Alle artikelen
Het is de zomer van 70 n.Chr. en Romeinse soldaten liggen voor de poorten van Jeruzalem. Na een maandenlange belegering vechten ze zich de muren binnen. En dan vliegt de Joodse tempel in de stad in brand. Er zal alleen een muur van overblijven.
De Romeinen, onder leiding van de latere keizer Titus, zijn in Judea omdat er in 66 een opstand is uitgebroken. Met grote overmacht herstellen ze de orde – waarbij ze aanvankelijk Jeruzalem vermijden. Rond 68 wordt onder meer Qumran verwoest, een nederzetting aan de noordwestkant van de Dode Zee.
Maar vóór de Romeinse aanval hebben Joden met een vooruitziende blik honderden teksten in veiligheid gebracht in grotten in de buurt. Of die teksten afkomstig zijn van een religieuze gemeenschap in Qumran zelf of bijvoorbeeld uit het opstandige Jeruzalem, valt achteraf niet meer te achterhalen. Maar als ze tussen 1947 en 1956 worden herontdekt, blijken ze een schat aan informatie te bevatten over het Jodendom rond het begin van de jaartelling. Op de Dode Zee-rollen, zoals de tekstfragmenten gaan heten, staan (variaties op) bijbelse fragmenten, maar ook onder meer teksten over astrologie, magie en filosofie.
Zestien van de fragmenten die de Romeinse wraak overleefden, liggen tot 4 januari in het Drents Museum in het Assen. De teksten, daterend van de tweede eeuw voor tot de eerste eeuw na Christus, lijken sterk op de bijbelse verhalen over onder meer Genesis, Job en de Apocalyps, maar ze wijken er ook van af.
Dat maakt de rollen tot ‘een uniek archeologisch fenomeen van wereldformaat’ – in de woorden van het museum. Want de teksten maken duidelijk dat in de eeuwen rond het begin van de jaartelling verschillende Joodse tradities naast elkaar bestonden, en dat de religieuze situatie in Judea veel minder statisch was dan tot dan toe gedacht. Op die manier hebben de Dode Zee-rollen de inzichten in het ontstaan van de Abrahamitische religies radicaal veranderd.
De makers van de tentoonstelling hebben veel werk gemaakt van de context waarin de rollen werden geschreven: van de politieke verhoudingen in Judea, en van wonen, geloven, handeldrijven en begraven in de tijd voor de inname van Jeruzalem. Een zaal met in het midden een steen van de verwoeste tempel – ‘aanraken mag’ – vertelt het verhaal van de opstand, de Romeinse reactie en de vlucht van grote aantallen Joden naar de veiliger omgeving van de Dode Zee.
Maar wat de nieuwe inzichten precies zijn, en welk beeld opstijgt uit de Dode Zee-rollen, blijkt moeilijk te verwoorden. Al die honderden fragmenten – soms zo aangevreten door beesten dat er slechts een paar medaillonnetjes met woorden over zijn – vertellen een extreem gefragmenteerd verhaal, en ze roepen meer vragen op dan ze beantwoorden: wie waren bijvoorbeeld de auteurs van de teksten? Wat was precies ‘de gemeenschap’ waarover het regelmatig gaat? En waar komen de overeenkomsten met teksten uit het Nieuwe Testament vandaan?
Vanaf tv-schermen speculeren kenners over de antwoorden op die vragen, maar de inhoud van de rollen zelf blijft op de achtergrond. En zo wordt het de bezoeker niet duidelijk waarom de aardewerken vaten gevuld met tekst nu worden beschouwd als een van de belangrijkste archeologische vondsten van de twintigste eeuw.
De Dode Zeerollen
Drents Museum
Tot en met 5 januari 2014
Brink 1, Assen. Open: dagelijks 11-17 uur, ma gesloten. Info: 0592 377 773 of info@drentsmuseum.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
TENTOONSTELLING: Raadselachtige Dode Zee-rollen
Het is de zomer van 70 n.Chr. en Romeinse soldaten liggen voor de poorten van Jeruzalem. Na een maandenlange belegering vechten ze zich de muren binnen. En dan vliegt de Joodse tempel in de stad in brand. Er zal alleen een muur van overblijven. De Romeinen, onder leiding van de...
Maarten van Rossum zaaide dood en verderf
In dienst van de hertog van Gelre trok maarschalk Maarten van Rossum plunderend en moordend door de Nederlanden. Decennialang verdedigde hij met harde hand de onafhankelijkheid van Gelderland, ook toen dat allang een verloren zaak was. Op 5 oktober 1969 zond de NTS – voorloper van de NOS – de eerste aflevering uit...
De legendarische Sint-Servatius
Bij leven was Sint-Servaas bisschop van Maastricht en eeuwen na zijn dood redde hij West-Europa van de Saracenen. Zo vertellen de heiligenverhalen ons. Maar het is zeer de vraag of Servaas werkelijk heeft bestaan, en zo ja, of hij ooit in Maastricht is geweest. Een échte katholieke heilige laat zich niet kisten door een laag-bij-de-gronds...
Wilhelmina van Pruisen (1751-1820)
Op 28 juni 1787 ging Wilhelmina van Pruisen op weg naar Den Haag om een volksopstand te ontketenen. Maar vlak bij de Goejanverwellesluis werd ze gearresteerd door de patriotten. Met dat scenario had ze geen rekening gehouden. ‘God geve dat we elkaar in het voorjaar weerzien. Ik hoop nooit te vergeten wat je allemaal voor...
De Friese dichter Pieter Jelles Troelstra
Socialist Troelstra was een bevlogen politicus én een hartstochtelijk dichter. Trots schreef hij over zijn vrijheidslievende, maar arme Friesland. Generaties Friezen koesterden zijn gedichten. Pieter Jelles Troelstra wordt vooral herinnerd als socialistisch leider, als de man die met vlammende redevoeringen en artikelen het uitgebuite en rechteloze proletariaat opriep zich te organiseren en de strijd aan...
Petra Groen: ‘De vorm van de Republiek is militair bepaald’
De vorm van de Republiek en de scheiding tussen noord en zuid waren grotendeel militair bepaald,’ zegt historicus Petra Groen.
IN BEELD: Textielgiganten
In het Enschede van nu is nauwelijks meer iets te zien van het roemruchte textielverleden. Fabrieken zijn gesloopt, schoorstenen neergehaald. Toch heeft de stad veel te danken aan de textielbaronnen van weleer, en met name aan één familie: de textielfamilie Van Heek. Twente bood een ideale voedingsbodem voor de fabricage van textiel. Er stroomden vele beken, wat handig was voor wassen...
LEZERSFORUM: Veroordeelde Indië-weigeraars hebben recht op rehabilitatie
DE STELLING VAN DEZE MAAND: ‘Veroordeelde Indië-weigeraars hebben recht op rehabilitatie’ OPMERKELIJK ‘Wel of geen rehabilitatie is niet belangrijk. De weigeraars moeten blijven staan voor hun beslissing.’ – H.J. Hermsen ‘Geschiedenis heeft Indië-weigeraars gelijk gegeven’ 60 procent is voor rehabilitatie Twee Indië-weigeraars die in 1949 zijn veroordeeld tot gevangenisstraffen...
Ankara beledigt alevieten
Onder de vele Turken die genoeg hebben van premier Tayyip Erdogan bevinden zich nogal wat alevieten. Zij ergeren zich onder meer aan de naam die de Turkse regering heeft gegeven aan een onlangs onthulde brug over de Bosporus. De alevieten in Turkije – aanhangers van een onorthodoxe stroming binnen de sjiitische...
De drooglegging is niet voorbij
In 1933 kwam er een einde aan de drooglegging in de Verenigde Staten. Maar het verbod op de verkoop en productie van alcohol is op tal van plekken nog altijd onverkort van kracht. De dranklobby heeft er een dagtaak aan. Voor Ben Jenkins bestaat Amerika uit drie soorten gebieden: droge, natte en vochtige. Oftewel: er...
LESSEN UIT HET VERLEDEN: ‘Frankrijk is conservatief’
Zo’n 150.000 Fransen hebben op 26 mei jongstleden in Parijs gedemonstreerd tegen de legalisering van het homohuwelijk. Het was al de derde massabetoging op rij. In januari gingen zelfs 340.000 mensen de straat op. Hoe komt het dat het homohuwelijk in Nederland en andere westerse landen vrij geruisloos is ingevoerd, maar in Frankrijk massaal...
De Stelling
Anton van Hooff:‘Succes is een te groot woord, want je kunt altijd kanttekeningen plaatsen bij de effectiviteit van een dergelijk instituut. Zo is niet iedere schuldige gestraft en kun je over sommige vonnissen je bedenkingen hebben. En er spelen natuurlijk altijd politieke overwegingen op de achtergrond mee. Maar over het algemeen zijn de twintig jaar...
