Alle artikelen
Wie denkt aan het Interbellum in Nederland (1918-1940), denkt snel aan Hendrikus Colijn en zijn vijf kabinetten. Maar Colijns Anti-Revolutionaire Partij (ARP) leefde in feite ver boven haar stand. De antirevolutionairen vormden slechts een kleine groepering, zeker in vergelijking met de katholieken, die deel uitmaakten van zijn coalitie.
In zijn proefschrift laat Frans Verhagen zien dat de katholieken bezig waren aan een gestage opmars naar het centrum van de macht, die zich in de luwte voltrok. Het proefschrift is een biografie van de katholieke voorman Charles Ruijs de Beerenbrouck en is bedoeld als ‘een schoonmaakbeurt voor het monument van Ruijs’. Dat is Verhagen uitstekend gelukt. Het tromgeroffel van de antirevolutionairen, met hun claim dat zij ‘de grondtoon van ons volkskarakter’ vertegenwoordigden, was nuchter beschouwd overoptimistische ketelmuziek van een groepering die op termijn de macht zou moeten overdragen aan een rooms-rode coalitie.
De onwillekeurige associatie van het tijdperk tussen de wereldoorlogen met ‘Colijn’ is een kwestie van optisch bedrog. Ruijs was met zijn drie kabinetten (1918-1922, 1922-1925, 1929-1933) langer premier dan Colijn met zijn vijf. Bovendien was hij handiger in het smeden van duurzame relaties met bondgenoten. Door zijn rustige stijl – die hem ook van pas kwam toen hij geen minister was, maar Kamervoorzitter – nam Ruijs veel wantrouwen weg tegen katholieken die in de ogen van veel Nederlanders ʻultramontanen’ waren; handlangers van de paus in Rome.
Bovendien kweekte hij gestaag zelfvertrouwen bij zijn eigen volgelingen, zodat zij uiteindelijk de rol van volwaardige politieke burgers te gaan spelen. Nog steeds worstelend met een verleden waarin Nederland zichzelf als protestantse natie beschouwde, sloeg het politieke vehikel van het volk van ‘beneden de Moerdijk’ en zijn boven-Moerdijkse geloofsgenoten (de Rooms-Katholieke Staatspartij; RKSP) zijn vleugels onopvallend, maar met toenemende durf uit.
Verhagen beschrijft in soepele stijl hoe Ruijs leiding gaf aan een proces dat de katholieken uiteindelijk hun primaat bezorgde. Zijn boek geeft drama aan die strijd en rekent af met het vaak gehanteerde adjectief ‘timide’. Maar de titel Toen de katholieken Nederland veroverden is ietwat anachronistisch. Toen Ruijs in 1936 overleed moest het slotoffensief, dat mede door het demasqué van de Nederlandse politiek in 1939-1940 een succes werd, nog worden ingezet.
Toen de katholieken Nederland veroverden. Charles Ruijs de Beerenbrouck 1873-1936
Frans Verhagen
350 p. Uitgeverij Boom, € 29,90
Doeko Bosscher is hoogleraar Eigentijdse Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Boeken: Toen de katholieken Nederland veroverden – Frans Verhagen
Wie denkt aan het Interbellum in Nederland (1918-1940), denkt snel aan Hendrikus Colijn en zijn vijf kabinetten. Maar Colijns Anti-Revolutionaire Partij (ARP) leefde in feite ver boven haar stand. De antirevolutionairen vormden slechts een kleine groepering, zeker in vergelijking met de katholieken, die deel uitmaakten van zijn coalitie. In zijn proefschrift laat Frans...
Boeken: Sterven in Stijl – Anton van Hooff
Over het leven van de oude Grieken en Romeinen weten we inmiddels erg veel. Hun militaire wapenfeiten, hun culturele prestaties, het dagelijks leven dat ze leidden – daarover bestaat veel wetenschappelijke kennis. Maar hoe ging men in de klassieke Oudheid om met de dood? In Sterven in stijl gaat Anton van Hooff uitgebreid...
Mijn held: Diederik van Vleuten – Winston Churchill
Cabaretier Diederik van Vleuten is bewonderaar van de Britse oud-premier Winston Churchill. Momenteel toert hij door het land met try-outs van Mijn nachten met Churchill. De voorstelling gaat in première op 2 april in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. Wanneer werd u voor het eerst getroffen door de Engelse staatsman Winston Churchill? ...
Guy Fawkes en het buskruitverraad
In de zeventiende eeuw werden Engelse katholieken genadeloos vervolgd. Een groep radicalen besloot daarom tot een wanhoopsdaad: een aanslag op alle politieke kopstukken van het land. Op 1 november 1605 werd het lot van de ernstig vervolgde Engelse rooms-katholieke gemeenschap definitief bezegeld. Op die dag kreeg koning Jacobus I van zijn belangrijkste raadsheer...
Annegreet van Bergen over de tijd
Tot 1884 had elke plaats zijn eigen klok. De introductie van de wereldstandaardtijd was dan ook een innovatie zonder weerga, vindt Annegreet van Bergen. Sindsdien regeert de gemeenschappelijke tijd. Eind jaren zeventig van de vorige eeuw had ik een leuke studentenbaan als kandidaat-assistent van professor Hans van den Doel. Ik las boeken en werkte stapels...
De kameraden van Stalin
Jozef Stalin was de onbetwiste dictator van de Sovjet-Unie. Toch bestuurde hij het enorme land niet helemaal alleen. Hij werd geholpen door een groep mannen die hem door dik en dun steunden. Dictators worden vaak zo negatief afgeschilderd dat je je afvraagt hoe het mogelijk is dat iemand die louter over slechte eigenschappen beschikt toch...
Michail Gorbatsjov en het einde van de Sovjet-Unie
Michail Gorbatsjov was een brave communistische apparatsjik. Toch kwam uitgerekend onder zijn leiding een einde aan de Sovjet-Unie. Hoe kon dat? Voor leiders van de Sovjet-Unie was het nooit zonder risico om op vakantie te gaan, of om Moskou om andere redenen te verlaten. Toen Jozef Stalin in juni 1941 na de Duitse inval naar...
Keizer Hadrianus
Hadrianus geldt als een van de belangrijkste Romeinse keizers. Hij was een filosoof, een vernieuwer en een soldaat, zo blijkt uit nadere beschouwing van zijn baard. Niet minder dan 150 Hadrianussen hebben de tijd overleefd. In brons of marmer staan ze in musea over de hele wereld te kijk. Bij sommige zit er een gleufje...
Veldheer Miklos Zrínyi
De Hongaarse veldheer Miklós Zrínyi bood bijna 450 jaar geleden dapper weerstand tegen de Turken. Tijd dus voor een herdenking. Toch moet hij in Hongarije het erepodium delen met zijn tegenstander, zo merkt Jaap Scholten. In De Grote Turk van Henk Boom zegt een Turkse diplomaat over de metershoge borstbeelden van Miklós Zrínyi...
Eva Vriend – De helpende hand
Veel gezinnen kwamen beschadigd uit de oorlog. Ze kregen hulp van daadkrachtige, jonge vrouwen. Die oefenden een nieuw beroep uit waarvan veel werd verwacht: ze waren gezinsverzorgster. Op maandag 22 augustus 1966 meldde mijn moeder Ria van den Berg zich in de middag op de Van Eeghenstraat, nummer 96, in de chique Amsterdamse...
De Nederlandse Sherlock Holmes
Rond 1900 kreeg de politie te maken met steeds gehaaidere criminelen. Er waren dus ook slimmere speurneuzen nodig. Een van de besten was Co van Ledden Hulsebosch, een Amsterdamse apotheker. Achter de voordeur van een woning aan de Amsterdamse Celebesstraat trof de politie aan het begin van de vorige eeuw een verschrikkelijk bloedbad aan. Op...
Annejet van der Zijl over Limburg
Het Limburgse Chevremont was een welvarend en bedrijvig dorp, tot de mijnen werden gesloten. Geleidelijk verdwenen de kinderen uit het straatbeeld en resteerden alleen de ouderen, merkte Annejet van der Zijl. Ik wist niets van Limburg – ik was er zelfs nog nooit geweest. Tot ik mij een jaar of twintig geleden verliefde...
