Alle artikelen
In het kielzog van de Portugezen, die kapitalen vergaarden met de handel in luxegoederen uit Azië, verlegden de Spanjaarden hun grenzen in westelijke richting. Enkele decennia na Columbus’ onopzettelijke ontdekking van Amerika stroomden goud en zilver naar Spanje. Conquistadores als Cortés en Pizarro baanden de weg naar het fortuin, maar de kosten van hun meedogenloze avontuur waren astronomisch.
Columbus’ grootste geluk was dat zich tussen Europa en Azië nog een continent bevond. Niet zozeer omdat hij direct profijt had van zijn ontdekking, maar omdat hij zich zo geweldig vergist had in de afstand tussen Europa en de kust van Azië.
Zestien dagen op zee, zo had hij berekend, waren nodig om via een westelijke route Azië te bereiken en de Portugezen te slim af te zijn. Het zouden er zeker zeventig worden, en op zo’n lange reis waren zijn voorraden niet berekend. Op 12 oktober 1492 zette hij voet op wat hij stellig als Azië beschouwde.
De ontdekking van de Nieuwe Wereld was niet de gedroomde route naar de specerijen van Azië waar het Spaanse koningspaar, de financiers van Columbus’ expeditie, zo op gehoopt had. Maar de handvol goud die Columbus mee terugnam van zijn eerste expeditie voedde het idee dat in Amerika gouden bergen lagen. Vele expedities volgden, aangewakkerd door eerzucht en goudkoorts.
Een van de avonturiers was Hernán Cortés. Hij had nauwelijks militaire ervaring, maar schrok er niet voor terug het met een legertje van nog geen 600 man op te nemen tegen de machtige koning van de Azteken: Montezuma II. Hij trok diep het Mexicaanse land binnen en veroverde de hoofdstad Tenochtitlan, het culturele en godsdienstige machtscentrum van het Aztekenrijk waar ongeveer tweehonderdduizend mensen woonden. Binnen enkele jaren was het hele volk onderworpen.
De Inca’s was eenzelfde lot beschoren. Op het hoogtepunt van zijn bestaan besloeg het Incarijk het huidige Ecuador, Peru en delen van Chili. Verharde wegen verbonden de uithoeken van het rijk. Conquistador Francisco Pizarro, aangemoedigd door de successen van Cortés, had zijn zinnen gezet op het beroemde Inca-goud.
Toen hij met een klein legertje optrok naar de hoofdstad Cajamarca trof hij een verzwakt land waar keizer Atahualpa was verstrikt in een machtsstrijd met zijn halfbroer. Hoewel de Inca’s ruim in de meerderheid waren, werden ze compleet verrast door de aanval van Pizarro. Binnen korte tijd veroverden en plunderden de Spanjaarden hun land.
De Europeanen dankten hun wrede overwinning op de getalsmatig gigantische tegenstanders niet alleen aan hun kanonnen, zwaarden en paarden. Ze sloten telkens bondgenootschappen met rivaliserende stammen.
Maar hun meest gevreesde wapen was een virus. De geïsoleerd levende Indianen waren niet bestand tegen de pokken. Een eeuw na de ontmoeting met de conquistadores was de inheemse bevolking tot de helft, in Mexico zelfs met 90 procent, gekrompen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
IN BEELD: Conquista
In het kielzog van de Portugezen, die kapitalen vergaarden met de handel in luxegoederen uit Azië, verlegden de Spanjaarden hun grenzen in westelijke richting. Enkele decennia na Columbus’ onopzettelijke ontdekking van Amerika stroomden goud en zilver naar Spanje. Conquistadores als Cortés en Pizarro baanden de weg naar het fortuin, maar de kosten van hun meedogenloze...
Oorlogspost
Op de vlucht voor de Duitsers kwam de Joodse familie Weening terecht in het Zuid-Franse kuuroord Aulus-les-Bains. In 1942 trokken ze de Pyreneeën over. De stapel post van huis die ze toen achterlieten, dook zeventig jaar later weer op. Het was het begin van een zoektocht naar het lot van de Weenings. ‘Van huis,...
Opsporingsdiensten joegen straalbezopen op het verzet
Oud-NSB'er Jacob Luitjens, die tijdens de oorlog veel verzetsstrijders opspoorde, is overleden. Uit onderzoek blijkt dat bestrijders van het verzet zich geregeld volgoten met drank.
Piet van Staveren (1925- )
Als Indonesië zich losmaakt van Nederland, weigert communist Piet van Staveren te vechten tegen de inwoners. Hij deserteert en wordt Pitojo Koesoemo Widjojo. Waarom Piet van Staveren nu juist de nacht van 13 op 14 juni 1947 uitkiest om over te lopen is niet duidelijk. Een opwelling is het in elk geval niet. Dat bewijst...
Fatale liefde voor bevolkingsregisters
Voor de Jodenvervolging maakten de nazi’s dankbaar gebruik van het uitstekende Nederlandse bevolkingsregister. Geestelijk vader Jacob Lentz zou zich ook tijdens de oorlog monomaan wijden aan de administratie, overtuigd dat hij het juiste deed. Er is ‘geen politieman, geen V-Mann, zelfs geen provocateur geweest’, schreef Loe de Jong in Het koninkrijk der Nederlanden in de...
Buffalo Bill
Bill Cody, beter bekend als Buffalo Bill, was aan het begin van de twintigste eeuw misschien wel de beroemdste Amerikaan ter wereld. Met zijn Wild West-shows schiep hij een beeld van de heroïsche cowboy en de tragische indiaan dat de populaire cultuur blijvend bepaalde. Het leven van William Frederick Cody is omgeven door een web...
LEZERSFORUM: ‘Het geeft geen pas op 4 mei Duitse collaborateurs te herdenken’
‘Zolang er mensen leven die de oorlog hebben meegemaakt, is 4 mei geen goede dag om Duitsers of collaborateurs te gedenken. Dat moeten de mensen die dat willen maar in eigen kring doen.’ Zo reageert Marlies Schmitz op de stelling van deze maand. Die luidde: ‘Het geeft geen pas op 4 mei Duitsers of...
De poes van Anne Frank en goedkope ‘konijnenbouten’
‘Ik heb een primeur waar Amerikanen dol op zullen zijn,’ zegt journalist Paul Arnoldussen: ‘Ik heb achterhaald waar de poes van Anne Frank is gebleven.’ Anne moest haar pikzwarte Moortje achterlaten toen ze naar het Achterhuis vertrok, en tijdens de onderduik was dat haar ‘zachte en zwakke punt’, schreef ze in...
Eigen armen eerst
In de geschiedschrijving is er heel lang van uitgegaan dat er zich in de zestiende eeuw op het terrein van de armenzorg grote veranderingen hebben voltrokken. De religieus geïnspireerde liefdadigheid van de late Middeleeuwen zou geleidelijk plaats hebben gemaakt voor een meer rationele, op seculiere motieven gefundeerde armenzorg, die kenmerkend was voor de vroegmoderne...
Notre Dame is historisch, maar nep
Frankrijk wil voor het eerst geld vragen voor een bezoek aan de Notre Dame. De kathedraal stamt uit de Middeleeuwen, maar wat is er nog origineel aan de Notre Dame?
Fel debat over monument voor slachtoffers stalinisme
‘Het belangrijkste aan een monument is de discussie vooraf,’ zegt de beheerder van het Stasi-archief. Hij doelt op het twintig jaar durende debat dat voorafging aan de onthulling in 2005 van de Berlijnse gedenkplaats voor de Europese Joden die in de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Dat monument kwam er en de discussie verstomde. In de...
‘Voorkom Irak-scenario in Korea’
De Korea-oorlog, die sinds de wapenstilstand van 1953 voor onbepaalde tijd is opgeschort, dreigt weer op te vlammen. Opnieuw komt de dreiging uit het noorden. Maar daar houden de overeenkomsten met het conflict van 1950-1953 op, zegt de Leidse hoogleraar Koreaanse studies Remco Breuker. ‘Noord-Korea stond er in 1950 veel beter voor. Nu is het...
