Alle artikelen
Anton van Hooff:
‘Mijn antwoord is een driewerf ja! Wat aanvankelijk slechts een tijdelijke inzinking leek, blijkt nu een diepe recessie te zijn. De Europese norm voor het begrotingstekort van maximaal 3 procent is in deze context een rigide heilige koe, te vergelijken met de Gouden Standaard van Colijn. In de huidige situatie moet de overheid de economie juist aanjagen en de mensen hoop geven.
Ik zie overal neerslachtigheid en onzekerheid om mij heen. Mensen zijn bang voor hun baan, of hebben deze al verloren en solliciteren eindeloos. Zo’n situatie verbeter je niet door nog dieper in de overheidsuitgaven te gaan snijden. Economie is in grote mate psychologie. In de jaren negentig waren mensen té optimistisch en werd er te veel geleend. Nu verkeren we in een situatie waarin mensen en bedrijven uit angst voor de toekomst juist geen geld meer durven uitgeven of investeren.
De overheid moet de economie gaan stimuleren middels gericht innovatiebeleid. Onze economie is nu te eenzijdig op diensten gericht. De maakindustrie waarin Nederland ooit excelleerde – de machine- en scheepsbouw, de elektronica – zijn de afgelopen decennia sterk verwaarloosd. Terwijl het juist bedrijven als Stork en Philips waren, met hun “tastbare”, unieke en excellente producten, die – samen met de agrarische industrie – de basis vormden voor het naoorlogse economische succes van Nederland.’
Ruth Oldenziel:
’Ik ben geen econoom. Maar als historicus kan ik wel vaststellen dat de theorieën van Keynes, die zo lang in het verdomhoekje zaten, nu opnieuw wereldwijd worden omarmd door economen in de wetenschappelijke wereld. En dat de leidende politici in Brussel er desondanks nog niet aan willen. Zij hangen nog altijd overwegend het neoliberalisme aan, dat vanaf de zeventig door een nieuwe generatie van “neoconservatieve’ economen, zoals Friedrich Hayek, Robert Lucas en Milton Friedman, werd gepropageerd.
Toen volgde de politiek die ideologische ommekeer, met als bekendste voorbeelden natuurlijk Reagan en Thatcher. Dat zal nu wellicht uiteindelijk ook het geval zijn. In de Verenigde Staten heeft president Obama al enige tijd geleden een economisch stimuleringspakket doorgevoerd – al was dat om politieke redenen sterk afgezwakt. Maar het heeft effect gehad en de overheid heeft zijn geld terugverdiend, zo blijkt uit berekeningen.
In Nederland is een dergelijke omslag van snijden naar investeren natuurlijk afhankelijk van Brussel. Je kunt de huidige situatie daarom lastig vergelijken met die van Colijn en zijn Gouden Standaard. Die nationale financieel-economische context bestaat vanwege onze Europese eenheidsmarkt en gedeelde munt niet langer. Maar dat de overheid uiteindelijk zal moeten gaan investeren in voor de toekomst cruciale sectoren als de niet-fossiele energievoorziening, lijkt mij evident.’
James Kennedy:
’Het lijkt mij geen goed idee om in deze crisis als overheid te gaan desinvesteren. Maar of dat ook automatisch betekent dat er een keynesiaans beleid moet worden gevoerd? Het antwoord op die vraag hang in grote mate af van wat je precies onder “keynesiaans” verstaat. Er is nogal wat spraakverwarring rond deze term. Zo wordt Roosevelts New Deal, van de jaren dertig, vrij algemeen beschouwd als een succesvolle keynesiaanse ingreep in de economie.
Maar moderne economen die, naar Keynes, betogen dat de overheid in tijden van crisis het begrotingstekort tijdelijk flink mag laten oplopen om zo werkgelegenheid te scheppen en de economie weer aan te jagen, vinden de New Deal helemaal niet zo keynesiaans. Daar waren de maatregelen veel te bescheiden voor. Zo was onder Roosevelt het Amerikaanse begrotingstekort gemiddeld zo’n 3 procent. En de werkloosheid daalde wel, maar bleef – met ongeveer 10 procent eind jaren dertig – hardnekkig. Zij loste pas gedurende de oorlogsjaren op.
Daar komt bij dat het aanjagen van de economie via forse overheidsinvesteringen slechts nuttig is als je al over een productieve economie beschikt en de inflatie beperkt is. In dat geval kun je effectief investeren zonder de particuliere sector te hinderen. Bij een economie als die van Griekenland is dit niet het geval.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
STELLING: ‘De overheid moet een keynesiaans beleid gaan voeren’
Anton van Hooff: ‘Mijn antwoord is een driewerf ja! Wat aanvankelijk slechts een tijdelijke inzinking leek, blijkt nu een diepe recessie te zijn. De Europese norm voor het begrotingstekort van maximaal 3 procent is in deze context een rigide heilige koe, te vergelijken met de Gouden Standaard van Colijn. In de huidige...
COLUMN: Annejet van der Zijl
Sinds een paar jaar dwaal ik rond in de tweede helft van de negentiende eeuw, op zoek naar een man met zo ongeveer de bekendste naam en het minst bekende leven uit de Nederlandse geschiedenis, te weten Gerard Heineken, stichter van de gelijknamige brouwerij en grootvader van Freddy Heineken. Een fijn...
COLUMN: Martin Sommer
Een maand of wat geleden wijdde Arnon Grunberg een ‘Voetnoot’ aan mij. Dat was natuurlijk een hele eer. Voor wie het niet weet: Arnon Grunberg schrijft dagelijks in 120 woorden een beschouwing op de voorpagina van de Volkskrant. Over de ‘Voetnoot’ lopen de meningen uiteen. Ikzelf ben liefhebber. Grunberg geeft cachet aan een krant die...
COLUMN: Maarten van Rossem
Nederland is al enige tijd in zak en as. De onroerend goedsector is geïmplodeerd. De consumenten houden de hand op de portemonnee. Deskundigen menen zeker te weten dat ons nog een decennium van zeer geringe of zelfs nulgroei te wachten staat. Na de sanering van de verzorgingsstaat moeten we ons nu volgens de vicevoorzitter...
Vooruitgang bestaat
Toen Gerard Knuvelder tussen 1970 en 1976 de definitieve versie van zijn befaamde vierdelige Handboek tot de Geschiedenis der Nederlandse Letterkunde schreef, was naar verluidt net de verbeelding aan de macht gekomen. Nu we vier decennia verder de opvolger onder ogen krijgen, blijken vooral de feiten gewonnen te hebben. Telkens weer...
Radicaler dan Spinoza
In 1692 waarschuwde de predikant Jacobus Koelman in zijn boek Het vergift van de cartesiaanse philosophie grondig ontdekt dat de Republiek wemelde van de atheïsten, libertijnen en andere spotters, die de verderfelijke invloed hadden ondergaan van Descartes, Spinoza en Adriaan Koerbagh (1633-1669). Het zou tot aan het einde van de...
Niet bang voor oorlog
Het was natuurlijk heel lang taboe, de zogenoemde ‘grotemannengeschiedenis’, maar om sommige historische personen kun je niet heen. Figuren als Julius Caesar, Napoleon en Adolf Hitler waren niet alleen het ‘product’ van hun tijd, maar drukten er ook een onuitwisbare stempel op. Hoewel niemand de betekenis van economische, sociale en culturele structuren en ontwikkelingen wil...
Helmut Kohl hield het hoofd koel
Het boek over Helmut Kohl is bijna net zo groot en dik als het onderwerp zelf. In meer dan 1000 pagina’s reconstrueert Hans-Peter Schwarz leven en werken van de langst regerende kanselier (1982-1998) uit de Duitse geschiedenis. Helmut Kohl was een weinig opzienbarend kanselier tijdens de Koude Oorlog, tot hij in 1989 voor altijd een...
SIGNALEMENTEN
In Darkness Agnieszka Holland Vanaf 2 mei in de bioscoop Het is een bizar overlevingsverhaal. In het voorjaar van 1943 vlucht een groep Joden in de Poolse stad Lvov bij een Duitse razzia het stadsriool in. Als rioolarbeider en kleine crimineel Leopold Socha hen ontdekt, ziet hij een mooie kans...
FILM
Geen monster, maar een miezerig mannetje Hannah Arendt en het Eichmann-proces ‘Het kwaad wordt verondersteld demonisch te zijn, een incarnatie van satan. Maar bij Eichmann kun je geen spoor vinden van satanische grootsheid.’ Aldus de Duits-Amerikaanse filosofe en politiek theoretica Hannah Arendt (1906-1975) in Margarethe von Trotta’s speelfilm Hannah Arendt. De Duitse regisseuse, die...
WEBSITE
Middeleeuwse oorkondes ontcijferd Archief Tilburg ontsluit Brabantse charters Het Regionaal Archief Tilburg (RAT) beheert een grote verzameling charters – oorkondes – van de Middeleeuwen tot de achttiende eeuw. Het zijn handgeschreven documenten op perkament, vaak met een zegel eraan vast. De moeilijk leesbare stukken worden door het RAT op elegante wijze toegankelijk gemaakt...
TENTOONSTELLING
TENTOONSTELLING Helse machines De lugubere schoonheid van oorlogstreinen Nooit eerder had het geluid van stoomfluiten hem zó als muziek in de oren geklonken. Op de avond van 31 juli 1914 hoorde opperbevelhebber generaal C.J. Snijders vanuit zijn woning in het Haagse Bezuidenhout de ene na de andere trein vertrekken uit het station...
