Alle artikelen
De fiets was in de eerste helft van de twintigste eeuw een middel om van ruwe arbeiders fatsoenlijke Nederlanders te maken. Met hetzelfde doel worden tegenwoordig allochtonen gestimuleerd om te fietsen.
Toen arbeiders eind negentiende, begin twintigste eeuw meer vrije tijd kregen, bestond in elitaire kring angst dat zij die zouden verbeuzelen op straat of in de kroeg. Volkstuinen, gymnastiekverenigingen en openbare bibliotheken werden opgericht om te zorgen dat de eenvoudige arbeider zijn vrije tijd fatsoenlijk en nuttig besteedde. ‘Het was de hoop van de vele enthousiaste hervormers dat al deze activiteiten tezamen uiteindelijk zouden leiden tot een gemeenschap van gezonde, weldenkende, ontwikkelde en tevreden burgers,’ schrijft Christianne Smit in de inleiding tot de bundel Fatsoenlijk vertier. Deugdzame ontspanning voor arbeiders na 1870.
Een van de instrumenten ter beschaving van het Nederlandse volk was de fiets. De Duitse historica Anne-Katrin Ebert heeft er in Fatsoenlijk vertier een apart artikel aan gewijd. Aanvankelijk was de fiets een luxeartikel, voorbehouden aan de elite. Maar toen door massaproductie het rijwiel bereikbaar werd voor de lagere standen, werd het gebruik ervan breed gepropageerd. Fietsen was niet alleen gezond voor lichaam en geest, het zou ook zorgen voor een gevoel van controle en onafhankelijkheid. Bovendien konden arbeiders al fietsend de schoonheid van Nederland ontdekken.
Hoofdredacteur Frans Netscher van het ANWB-lijfblad De Kampioen noemde de fiets in 1913 ‘het paard der democratie’. Ook de sociaal-democraten vonden dat het stalen ros kon bijdragen aan ‘de politieke ontvoogding der arbeidende klasse’. De Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) organiseerde speciale tochten voor haar leden, die zingend door bos en wei fietsten.
Mede dankzij dit soort activiteiten is de fiets een vast bestanddeel geworden van de Nederlandse cultuur. Allochtonen pakken echter veel minder vaak de fiets dan autochtone Nederlanders, zo is vorig jaar gebleken uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau en het landelijke kenniscentrum Fietsberaad. Volgens coördinator Otto van Boggelen missen veel allochtonen fietsvaardigheid. Bovendien staat het rijwiel bij hen in laag aanzien. ‘Met name Turken en Marokkanen beschouwen de fiets als een vervoermiddel voor arme mensen.’
Van Boggelen adviseert lokale en regionale overheden, die het fietsgebruik onder allochtonen willen bevorderen. Bijvoorbeeld door Turkse en Marokkaanse vrouwen al dan niet gratis fietslessen aan te bieden. De argumenten zijn grotendeels dezelfde als rond 1900. Van Boggelen: ‘Fietsen is een prima manier om gezondheidsproblemen onder allochtonen, zoals obesitas, aan te pakken. Ook helpt het bij de inburgering. Mensen leren al fietsend hun omgeving beter kennen. Je bent mobiel en onderweg maak je contact met anderen. Wie een fiets heeft kan dus gemakkelijker participeren in de Nederlandse samenleving.’
Christianne Smit (red), Fatsoenlijk vertier. Deugdzame ontspanning voor arbeiders na 1870. Bert Bakker. 301 p. € 24,95
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘Fietsen helpt bij inburgering’
De fiets was in de eerste helft van de twintigste eeuw een middel om van ruwe arbeiders fatsoenlijke Nederlanders te maken. Met hetzelfde doel worden tegenwoordig allochtonen gestimuleerd om te fietsen. Toen arbeiders eind negentiende, begin twintigste eeuw meer vrije tijd kregen, bestond in elitaire kring angst dat zij die zouden verbeuzelen op straat of...
‘De Tweede Wereldoorlog heeft weer helden nodig’
‘NIOD-directeur Marjan Schwegman heeft me verbaasd met haar Van der Lubbe-lezing, waarin zij pleit voor meer aandacht voor “helden” in de geschiedschrijving van de Tweede Wereldoorlog. Schwegman heeft in het verleden namelijk grote bijdragen geleverd aan de biografische geschiedschrijving – een manier om de geschiedenis in al haar complexiteit beter te kunnen begrijpen. Binnen die...
Wapens voor Afghanistan
In de wereld volgens Hollywood gaat het spannender toe dan in de werkelijkheid. ‘Based on a true story’ betekent meestal niet meer dan dat een aardig gegeven uit het echte leven als uitgangspunt is genomen. Daarna heeft de schrijver van het filmscenario er al zijn fantasie op mogen loslaten. Maar in Charlie Wilson’s war, een...
Nieuwsarchief van de zeventiende eeuw
Nieuwsarchief van de 17de eeuw door Annemarie Lavèn ‘Stokoude schuldeloze helft / Rampzalige Oldebarneveldt / Dit zwaart sloeg door uw hals den staat / Een diepe wonde in zijn raadt / Toen op het Haagse moortschavot / Uw dierbaar leven wierd geknot.’ Dit staat geschreven op het beulszwaard dat een einde gemaakt zou hebben aan...
Witte-watergooier en oranjeboomtatoeage
Zélfs nadat Maurits Johan Van Oldebarnevelt had laten arresteren of Willem Alexander was getrouwd met de dochter van Zorreguita, bleef de genegenheid. Het Amsterdamse volk houdt van Oranje, behalve patriotten, socialisten, krakers en ‘ons soort mensen’ natuurlijk. Per saldo overwint toch de liefde, blijkt uit de tentoonstelling Amsterdam & de Oranjes in het Amsterdams Historisch...
Joost Lagendijk (GroenLinks): ‘Geen Europese president’
De Nederlander Max Kohnstamm was een van de founding fathers van het verenigde Europa. Wat is er over van zijn idealisme en gedrevenheid voor de Europese zaak? door Bas Kromhout Max Kohnstamm leeft nog. En toch is er nu al een biografie over hem geschreven: Max Kohnstamm. Leven en werk van een Europeaan. Daarin vertellen...
‘Vooral tsaar Alexander I was voortdurend aan het flirten’
De vredesonderhandelingen na de val van Napoleon vonden plaats tussen de bals en het vrouwen jagen door. Toch werden er belangrijke resultaten behaald, die de geschiedenis lange tijd bepaalden. ‘De vredesbesprekingen na de val van Napoleon hebben de geschiedenis van de negentiende eeuw en daarna voor een groot deel bepaald,’ zegt de Londense historicus Adam...
‘Dit overlaten aan schreeuwers is erg gevaarlijk’
In ‘Forum’ discussiëren lezers van Historisch Nieuwsblad over een historische stelling. Deze maand was dat: ‘Nederlandse historici moeten zich bemoeien met het debat over de nationale identiteit.’ Forum ‘Dit overlaten aan schreeuwers is erg gevaarlijk’ door Frans Smits ‘Moet de paus zich bezighouden met de leer van de kerk? Natuurlijk dienen historici een bijdrage te...
‘De afscheiding van Kosovo was een vergissing’
‘De afscheiding van Kosovo was een vergissing’ Anton van Hooff ‘Als er al sprake is van een vergissing, dan heeft Servië die gemaakt. Kosovo had in het toenmalige Joegoslavië een betrekkelijke autonomie en dat werkte vrij goed. Milošević heeft deze autonomie in 1989 afgeschaft, in het kader van zijn nationalistische politiek. Hij initieerde de “servisering”...
Signalementen
Yvan Vanden Berghe De Koude Oorlog. Een nieuwe geschiedenis (1917-1991) 526 p. Acco, € 39,50Dit is de vijfde en volledig bewerkte druk van een boek uit 1987. Vanden Berghe was hoogleraar diplomatieke geschiedenis aan de Universiteit van Antwerpen. Hij behandelt de Koude Oorlog vanaf de eerste spanningen tussen Oost en West in 1917 tot de...
BOEKEN: Vingers van marsepein – Rascha Peper
Vingers van marsepein heet de roman die Rascha Peper heeft geschreven naar aanleiding van De doodskunstenaar, mijn biografie van de anatoom Frederik Ruysch (1638-1731). De titel wijst er al op: de roman gaat niet in de eerste plaats over Ruysch zelf, maar vooral over de emoties die zijn preparaten oproepen. Frederik Ruysch was wereldberoemd vanwege...
Opeens was er het licht
Opeens was er het licht door Maarten Keulemans Op 11 november 1572 gebeurde er op de binnenplaats van een Deens kasteel iets bijzonders. Na een lange werkdag in de werkplaats van zijn oom keek de jonge edelman Tycho Brahe toevallig omhoog – om te ontdekken dat er een nieuwe ster aan het firmament was verschenen....
