Alle artikelen
Wie voorheen wilde weten hoe de Nederlandse kranten destijds schreven over het Verdrag van Versailles of de Slag bij Waterloo, kon zich opmaken voor een tijdrovende speurtocht door de archieven. Het met fluwelen handschoenen omslaan van vergeelde krantenpagina’s op zoek naar de juiste artikelen is immers een langdurig proces, waarvoor het vele (amateur)historici helaas aan tijd ontbreekt.
Dankzij de vernieuwde krantenbank van de Koninklijke Bibliotheek hoeft dit niet meer. Deze website is het resultaat van een grootschalig digitaliseringsproject waarbij verschillende archieven samenwerken. Uiteindelijk is het de bedoeling om maar liefst 8 miljoen historische krantenpagina’s gratis ter beschikking te stellen.
Op dit moment is dit digitale archief nog verre van compleet. Er zijn zowel Nederlandse kranten als dagbladen uit Suriname, Nederlands-Indië en de Antillen beschikbaar. De krantenbank richt zich op de periode van 1618, toen de eerste dagelijkse krant in Nederland verscheen, tot 1995. Er is bovendien een bijzondere selectie van kranten uit de oorlogsjaren 1940-1945.
Waar academische krantenbanken vaak onnodig ingewikkeld zijn, heeft de Koninklijke Bibliotheek zijn best gedaan het vooral gemakkelijk en toegankelijk te houden. En met succes. Zo is binnen twee muisklikken te lezen hoe de Arnhemsche Courant op 21 juni 1815 verslag deed van het begin van de Slag bij Waterloo. Die was ‘dadelijk allerbloedigst geworden en heeft de hele dag geduurd’. Even verderop lezen we hoe de prins van Oranje gewond raakte door een kogel, ‘terwijl hij op veertig schreden van den vijand een battallion Nassauers tegen Napoleons oude garde aanvoerde’.
Omdat de gebruiker moet zoeken op losse woorden in de oorspronkelijke tekst, is enige kennis van historische spellingregels aan te bevelen. De spelling was bovendien niet altijd in alle kranten gelijk. Wie bijvoorbeeld berichtgeving over Duitsland zoekt, doet er goed aan zowel ‘Duitsland’ als ‘Duitschland’ en ‘Duytsland’ te gebruiken.
Het project van de Koninklijke Bibliotheek is uniek in de wereld. Onze buurlanden beschikken nog niet over een groot, gratis nationaal krantenarchief. Toch is de Belgische site Historische Kranten een aanrader voor wie eens een andere kijk op de persgeschiedenis van de Lage Landen zoekt.
Dit digitale archief bevat historische kranten uit de Vlaamse regio’s Ieper en Poperinge, die bekend zijn vanwege de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog. Op de website zijn al meer dan een miljoen artikelen te vinden uit de periode 1812 tot 1970, uiteraard met bijzondere aandacht voor het tijdvak 1914-1918. Ook de Koninklijke Bibliotheek van België werkt aan een groot nationaal digitaliseringsproject. Op dit moment zijn helaas slechts enkele titels beschikbaar.
In Duitsland bieden veel kranten hun archieven zelf online aan. De collectie van de Freiburger Zeitung gaat terug tot 1784 en is daarmee een van de uitgebreidste Duitse krantenarchieven. De meeste Duitse kranten gebruikten tot het einde van de Tweede Wereldoorlog nog een gotisch lettertype, waardoor de oudere uitgaven vaak moeilijk te lezen zijn. Het is wel interessant om te zien hoe de berichtgeving in deze krant in de jaren na Hitlers machtsovername in 1933 werd gelijkgeschakeld.
Dankzij sites als deze komt er langzaam maar zeker een enorme schat aan primaire historische bronnen makkelijker beschikbaar voor het grote publiek. De genoemde sites zijn te bereiken via www.historischnieuwsblad.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Websites: Oud nieuws online
Wie voorheen wilde weten hoe de Nederlandse kranten destijds schreven over het Verdrag van Versailles of de Slag bij Waterloo, kon zich opmaken voor een tijdrovende speurtocht door de archieven. Het met fluwelen handschoenen omslaan van vergeelde krantenpagina’s op zoek naar de juiste artikelen is immers een langdurig proces, waarvoor het vele (amateur)historici helaas aan...
Film: ‘Eerbied zit de Javaan in het bloed’
Westerse landen stelden het bezit van koloniën altijd voor als een volstrekt logisch verschijnsel. De blanke overheersing paste in Gods grote plan voor de mensheid. Daarin hadden Europese landen de plicht om de in duisternis levende primitieve volkeren beschaving bij te brengen. Met de uitvinding van de film kwam er een spectaculaire mogelijkheid bij om...
Nationaal-socialist uit idealisme
NSB’ers golden lang als cynische machtswellustelingen, zonder idealen. In nieuwe publicaties wordt dit beeld genuanceerd. Naast de oude verklaringsmodellen – boosheid over de economische crisis van de jaren dertig, persoonlijke frustraties, xenofobie – is in de historische literatuur meer ruimte gekomen voor de optie dat mensen voor het nationaal-socialisme kozen uit idealisme. Dat lijkt op...
Denkers en dictators
Sommige historici doen er alles aan om je bij voorbaat in een slecht humeur te brengen. Michael C. Scott is zo’n historicus. Hij is jong (godbetert 29!), hij is hyperintelligent (Moses and Mary Finley Research Fellow aan Darwin College te Cambridge), hij heeft zojuist een boek gepubliceerd, dat in diverse landen werd vertaald (352 pagina’s,...
Een groots en meeslepend ongelijk
Het juiste rijtje? Is dat: Marx, Engels, Lenin, Stalin en Mao, of is dat: Hegel, Marx, Feuerbach, Heine en Grachus Babeuf? Anders gezegd: is dat Marx te midden van zijn zaakwaarnemers, of is dat Marx tussen meer historische verwanten: tussen twee negentiende-eeuwse filosofen, een dichter en een laat-achttiende-eeuwse utopische revolutionair, die bekend zou worden als...
Hoe de media de werkelijkheid scheppen
Wie wil begrijpen hoezeer de onwerkelijke wereld van de media belangrijker is geworden dan real life moet de klassieker Image. A Guide to pseudo-Events in America uit 1961 van Daniel Boorstin lezen. Boorstin schetst op overtuigende wijze hoe de pers zichzelf belangrijk heeft gemaakt door een onechte wereld te beschrijven die de werkelijke politieke en...
Redden wat er te redden viel
In haar Eichmann in Jerusalem sprak Hannah Arendt een vernietigend oordeel uit over de Joodse Raden, die in de meeste door de Duitsers bezette landen waren opgericht om de uitsluiting, concentratie en deportatie van Joden te vergemakkelijken. En hoewel hij liet zien dat vrijwel elke opmerking die Arendt in haar boek over Nederland had gemaakt...
Jolande Withuis
In Essen, midden in het Roergebied, staat het Folkwang Museum, dat in 1932 door een van de oprichters van het beroemde New Yorkse Museum for Modern Art (MoMa) werd betiteld als ‘het mooiste museum ter wereld’. Kort daarna ging het helemaal mis – met Duitsland en met het museum. Het Folkwang werd geopend in 1902....
Maarten van Rossem
In de verkiezingscampagne van 1960 waren Richard Nixon en John Kennedy de eerste politici in de geschiedenis die het tegen elkaar opnamen voor de televisiecamera’s. Vooral het eerste van de vier debatten die zij hielden is een historische gebeurtenis van gewicht geworden. Dat toonde al direct scherp aan wat er mis is met competitieve televisiedebatten....
De stelling
‘Het zou niet verstandig zijn alle banden met Suriname te verbreken. De geschiedenis heeft uitgewezen dat politieke isolatie van omstreden staten en staatshoofden niet werkt. Zo heeft de Bondsrepubliek jarenlang het bestaan van de DDR ontkend. Maar op een gegeven moment zat er niets anders op dan het communistische buurland toch te erkennen, eenvoudigweg omdat...
Zeventiende-eeuwse ‘loverboys’ waren onmannelijk
Het is momenteel een van de grootste angsten van ouders: dat hun tienerdochter in handen valt van een loverboy. Hoewel niemand precies weet hoeveel meisjes in Nederland slachtoffer zijn van loverboypraktijken, staat de loverboy voor alles wat er op dit moment mis is in de prostitutiebranche. Historica Lotte van de Pol heeft jarenlang onderzoek gedaan...
Nieuw nationaal archief in Suriname
Suriname heeft sinds kort een volwaardig nationaal archief. Het Nationaal Archief Suriname (NAS) in Paramaribo is gevestigd in een splinternieuw gebouw, geschonken door de voormalige koloniale overheerser. De ondersteuning van Nederlandse zijde ging verder: ook de opleiding van drie volwaardige archivarissen en het middenkader werd verzorgd. Totale kosten van het project: 5,4 miljoen euro. President...
