Alle artikelen
Op het eerste gezicht lijkt Dik van der Meulen een pechvogel. Zijn er biografieën te schrijven van de drie Oranje-koningen, krijg je uitgerekend meest onbeduidende van het stel toebedeeld. Vergeleken met de autocratische ‘koopman-koning’ Willem I en oorlogsheld Willem II, die de tekenen des tijds verstond en ons land een liberale grondwet schonk, lijkt Willem III een tamelijk irrelevante, treurige en vooral vaak buitengewoon irritante figuur.
Hij had zijn jeugd niet in ballingschap doorgebracht, had de napoleontische oorlogen niet meegemaakt, en besteeg de troon pas nadat de macht van de vorst enorm was ingeperkt. Het beeld bestaat dat hij niets anders heeft gedaan dan het dwarsbomen van politici en het tegenhouden van politieke en maatschappelijke vernieuwing.
In de ogen van zijn vrouw was hij meer dan ‘een beetje dom’ en beschikte hij over de verstandelijke vermogens van een klein kind. Volgens de gouverneur van zijn zoons werd zijn ‘woeste drift, den waanzin, Kalmuksche gronheid en Aziatischen despotenzin van zijn Russisch bloed’ niet getemperd door ‘een goed hart’, dat zijn krankzinnige grootvader tsaar Paul I tenminste nog had bezeten.
Willem III was inderdaad een uiterst grillige persoonlijkheid, die zonder aanleiding in niets ontziende woede kon ontsteken. Hij leek het leuk te vinden om ministers en generaals te vernederen, en toen er in 1854 in Schiedam ongeregeldheden uitbraken gaf hij de marine bevel het stadje te bombarderen. Als vader was hij harteloos en gaf hij het verkeerde voorbeeld, zijn huwelijk met de intelligente en ontwikkelde Sophia van Wurtemberg was rampzalig, zijn seksuele escapades met boerendochters en beroemde operazangeressen zouden Albert Verlinde menige natte droom bezorgd hebben.
Werd er in Nederland voornamelijk besmuikt gezwegen over zijn ongepaste gedrag, in het buitenland was er heel wat meer aandacht voor zijn strapatsen. Toen Willem III als een popster avant la lettre een door hem gehuurde villa volkomen vernield en geplunderd achterliet en bovendien aanstoot had gegeven door buiten in zijn blootje rond te paraderen – wat voor de inzittenden van langsvarende schepen en passerende treinen geen pretje moet zijn geweest – werd hem zelfs een proces aangedaan.
Al met lijkt de bijnaam ‘koning Gorilla’, die de socialisten deze betovergrootvader van ‘prins Pils’ gaven, meer dan terecht. Een biografie moet volgens sommigen dus wel uitdraaien op één eindeloze schandaalkroniek, een RTL-Boulevard-achtige beschrijving van een treurig en zinloos leven, wat voor een serieuze historicus natuurlijk een ramp is.
Uiteraard gaat Dik van der Meulen – die eerder een prachtige biografie van Mulatuli schreef – uitgebreid in op de gebreken, rare streken en schandalen van Willem III. Hij laat echter tevens zien in welke mate deze vorst het product van zijn opvoeding en tijd was. Hoewel zijn vader aangeraakt was door de ideeën van Rousseau, en vond dat zijn kinderen in de eerste plaats mensen dienden te worden en dan pas prinsen, werd hij wel opgevoed met het idee dat hij later als autocratisch vorst zou heersen over een middelgroot koninkrijk.
Eerst viel België daar al vanaf, en vervolgens werd die macht enorm ingeperkt. Vandaar dat Willem aanvankelijk helemaal geen zin had koning te worden. Toen hij uiteindelijk toch de troon besteeg, probeerde hij zeker in het begin daar iets van te maken en bemoeide hij zich intensief met staatszaken. Uitvoerig beschrijft Van der Meulen ’s konings relatie met zijn ministers en de Tweede Kamer, zodat deze biografie tevens een mooie schets geeft van de ontwikkeling van de constitutionele monarchie.
Ook zette Willem III zich in voor goed onderwijs, de modernisering van landbouw en cultuur, en gold zijn grootste belangstelling het leger. Door grootschalige liefdadigheid en zijn betrokkenheid bij enkele grote watersnoodrampen was hij bij de bevolking behoorlijk populair. Bovendien laat de biograaf duidelijk zien dat het beroerde huwelijk van Willem en Sophia en de mislukte opvoeding van hun kinderen bepaald niet alleen op conto van de eerste geschreven dienen te worden.
Door deze zorgvuldige benadering is deze biografie meer geworden dan een chronique scandaleuse en heeft Van der Meulen onze kennis van de Nederlandse monarchie en de negentiende eeuw aanzienlijk verrijkt.
Koning Willem III, 1817-1890
Dik van der Meulen
735 p. Boom, € 39,95
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN: Dik van der Meulen, Koning Willem III (1817-1890)
Op het eerste gezicht lijkt Dik van der Meulen een pechvogel. Zijn er biografieën te schrijven van de drie Oranje-koningen, krijg je uitgerekend meest onbeduidende van het stel toebedeeld. Vergeleken met de autocratische ‘koopman-koning’ Willem I en oorlogsheld Willem II, die de tekenen des tijds verstond en ons land een liberale grondwet schonk, lijkt...
BOEKEN: Jeroen van Zanten, Koning Willem II (1792-1849)
Koning Willem II staat bekend als de vorst die in 1848 uit angst voor revolutie in één nacht transformeerde van conservatief naar liberaal. Hij legde zich neer bij de door Thorbecke geschreven nieuwe grondwet die voorzag in de politieke ministeriële verantwoordelijkheid. Uit de biografie van Willem II die Jeroen van...
BOEKEN: Jeroen Koch, Koning Willem I (1772-1843)
Willem Frederik van Oranje-Nassau, de oudste zoon van erfstadhouder Willem V en zijn vrouw Wilhelmina van Pruisen, werd geboren op 24 augustus 1772. Hoewel het stadhouderschap in de Republiek allerminst onomstreden was, zag het er op dat moment toch naar uit dat Willem Frederik ooit zijn vader als stadhouder zou opvolgen. Binnen twee decennia zouden...
SIGNALEMENTEN
De gecensureerde oorlog. Militairen versus media in Nederlands-IndiëLouis Zweers400 p. Walburg Pers, Є 49,50 Mooie handelseditie van de dissertatie die fotohistoricus Zweers onlangs aan de Erasmusuniversiteit Rotterdam verdedigde. Dit boek zou weleens het ‘definitieve’ boek kunnen zijn over de manier waarop de Nederlandse militaire staf de koloniale oorlog tussen 1945 en 1949 publicitair naar haar...
BOEKEN: Frits Boterman, Cultuur als macht
In februari 2013 nam historicus Frits Boterman afscheid als deeltijdhoogleraar Moderne ge-schiedenis van Duitsland na 1750 aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Univer-siteit van Amsterdam. Dit emeritaat heeft hij nu opgeluisterd met de publicatie van Cultuur als macht, zijn zeer lijvige ‘levenswerk’ over de moderne cultuurgeschiedenis van Duitsland sinds 1800, en in het bijzonder...
BOEKEN: Beasley en Coughlin over Winston Churchill
Er is geen tekort aan boeken over Winston Churchill. Elk jaar verschijnen er zeker drie werken over de grootste staatsman uit de Britse geschiedenis en dat aantal zal in 2015, vijftig jaar nadat hij aan een hersenbloeding bezweek, nog een stuk hoger zijn. In ieder geval verschijnt er tegen die tijd een Churchill-boek van de...
LEZERSFORUM: ‘Er moet een onderzoek komen naar de Indonesische misdaden tijdens de Bersiap’
‘Eens, want alleen op die manier kan deze periode van beide kanten bestudeerd worden’, schrijft C. Baar-de Weerd. Dat een onderzoek naar de misdaden tijdens de Bersiap-periode zou leiden tot een completer beeld van de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië, vinden veel deelnemers. ‘Het was een episode in een warrige oorlog, die wellicht meer impact heeft...
SIGNALEMENTEN: Kill your darlings
Daniel – Harry Potter – Radcliffe als Allen Ginsberg, de belangrijkste dichter van de Beat Generation? Het is even wennen, maar Radcliffe bewijst in Kill your darlings dat hij de rol van tovenaarsleerling is ontgroeid. De debuutfilm van de Amerikaan John Krokidas gaat terug naar de tijd dat de schrijvers van de...
FILM: Die andere Heimat. Chronik einer Sehnsucht
Is hij er nu echt mee gestopt? Tien jaar geleden zei de Duitse regisseur Edgar Reitz na Heimat 3 dat het welletjes was geweest. Na ruim vijftig uur was er een einde gekomen aan zijn monumentale, op film gedraaide tv-serie over het wel en wee van drie generaties van de familie Simon in de...
TENTOONSTELLING: Zwart en wit in het Tropenmuseum
Jaren geleden zat ik op een terras in Elmina, in Ghana, vlakbij het fort dat vanaf 1637 dienst deed als hoofdkwartier van de West-Indische Compagnie, tevens centrum van de slavenhandel. Hier hoorde ik dat de Afrikanen zelf ook een grote rol speelden in de slavenhandel. Gevangenen van onderlinge stammenstrijd werden tot lijfeigenen gemaakt en...
‘NSB’ers waren in de war’
Wat gebeurde er na de oorlog met hen die ‘fout’ waren geweest? Paul Ruigrok en Godfried van Run (beiden NTR) interviewden op 15 januari Dick Woudenberg, zoon uit een NSB-gezin, Henk Dupuis, officier van justitie bij de bijzondere rechtspleging en historica Ismee Tames (NIOD) tijdens de eerste bijeenkomst van Helden en Schurken 5 in het...
‘Duitse intellectuelen juichten WO I toe’
De Duitse culturele en academische elite was veel nauwer betrokken bij de duistere kanten van de politiek dan tot nu toe werd gedacht. Dat beargumenteert emeritus hoogleraar Frits Boterman in het ruim duizend pagina’s tellende Cultuur als macht. Cultuurgeschiedenis van Duitsland 1800-heden. ‘Volgens Thomas Mann zou de Eerste Wereldoorlog het land reinigen van tegenstellingen’. Zelfs in...
