Alle artikelen
De tijd dat creatievelingen zich verzamelden in L’Entree in Amsterdam behoort alweer tot het verleden. Maar Annejet van der Zijl ziet ze nog staan, vooral Joost Zwagerman.
Er is, denk ik, geen gelegenheid waarbij de geschiedenis zich zo nadrukkelijk opdringt als bij het overlijden van mensen. En dat geldt zowel voor de kleine, persoonlijke geschiedenis die je met elkaar deelde, als voor de Grote Geschiedenis.
Zo heb ik sinds het overlijden van Joost Zwagerman voortdurend beelden op mijn netvlies van L’Entree, de bar in de Reguliersbreestraat, die begin jaren negentig gold als de hotspot van de jonge creatievelingen. Het was de tijd van de cocaïne en de daarbij behorende onbeschaamde ambities, van Bright Light Big City van Brett Easton Ellis, Tom Wolfes Het Vreugdevuur der IJdelheden en van het Amerikaanse maandblad Vanity Fair – toen op zijn best en meest arrogant.
Ik zie ze nog staan, rokend en drinkend, in het wazige gouden licht dat sinds het rookverbod in de horeca voorgoed verleden tijd is. Al die twintigers, allemaal vol van zichzelf en hun plannen. Kunstenaars als Peter Donkersloot en Rob Scholte; fotografen als Peter Gramberg, filmmakers als Theo van Gogh, Haagse Post-journalisten als Ad Fransen en Henry de By, en schrijvers zoals Martin Bril en Joost Zwagerman. Rijk en beroemd zouden ze worden, de wereld veroveren met hun rauwe, cynische werk. Dat hele café barstte werkelijk van ambitie uit elkaar.
Dat ik een van de weinigen was die dachten dat de toiletten – als ik me goed herinner links vooraan bij de voordeur, lekker handig voor de koeriertjes – er alleen maar waren om te plassen, realiseerde ik me pas later. Maar ik hoorde er dan ook niet echt bij. Ik was slechts, en tamelijk kortstondig, het vriendinnetje van één van die jongens en mocht weleens met hem mee. Maar samen het etablissement verlaten deden we zelden. Ik herinner me nog de rust van nachtelijk Amsterdam als ik was weggeglipt uit al die herrie met zijn vage belofte dat hij nog zou komen.
Het was de tijd van cocaïne en onbeschaamde ambities
Dat was overigens vaker wel dan niet pas ergens de volgende ochtend, want het feest dat in L’Entree begon eindigde meestal in discotheek Richter in dezelfde straat. Om in de loop van de ochtend erna met veel koffie en spiegeleieren opgepakt te worden bij café Het Paleis aan het Singel – ook al zo’n icoon van die periode. En dan, bij voorkeur via Grand Café Luxembourg aan het Spui, avond aan avond verder te gaan in de Reguliersbreestraat. Ja, dat waren nog eens tijden.
Ik geloof niet dat ik destijds ooit maar een woord gewisseld heb met Joost, die net zijn daverende entree in de letteren had gemaakt met Gimmick. In L’Entree verzamelde hij zijn inspiratie voor opvolger Vals licht, het boek waarvan mijn toenmalige vriendje samen met Theo van Gogh een filmscenario maakte. Om de een of andere onduidelijke reden – waarschijnlijk omdat ik voor ze kookte – deden ze dat op mijn zolder, maar met de grote schrijver confereerden ze natuurlijk bij Luxembourg, en ook toen ontmoette ik Joost niet echt.
Dat kwam pas later, toen het allang uit was tussen mij en dat vriendje, en eigenlijk ook tussen mij en de journalistiek. De millenniumviering was in zicht, L’Entree was al jaren gesloten en van de meeste van die breedsprakige twintigers hoorde je nauwelijks meer iets. Wél van Joost, die zijn opmars in de literatuur met bravoure had voortgezet en altijd vol belangstelling was voor nieuwe schrijvers aan het firmament. En toen viel hij me eigenlijk pas echt op. Want hij zei iets wat eigenlijk niemand uit die L’Entree-periode over zijn lippen leek te kunnen krijgen toen ik succes kreeg, en nog heel oprecht ook: ‘Wat léúk voor je!’
Vier woorden die alle verschil maakten. Joost was áárdig. In wezen gewoon een lieve jongen uit Alkmaar, besloot ik, nadat ik hem vaker had ontmoet in de carrousel van festivals, boekenbals en andere festijnen waaruit het schrijversleven nu eenmaal bestaat. Maar ook toen al was hij altijd snel weer weg. Want haast. De laatste keer dat ik hem tegenkwam was afgelopen zomer, in een nu heel trendy restaurant in de Amsterdamse binnenstad. Mooi pak, mooie vriendin, dacht ik, terwijl hij een nogal koortsachtig verhaal tegen me hield.
En nu is hij verdorie weer snel weg. Véél te snel. Verpulverd in het Feest der IJdelheden waar hij toen in L’Entree al zo gretig aan meedeed. Bij zijn afscheidsdienst hoorde ik prachtige woorden over zijn grote betekenis en verdiensten voor van alles en nog wat, en vooral de Cultuur met een hoofdletter C. Terwijl ik alleen maar kon denken: wat ontzettend zonde van die aardige jongen uit Alkmaar.
Annejet van der Zijl is schrijver en historicus. Ze publiceerde onder meer Sonny Boy, Anna, Gerard Heineken en De Amerikaanse prinses. In deze rubriek schrijft ze over historische personen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Annejet van der Zijl over Joost Zwagerman
De tijd dat creatievelingen zich verzamelden in L’Entree in Amsterdam behoort alweer tot het verleden. Maar Annejet van der Zijl ziet ze nog staan, vooral Joost Zwagerman. Er is, denk ik, geen gelegenheid waarbij de geschiedenis zich zo nadrukkelijk opdringt als bij het overlijden van mensen. En dat geldt zowel voor de kleine,...
Nederland zat te springen om kolen en mijnwerkers
Na de oorlog had Nederland kolen nodig. Wie in de mijnen wilde werken, werd in de watten gelegd. Twintig jaar later stonden deze mijnwerkers met lege handen. De kolen moesten de grond uit, en snel! Om de motor van Nederland na de Tweede Wereldoorlog weer aan de praat te krijgen was brandstof nodig. Diep in...
Jaap Scholten over graf van dichter Gül Baba
Midden in Boedapest staat een moslimbedevaartsoord,de tombe van dichter Gül Baba. Jaap Scholten bezocht deze heilige plaats, die een van de schaarse herinneringen aan de Ottomaanse overheersing vormt. Er is een uithoek in Boedapest waar je je door de lage huizen en de steile straten met kasseien in Albanië waant. Met dat verschil dat het er naar mangalica ruikt, het...
Voorpublicatie De Amerikaanse prinses
Anna, Bernhard, Gerard Heineken en natuurlijk Sonny Boy. Allemaal bestsellers van een van onze beste schrijvers: Annejet van der Zijl. Ik ben heel blij dat we een voorproefje van haar nieuwe boek mogen aanbieden. Het voert ons mee naar het Amerika van de negentiende eeuw en we maken kennis met Allene Tew, geboren in een...
Romeinse geschiedschrijver schreef over de historische Jezus
De evangelisten bieden weinig informatie over het leven van Jezus. Wie meer over hem wil weten, moet de werken van Flavius Josephus lezen, zo betoogt Fik Meijer.
Annegreet van Bergen: het ontstaan van klussen
Zagen, schroeven en boren is dankzij elektrisch gereedschap een fluitje van een cent. Toch zag niet iedereen meteen het nut ervan in, ontdekte Annegreet van Bergen. ‘Je kon toch ook met de hand een gaatje boren?’ Mannen hebben een schuurtje met gereedschap. Tenminste, de mannen die ik ken. Bij mijn vader hing boven zijn werkbank...
BOEKEN: Mohammed en het ontstaan van de islam – Marcel Hulspas
De kwestie van de ‘historische Mohammed’ is eigenlijk kinderlijk eenvoudig. We kunnen niet onomstotelijk bewijzen dat hij wél heeft bestaan en we kunnen niet onomstotelijk bewijzen dat hij níét heeft bestaan. Alles wat er ooit over hem is beweerd is gebaseerd op interpretatie, speculatie of domweg goed vertrouwen. De moderne (on)gelovige heeft moeite met een dergelijke houding. Als we de bronnen op wetenschappelijke...
BOEKEN: Macht in der Mitte – Herfried Münkler
Duitsland moet leidinggeven aan stuurloos Europa In een helder essay vol historische doorkijkjes en rake observaties geeft de Duitse politicoloog Herfried Münkler een scherpe analyse van de machtsverhoudingen in Europa in de afgelopen eeuwen. Centraal staat daarbij de positie van Duitsland, met een accent op de actualiteit. Deze positie is door de eenwording van 1990...
BOEKEN: De grote Van Gogh Atlas
Tussen de aanhoudende stroom boeken over Vincent van Gogh publiceren Nienke Denekamp en René van Blerk nu De grote Van Gogh atlas. Een goed idee, want Van Gogh is als geen andere schilder beïnvloed door de wereld om hem heen. Al vaak is uitgezocht welk kerkje of landschap op de werken van Van...
Nelleke Noordervliets held: Johan de Witt
Schrijfster Nelleke Noordervliet heeft bewondering voor Johan de Witt, de raadpensionaris die toonaangevend was in de Republiek tijdens de Gouden Eeuw. ‘Johan de Witt, telg uit een regentenfamilie, werd op zijn achtentwintigste pensionaris van Holland. In het stadhouderloze tijdperk dat inging in 1650, na het overlijden van Willem II van Oranje, ontpopte hij...
BOEKEN: Luuc Kooijmans – Het geheim van de Valeriusstraat
Als mensen ergens goed in zijn, dan is het in het creëren van een eigen werkelijkheid waarmee ze de boze buitenwereld op afstand houden. Zo kunnen ze voor zichzelf blijven volhouden dat ze op de goede weg zijn, dat hun niets te verwijten valt. Adriaan Kooijmans (1887-1990) leek deze kunst tot in de perfectie...
INTERVIEW: Marja Vuijsje over Het rijbewijs van Nematollah
Veel Iraniërs zijn teleurgesteld dat Iran geen democratie is, maar vinden ook dat het land een oase van stabiliteit is in vergelijking met andere landen in de regio. Dat schrijft journalist Marja Vuijsje in haar nieuwe boek, Het rijbewijs van Nematollah. Hierin beschrijft ze hoe de leden van een familie allemaal op een andere manier...
