Alle artikelen
Van de gigantische Armada die een invasie van Engeland moet voorbereiden, is vijf maanden na het vertrek weinig over. Maar ook voor de Engelse zeelui die de Armada verslaan, eindigt de tocht in een drama.
Doe het niet, zegt de hertog van Parma. De ervaren legerleider heeft weinig vertrouwen in het plan van Filips II om een gigantische oorlogsvloot naar Engeland te sturen. Maar Filips is vastberaden. Het bewind van de protestantse koningin Elizabeth I is hem al jaren een doorn in het oog en hij heeft paus Sixtus V beloofd zijn eigen dochter op de Engelse troon te zetten, de vrome prinses Isabella.
In het voorjaar van 1588 vertrekken zo’n 130 schepen uit Lissabon om een invasie van Engeland voor te bereiden. Parma moet daarna op land het karwei afmaken. De Grande y Felicísima Armada is de grootste vloot die Europa tot dan toe heeft gezien. Engelse auteurs zullen er later van maken dat Filips spreekt van de Armada Invencible, de onoverwinnelijke vloot. Maar zo overmoedig is hij niet – het is een slimme spin van de Engelsen, waarmee ze Filips arrogant afschilderen.
Vanaf het begin verloopt de tocht moeizaam en aanvoerder Medina-Sidonia deelt de zorgen van Parma. Hij vindt zichzelf niet geschikt als leider, en heeft gesputterd toen Filips hem aanwees. Als de vloot ter hoogte van La Coruña is, stuurt hij Filips een brief met het voorstel de hele operatie af te blazen. De tekorten aan boord zijn dan al groot.
In het Kanaal blijkt snel dat de aarzelingen van Parma en Medina-Sidonia terecht zijn geweest. Ondanks de enorme omvang slaagt de Armada er niet in de Engelse vloot echt in de problemen te brengen, en begin augustus is het gedaan met de invasiepoging. De Armada verliest de Slag bij Grevelingen en Medina-Sidonia en zijn mannen besluiten naar huis te gaan.
De reis terug, via Schotland en Ierland, wordt een drama op zich. Als de verzwakte vloot in zwaar weer terechtkomt, vergaat een groot deel van de schepen die de confrontatie met de Engelsen hebben overleefd. De zeelui die zwemmend de kust weten te bereiken, worden met duizenden afgeslacht.
De Engelse bemanning vergaat het niet veel beter. De vloot heeft Engeland behoed voor een groot gevaar, maar Elizabeth ontslaat duizenden zeelieden zonder hen te betalen. Hongerig en verzwakt door scheurbuik en tyfus proberen ze naar huis te komen, en ook zij sterven bij duizenden.
De enige partij die echt tevreden kan zijn, is de jonge Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De mislukking van de Armada betekent het einde van het tijdperk-Parma. Negen jaar lang heeft hij het de opstandelingen moeilijk gemaakt en grote gebieden veroverd. Maar nu hij zich weinig enthousiast heeft getoond over de Armada, en duidelijk heeft geaarzeld de vloot te hulp te komen, trekt Filips hem terug uit de Nederlanden. Zo krijgt het nieuwe land tijd om sterk te worden.
Deel 2 van Het wonder van de Gouden Eeuw in de winkel
Begin december ligt hij in de App Store van Apple: deel 2 van Unlock History, de app van Historisch Nieuwsblad. Deel 1 van deze vernieuwende applicatie werd gelanceerd in september en is inmiddels genomineerd voor de Mercur Innovatieprijs van 2013.
In deel 1 werd verteld hoe de Willem van Oranje leider werd van de gewesten die in opstand kwamen tegen Spanje. In deel 2 wordt hij om deze reden door de Spaanse koning Filips in de ban gedaan. De Vader des Vaderlands wordt vermoord, en de hertog van Parma verovert Antwerpen. Maar Filips overspeelt zijn hand door de gigantische Armada naar Engeland te sturen. Met het aannemen van het Plakkaat van Verlatinghe zweren de opstandige gewesten de Spaanse koning af. De Noordelijke Nederlanden worden bijna tegen wil en dank zelfstandig als ze besluiten niet meer op zoek te gaan naar een plaatsvervangend vorst.
Net als deel 1 bestaat ‘Per ongeluk zelfstandig’ weer uit een prachtige animatic, ingesproken door Peter Blok. Zie de huizen in Antwerpen roken tijdens de gruwelen van de Spaanse Furie. Bekijk de triomfantelijke intocht van Willem van Oranje in Brussel, en help de wachters bij het afvuren van saluutschoten. Rouw mee als hij sterft op de stenen vloer in de Prinsenhof na de dodelijke schoten van Balthasar Gerards. Bewonder de vernuftige blokkade van Antwerpen en leef mee met de knullige pogingen om die te doorbreken.
De bibliotheek van dit deel is gevuld met circa tachtig nieuwe artikelen vol achtergrondinformatie, biografieën, voorwerpen en bronnen. In dit deel zit bovendien bewegend beeld: de sterfscène van Willem de Zwijger uit de eerste Nederlandse geluidsfilm (1934) werd beschikbaar gesteld door Eye. Er zijn lemma’s opgenomen over de actuele betekenis van deze periode en alle artikelen voldoen weer aan de kerndoelen van het eindexamenonderwerp geschiedenis voor havo/vwo: ‘Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648’.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
IN BEELD: De Spaanse Armada versus Engeland
Van de gigantische Armada die een invasie van Engeland moet voorbereiden, is vijf maanden na het vertrek weinig over. Maar ook voor de Engelse zeelui die de Armada verslaan, eindigt de tocht in een drama. Doe het niet, zegt de hertog van Parma. De ervaren legerleider heeft weinig vertrouwen in het plan van...
LEZERSFORUM: Christendom bracht meer oorlog dan vrede
DE STELLING VAN DEZE MAAND: ‘Het christendom heeft meer oorlog dan vrede gebracht’ ‘Vanaf de kerstening van Europa zijn er oorlogen geweest: met de islam, tussen christenen onderling, met de indiaanse bevolking van Zuid-Amerika. ‘Als je alles bij elkaar optelt, wegen de periodes dat het christendom vrede bracht daar niet tegenop,’ schrijft A. van Dijk....
Martin Bossenbroek over de Koude Oorlog
‘Heimwee naar de tijd van de Koude Oorlog vind ik begrijpelijk, maar bedenkelijk. Het is ahistorisch geredeneerd,’ zegt Martin Bossenbroek (1953), universitair hoofddocent politieke geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. ‘Vergeleken met voortdurende terroristische dreigingen in het heden lijkt het een overzichtelijke periode. Je kunt zeggen: toen wist je dat de Russen uit het oosten konden...
ONDERZOEK: Verband tussen klimaatverandering en maatschappelijk crises
In deze rubriek is altijd aandacht besteed aan specialistisch historisch onderzoek dat nieuw licht wierp op bepaalde onderwerpen. Meestal was dat onderzoek heel detaillistisch, maar over het algemeen bood het wel een nieuwe kijk op een onderdeel van het verleden. In deze laatste aflevering geen boek dat zich concentreert op de vierkante millimeter, maar...
Zeeheld Nelson had vreemdelingenlegioen van Franse huurlingen
Een Europees leger? Nee, daar hebben de Britten nooit veel in gezien. Samenwerken met de Franse cheese-eating surrender monkeys? Met die veredelde stierenvechters van de Armada? Nu is echter gebleken dat de grote admiraal Horatio Nelson minder moeite had met internationale samenwerking op militair gebied. Eén op de tien soldaten op de Britse schepen...
Noorden van Mali kent geen effectief staatsgezag
De kans op succes in Mali is klein, voorspelde Mirjam de Bruijn al in 2013. Volgens de hoogleraar contemporaine geschiedenis en antropologie van West- en Centraal-Afrika in Leiden speelde een militaire interventie de jihadisten in Mali juist in de kaart. De Bruijn in 2013: ‘Mali’s grenzen zijn in de koloniale tijd getrokken door de Fransen,...
DE STELLING: ‘Klagen over het afluisteren door de NSA is zinloos’
Anton van Hooff ‘Klagen lijkt me zeker niet zinloos. Kerry heeft immers zijn verontschuldigingen aangeboden en toegezegd dat een aantal afluisterposten ontmanteld zal worden. Het is alleen de vraag of het daarbij blijft. Ik heb altijd een déjà vu bij dit soort zaken. Het doet mij denken aan het impertinente gedrag dat de Romeinen zich...
COLUMN: Martin Sommer
Zoals u weet, wordt jaarlijks eind oktober de Libris Geschiedenis Prijs uitgereikt. Dit keer ging de eer naar Martin Bossenbroek met De Boerenoorlog, een meeslepend verhaal verteld aan de hand van drie hoofdfiguren: een Boer, een Brit en een Nederlander. Elk jaar is er gemonkel en gemopper over de winnaar. Ik kan het weten,...
COLUMN: Annejet van der Zijl – Heintje
‘Heintje is dood’ – het bericht zoemde door de stad. De stad waar hij zoveel jaar met verve zijn rol speelde als misschien wel de enige echte playboy die Nederland ooit heeft gehad. Want spelen kon Hein ten Harmsen van der Beek, zoals zijn volledige naam luidde, en een jongetje bleef hij zijn leven lang....
Column van Maarten van Rossem
Is het mogelijk het verleden tastbaar te maken, een soort tijdmachine te construeren, zonder in sciencefiction te vervallen? Denk daarbij aan Huizinga’s ‘historische sensatie’, waarbij de tussenliggende tijd wegvalt en heden en verleden heel even samenvallen. Kun je, als je over het Forum Romanum wandelt, in een flits dat Forum in zijn hoogtij-jaren zien? Heb...
BOEKEN: Collaborateurs in de Tweede Wereldoorlog
Zou er ooit een oorlog zijn geweest die naderhand fout zo scherp onderscheidde van goed als de Tweede Wereldoorlog? De Tachtigjarige Oorlog en de Franse bezetting lieten hun sporen na en verdeelden het land in vaderlanders en niet-vaderlanders. Maar dat een politieke misstap werd aangerekend tot in het zoveelste geslacht, en dat fout alleen...
BOEKEN: Signalementen
De Peloponnesische OorlogThucydides968 p. Athenaeum-Polak & Van Gennep, € 54,95 Vanwege zijn systematische en rationele aanpak geldt Thucydides als de grondlegger van de wetenschappelijke geschiedschrijving. Hij was legeraanvoerder in de Peloponnesische Oorlog in dienst van Athene. In 424 werd hij voor twintig jaar uit de stad verbannen, omdat hij er niet in was geslaagd het strategisch...
