Waffen-SS. De militairen sterven van de kou en leden bij eerdere gevechten al zware verliezen. Ondanks alles blijft het moreel hoog. In...
Hologram van een farao
Een rijke Romeinse had een moestuin, net als Michelle Obama. Dit ziet de bezoeker op de tentoonstelling Toekomst voor het verleden in het Allard Pierson Museum, als hij meedoet aan een van de vele interactieve toepassingen in de ‘virtuele hoek’. Hij loopt door een Romeinse villa met bijbehorende tuinen, zijn avatar – een alter ego...
Arbeiders koesterden hun recht op vlees
In Het dierloze gerecht beschrijft Dirk-Jan Verdonk 150 jaar vegetarisme in Nederland. Negentiende-eeuwse voorvechters als Domela Nieuwenhuis werden bespot als excentrieke eenlingen. Inmiddels eten bijna een miljoen Nederlanders geen vlees. Op een snikhete julidag in 1886 braken er rellen uit in de Jordaan. Aanleiding was het ‘palingtrekken’: deelnemers moesten proberen vanaf een bootje een paling...
Duitsche overrompeling mislukt
Felle lichtflitsen doen de virtuele jarenveertighuiskamer oplichten. Het schijnsel van de tafellamp valt op een aantal kranten, en op een kastje staat een radio. Aan de wand hangen fotoportretten. Het is de vroege ochtend van 10 mei 1940, en Nederland ontwaakt uit een neutrale droom: het is oorlog. De eerste 5 dagen is de titel...
Smaakvol geserveerde klassiekers
De lentezon schijnt door de hoge ramen van het Haags Historisch Museum op de houten vloer. In de tentoonstelling Schatten van de Gouden Eeuw. Topstukken uit de Vaderlandse geschiedenis is op deze doordeweekse ochtend maar één andere bezoeker. Die ziet eruit alsof hij ontsnapt is uit een internationale conferentie. Wanneer hij langsloopt kraakt de vloer...
Ook gewone mensen zijn kunst waard
Kunst is er voor iedereen, maar niet iedereen is voor kunst. In zijn proefschrift Voor sociaal-democratie, smaakopvoeding en verheffend genot schrijft Marc Adang hoe een eeuw geleden de vereniging Kunst aan het Volk tevergeefs het arbeidersproletariaat probeerde te bereiken. Tegenwoordig kampt een kunstcentrum in de Bijlmermeer met vergelijkbare problemen. ‘Kunst is er niet alleen voor...
Koop Nederlandse waar
Jugendstil heet in het Nederlands ook wel ‘slaoliestijl’. Dat komt doordat de schilder Jan Toorop in 1894 een echt kunststukje maakte van een affiche voor Delftsche Slaolie. Door de mooie krullende lijnen in Jugendstil kreeg het affiche zowel in binnen- als buitenland veel aandacht. Voor Nederlanders was Jugendstil sindsdien synoniem aan ‘slaoliestijl’. Reclame komt in...
Afrikanen in het circus
Gipsafdrukken van hoofden en bovenlichamen van Congolezen waren de basis voor de beelden van de Belgische kunstenaar Arsene Matton. De Congolezen vonden het procedé griezelig en ongemakkelijk, maar het leverde wel levensechte portretten en sierlijke beelden op. Een aantal staat op de tentoonstelling De exotische mens in het Teylers Museum. Een ervan is een hoofd...
