Alle artikelen
De aardappel, ooit meegebracht uit Zuid-Amerika, is de pijler onder de negentiende-eeuwse Ierse samenleving. De knol is voedzaam, goed te bewaren en levert een rijke oogst op. De armen eten nauwelijks iets anders dan aardappels. Een misoogst is dan ook een groot gevaar. Regelmatig teisteren aardappelziektes en misoogsten het land, maar nooit is de situatie zo ernstig als in de jaren 1845-49.
In 1845 mislukt vrijwel de gehele oogst door de gevreesde aardappelziekte (phytophthora). De pseudo-schimmel tast de planten aan en doet de knollen rotten. Maar de echte ramp voltrekt zich pas echt als in 1846 de ziekte opnieuw toeslaat. Er zijn te weinig aardappels om de bevolking te voeden, maar ook te weinig om te planten voor het volgende jaar. In 1847 laat de ziekte zich weliswaar niet zien, maar grijpt in het daaropvolgende jaar nog heviger om zich heen.
Het resultaat is een hongersnood van gigantische omvang. Naar schatting een miljoen Ieren sterven door de honger of door ziektes. De overheid is niet in staat adequaat te reageren. In een poging de economie draaiend te houden wordt nog steeds graan geëxporteerd naar Engeland, terwijl de eigen bevolking de hongersdood sterft.
De regering zet korte tijd een effectief systeem van soepkeukens in, maar dat is niet voldoende. Werkverschaffingsprojecten moeten de arbeiders van werk voorzien, maar de lonen zijn te laag. Boeren kunnen niet langer de pacht betalen en worden zonder pardon door grondbezitters uit hun huizen gezet. In de jaren 1846-1854 komen meer dan een half miljoen arme drommels op straat te staan.
Al vanaf de jaren twintig van de negentiende eeuw is een constante uitstroom van migranten gaande naar Amerika, maar de aardappelcrisis resulteert in een ware exodus. In een paar jaar tijd emigreren meer dan een miljoen Ieren, vooral naar Engeland en Noord-Amerika. Platzak bereiken ze het beloofde land. Daar wacht een hard bestaan, maar alles is beter dan de honger.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
In beeld: Iers emigratie
Ierland vreest een nieuwe exodus. Door de ernstige financiële problemen zoeken duizenden Ieren elders een beter bestaan, net als hun voorouders deden. Tussen 1840 en de jaren twintig van de twintigste eeuw emigreerden 5 miljoen Ieren om de ellende in hun land te ontvluchten. De aardappel, ooit meegebracht uit Zuid-Amerika, is de pijler onder de...
Boeken: Signalementen
Geschiedenis van Limburg Frank Hovens (eindredactie) 416 p. Waanders € 29,95 ‘Limburg is voor de Nederlandse geschiedschrijving de meest onhandelbare provincie van alle elf. De historische kaart van Limburg vóór 1800 is bij machte om de ondernemendste vorser tot vertwijfeling te brengen,’ schreef de bekende historicus L.J. Rogier ooit. Toch heeft een team van historici...
Jolande Withuis
Voor historici en voor sociologen zoals ik, die het van woorden en niet van cijfers moeten hebben, is schrijven het belangrijkste instrumentarium. En ik zeg niets nieuws als ik vaststel dat het met het academisch schrijven vaak treurig is gesteld. Zelfs onderzoek dat in potentie mooi is – dat over een belangwekkend onderwerp gaat waarover...
Maarten van Rossem
Kort nadat ik had gehoord dat Harry Mulisch zich wel Amsterdammer voelde, maar zeker geen Nederlander, las ik dat historicus Tony Judt zich New Yorker voelde, maar zich volstrekt niet met de Verenigde Staten kon identificeren. Mulisch en Judt zagen de moderne metropool als hun vanzelfsprekende thuishaven en hielden zich zo verre van de nationalistische...
De founding fathers en de slavernij
Amerika’s founding fathers deden geen poging de slavernij af te schaffen. Ze gingen ervan uit dat die vanzelf wel zou ophouden te bestaan. Uiteindelijk groeide de slavernij uit tot een kwestie die het land diep verdeelde. Noord en Zuid kwamen tegenover elkaar te staan in de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865). Tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 1860...
Eeuwenlang logen man en vrouw tegen de rechter om te kunnen scheiden
In 1971 kreeg Nederland als een van de eerste landen een liberale echtscheidingswet. Echtparen die uit elkaar wilden, konden voortaan ‘duurzame ontwrichting’ bepleiten. Dat betekende het einde van ‘de grote leugen’, waarbij een van de partners om juridische redenen overspel veinsde. De wet voorzag in een grote behoefte: binnen tien jaar verdubbelde het aantal echtscheidingen....
Johannes Gutenberg: geniale uitvinder van de boekdrukkunst
Eeuwenlang zochten uitvinders naar manieren om snel teksten te drukken. De geniale Johannes Gutenberg vond in de Renaissance de oplossing. Hij combineerde als eerste al bestaande technieken tot een nieuw drukproces. Daarmee stond de uitvinder van de boekdrukkunst aan de basis van een enorme mediarevolutie. Rond het jaar 1500 werden tal van ideeën ontwikkeld en...
Bijna had Napoleon gewonnen
In 1815 keerde Napoleon voor honderd dagen terug op de Franse keizerstroon. De geallieerden verklaarden de Fransen opnieuw de oorlog. Napoleon wachtte hun aanvallen niet af en trok zelf België binnen. In de Slag bij Waterloo zou de beslissing vallen over de toekomst van Europa. Vive l’Empereur! Op 18 juni 1815 rond zeven uur ’s...
Willem I: koning dankzij Van Hogendorp
Na de val van Napoleon kwam in Nederland een Oranje op de troon. Prins Willem dankte zijn verheffing tot koning aan de inspanningen van Gijsbert Karel van Hogendorp. Maar ook aan een internationaal machtsspel: andere staten zagen ten noorden van Frankrijk graag een stevig vorstendom als buffer. Toen erfprins Willem Frederik van Oranje, de latere...
De Stelling
Anton van Hooff:‘De overheid heeft wel een belangrijke taak op cultuurgebied. In de antieke democratie werd het bevorderen van “het goede leven” van de burger beschouwd als een van de taken van de polis. Dat was niet toevallig ook de mening van de invloedrijke Atheense staatsman Pericles (ca. 495-429 v.Chr.). Die zag het als een...
‘Particulier spoor niet beter dan NS’
Al jaren is er kritiek op de Nederlandse Spoorwegen en ProRail, die te weinig zouden doen om de problemen op te lossen. Volgens A.J. (Guus) Veenendaal, oud-bedrijfshistoricus van NS, laat de geschiedenis zien dat spoorwegen en privaat ondernemerschap slecht samengaan. ‘De eerste spoorwegonderneming in Nederland, de in 1837 opgerichte Hollandse IJzeren Spoorweg-Maatschappij, was volledig particulier....
Kroniekenroof ongedaan gemaakt
Kostbare Koreaanse kronieken uit de zeventiende en achttiende eeuw zullen binnenkort terugkeren naar het land van herkomst. Ze werden meer dan honderd jaar bewaard in Frankrijk. President Sarkozy heeft met de regering in Seoul een langlopende leenovereenkomst gesloten. De kronieken werden in 1866 door Franse soldaten gestolen. Halverwege de negentiende eeuw begonnen missionarissen uit Frankrijk...
