Alle artikelen
Vanaf 1950 financierden de Amerikanen een groot deel van de koloniale oorlog die de Fransen voerden tegen de opstandelingen van de Vietminh, een nationalistisch-communistische beweging. Ze hadden daartoe besloten na de overwinning van de communisten in China. Verdere strategische winst van de communisten in Azië achtten de Amerikanen ongewenst. Vandaar dat zij even hebben gespeeld met de gedachte direct in het Vietnamese conflict te interveniëren ten tijde van de beslissende Franse nederlaag in 1954. President Eisenhower voelde daar echter niet voor.
In datzelfde jaar werd tijdens een conferentie van de Grote Mogendheden in Genève beslist over de toekomst van Vietnam. Het land zou tijdelijk in tweeën worden gedeeld. Vervolgens zouden twee jaar later verkiezingen worden gehouden. De Amerikanen ondertekenden de akkoorden van Genève niet, maar beloofden wel zich te conformeren aan de geest van het akkoord.
Die belofte hebben ze niet gehouden, omdat ze vermoedden – zoals trouwens alle betrokkenen – dat de communisten de verkiezingen zouden winnen. De Amerikanen besloten van Zuid-Vietnam een anticommunistisch bolwerk te maken. Ze stuurden enkele honderden militair adviseurs en hielpen een betrouwbaar anticommunistisch regime in het zadel, dat vooral gedragen werd door de rooms-katholieke minderheid die eerder al met de Franse koloniale overheersers had gecollaboreerd. De verkiezingen zijn nooit gehouden.
Voor de communisten was dat aanleiding om vanaf 1959 een guerrillabeweging te beginnen in het zuiden. Door zijn reactionaire politiek joeg het Zuid-Vietnamese regime de plattelandsbevolking tegen zich in het harnas, waardoor de communistische guerrilla’s (Vietcong) snelle vorderingen maakten. Begin 1961 hadden zij zodoende een groot deel van het platteland in handen. Dat was de situatie die president Kennedy aantrof bij zijn aantreden.
Kennedy had zijn ambt aanvaard met zware Koude Oorlogsretoriek: de Verenigde Staten waren bereid elke last te dragen en elke prijs te betalen voor de verdediging van de vrije wereld. Vervolgens leed hij in 1961 de ene pijnlijke nederlaag na de andere. De landing in de Varkensbaai was een vernederende mislukking, de ontmoeting met Chroesjtsjov in Wenen zag hij zelf als een tactische nederlaag, de bouw van de Muur in Berlijn kwam strategisch goed uit, maar werd door de mondiale publieke opinie toch gezien als een blauw oog voor de Verenigde Staten, en ten slotte kwam in Laos een akkoord tot stand dat werd gezien als een overwinning voor de communisten.
De Verenigde Staten hingen amechtig in de touwen. Verdere nederlagen dienden tot elke prijs te worden vermeden en de geloofwaardigheid van de Verenigde Staten moest hersteld worden. Dat kon en moest gebeuren in Zuid-Vietnam. Dat mocht niet verloren gaan aan het oprukkende communisme.
Wat moest er gedaan worden om de militaire kansen in Zuid-Vietnam te doen keren? Kennedy stuurde twee invloedrijke adviseurs, Maxwell Taylor en Walt Rostow, naar Saigon om poolshoogte te nemen. Zij rapporteerden eind 1961 dat het Amerikaanse engagement in het conflict in Zuid-Vietnam aanzienlijk geïntensiveerd zou moeten worden. Kennedy zou er verstandig aan doen enkele duizenden Amerikaanse soldaten naar Zuid-Vietnam te sturen. Dat vond Kennedy een stap te ver, maar hij besloot wel het aantal Amerikaanse adviseurs sterk uit te breiden en veel meer militair materieel te zenden.
Toen Kennedy werd vermoord, waren er 16.000 Amerikaanse adviseurs in Zuid-Vietnam, die deels actief meevochten. Zijn opvolger Lyndon Johnson wist niet beter dan dat het ‘verlies’ van Zuid-Vietnam strategisch onacceptabel was. Dat het behoud van Zuid-Vietnam essentieel werd geacht voor de geloofwaardigheid van de Amerikaanse mondiale macht was het directe gevolg van de serie van nederlagen die de Verenigde Staten naar eigen gevoel hadden geleden in 1961.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Maarten van Rossem
Historisch Nieuwsblad besteedt om begrijpelijke redenen uitgebreid aandacht aan het jaar 1961. Daarbij blijft echter één onderwerp onderbelicht: de Amerikaanse interventie in Vietnam. Weliswaar begon die niet in 1961, maar tot de beslissende escalatie werd wel in dat jaar besloten. Vanaf 1950 financierden de Amerikanen een groot deel van de koloniale oorlog die de Fransen...
Nederland bereidde zich voor op een Sovjetinvasie
Na de ervaringen in de Tweede Wereldoorlog werd in Nederland al eind jaren veertig een instituut opgericht dat bij een nieuwe bezetting in actie zou komen. Agenten werden getraind; wapens, codes en geld verborgen in ondergrondse bergplaatsen. Deze stay-behind-organisatie heeft lange tijd strikt geheim kunnen opereren. Eind jaren veertig en begin jaren vijftig geloofde menigeen...
De Koude Oorlog in Nederland
Vier decennia lang heeft de Koude Oorlog op verschillende manieren doorgewerkt in Nederland. In de buitenlandse politiek oriënteerde ons land zich op de Verenigde Staten en spande het zich in voor de Europese integratie; in Nederland zelf probeerde men de communistische dreiging te keren door de welvaart te vergroten. Daardoor was de Koude Oorlog in...
De Stelling: ‘De betekenis van paus Johannes Paulus II wordt overschat’
Anton van Hooff:‘Johannes Paulus II was een typisch Poolse katholiek: naïef gelovig, nationalistisch, conservatief en een nogal kleffe Maria-fan. Daarom spreekt hij mij persoonlijk niet aan. Maar in de Europese geschiedenis heeft hij juist vanwege deze vreselijke eigenschappen een belangrijke rol kunnen spelen.Ik zou hem daarom willen vergelijken met Churchill. Dat was ook zo’n ideologische...
Lessen uit het verleden: Neptune-vliegtuigen boven het Binnenhof
Defensiepersoneel voert momenteel actie tegen de bezuinigingen op de krijgsmacht. Commandant der Strijdkrachten Peter van Uhm heeft echter verzekerd dat Nederlandse militairen een democratisch besluit altijd zullen respecteren. Protestacties bij defensie liggen gevoeliger dan in andere sectoren, zegt Jan Hoffenaar, hoofd Onderzoek aan het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) in Den Haag. ‘Op 17...
Musical door leger van de buis geweerd
De musical Tan Malaka mag van het Indonesische leger niet op televisie worden vertoond. De musical is geschreven door de bekende journalist Goenawan Mohamad en tekstschrijver Tony Prabowo, en vertelt het levensverhaal van de in 1896 in West-Sumatra geboren Datuk Ibrahim gelar Sutan Malaka. De communistische leider is een van de meest mythische figuren in...
China’s eeuwige omwentelingen
Officieel heeft China een ononderbroken geschiedenis van wel vijfduizend jaar. Sommigen spreken liever van ‘continue cultuur’ en van drieduizend jaar; anderen roepen al dat het achtduizend jaar is. De continuïteit van China zit ’m in ieder geval in de gelijkenis en regelmaat van zijn revoluties. Zo probeerde honderd jaar voor Mao’s Grote Sprong in 1958...
Dreun voor afscheidingsbeweging Québec
Het Bloc Québécois, dat de afscheiding van Québec nastreeft, heeft tijdens de federale verkiezingen van 2 mei jongstleden onverwachts een verpletterende nederlaag geleden. De aankondiging van de verkiezingen – de vierde in acht jaar tijd – zorgde in Canada voor weinig enthousiasme. Velen zagen de zoveelste gang naar de stembus als een nutteloze en dure...
Russen willen niet weten van 1939
Gennadi Sjpalikov was vier jaar toen Hitlers legers op 22 juni 1941 de Sovjet-Unie binnenvielen. Toch slaagde de latere cineast er beter dan wie ook in de onbekommerde atmosfeer van voor de inval te vertolken met zijn liedje ‘Rio-Rita’: ‘Rio-Rita, gaat de foxtrot in het rond. We dansten op het pleintje. Het was 1941.’ Operatie...
Getrommel en trompetgeschal
Een luidruchtige boel moet het zijn geweest aan boord van de zeventiende-eeuwse schepen die naar Indië voeren. Onder de bemanning schaarde zich veelal een aantal trompetters en tamboers. Ralph Henssen belicht in zijn proefschrift Trompetters en Tamboers in de Zeeuwse Zeevaart ten tijde van de Republiek. Plichten en Praktijken welke specifieke rol deze muzikanten vervulden...
‘Spoor was een militair pur sang’
Soekarno en zijn medestanders, die in augustus 1945 de Republiek Indonesië hadden uitgeroepen, waren een stelletje bandieten. Dat vond tenminste Simon Spoor, van 1946 tot 1949 bevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten daar. Spoor zag de republikeinen als onderdrukkers van de bevolking. Als zij waren weggevaagd, zou het volk uit zichzelf weer voor Nederland kiezen. Want...
‘Je wist wie de vijand was’
‘Ten tijde van de Koude Oorlog waren de machtsblokken keurig verdeeld en hielden ze elkaar in evenwicht,’ schrijft. A.J.W. Wuite. Hij is een van de 122 lezers die hebben gereageerd op de stelling: ‘De wereld is na het einde van de Koude Oorlog gevaarlijker geworden.’ Hiermee is 50 procent het eens en 44 procent oneens....
