Alle artikelen
Even een test: hebt u leren lezen met de aap, noot, Mies-methode? Of waren de eerste woorden die u op school leerde schrijven boom, roos, vis? Of juist maan, roos, vis? En hoe schreef u: met een kroontjespen, een vulpen of een balpen? Of nog met een griffel op een lei?
Het antwoord is afhankelijk van uw generatie, zo valt te zien in het vernieuwde Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht. Het museum is heropend in De Holland, een elegant vooroorlogs gebouw dat ooit van een verzekeringsmaatschappij was.
De vaste expositie toont per thema hoe het door de jaren heen stond met de lessen in verschillende schoolvakken. Dat is natuurlijk een feest der herkenning. Voor elk vak liggen methodes uit de afgelopen decennia uitgestald. Er zijn leesplankjes, letterbakken, rekenlinialen en wereldbollen, en bij biologie een geraamte en het verplichte enge beest op sterk water. De afdeling Natuur- en Scheikunde ziet er indrukwekkend uit met kolven, pipetten en schakelborden. Intrigerend is een toestel bij de sectie Gymnastiek dat bestaat uit twee schragen met banden ertussen. Daarin hangend leerden kinderen op het droge zwemmen – met veel gevallen van verdrinking tot gevolg.
Ook de beroemde platen van Cornelis Jetses ontbreken niet. De onderwijzers gebruikten die om verhalen te vertellen. De inhoud van de platen sloot aan bij de woorden die de kinderen leerden via de aap, noot, Mies-methode.
Vanaf het begin van de negentiende eeuw begon de overheid meer eisen aan het onderwijs te stellen. Het is interessant en bemoedigend om te zien hoeveel beter en mooier de materialen in de loop der jaren zijn geworden. Opvallend is de variatie. Artikel 23 van de Grondwet, dat de vrijheid van onderwijs garandeert, heeft een grote culturele rijkdom opgeleverd. Elke zuil had zijn eigen methodes, waarin de eigen opvattingen werden uitgedragen, zo blijkt bijvoorbeeld uit twee ogenschijnlijk identieke leesboekjes. Het ene boekje was bestemd voor openbare scholen; het bevat een rijmpje over Klaas Vaak, die de kinderen laat slapen. Maar in het andere – het protestantse – is dat vervangen door zinnetjes over Zus die gaat slapen en de Heere die op haar toeziet.
De komst van een nieuwe zuil is evenmin vergeten: er is een werkboek over de ramadan, dat op islamitische scholen wordt gebruikt. Ook onderwijsvernieuwers als Maria Montessori, Célestin Freinet en Kees Boeke en hun materialen komen aan bod. Met zijn veelvormige onderwijs verschilt Nederland van een land als Frankrijk, dat bijvoorbeeld voor geschiedenis één methode kent, die alle scholen in hetzelfde tempo doorwerken.
De kelder van het gebouw is bestemd voor wisselende exposities. Dit keer is dat Grow Up!, over de schoolagenda sinds de Tweede Wereldoorlog. Die veranderde van een saai boekje in een hoogst persoonlijk document. Uitgevers als Rijam en Tjeenk Willink speelden in op de jeugdcultuur door agenda’s te maken met foto’s van popsterren en acteurs. De leerlingen vulden ze aan met eigen plaatjes en tekeningen, om in te bladeren tijdens saaie lessen en natuurlijk ook om mee te pronken. Herkenbaar – en soms moedeloos makend – zijn de cijferlijsten die de leerlingen zelf bijhielden. Dan maakt het sentiment toch even plaats voor opluchting: fijn dat ik nooit meer een onverwachte overhoring kan krijgen.
Nationaal Onderwijsmuseum
Burgemeester de Raadtsingel 97, Dordrecht
Ma t/m za 9-17 uur, zo 11-17 uur.
Info: www.onderwijsmuseum.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
TENTOONSTELLING: Nationaal Onderwijsmuseum
Even een test: hebt u leren lezen met de aap, noot, Mies-methode? Of waren de eerste woorden die u op school leerde schrijven boom, roos, vis? Of juist maan, roos, vis? En hoe schreef u: met een kroontjespen, een vulpen of een balpen? Of nog met een griffel op een lei? Het...
‘De islamitische wereld bestaat niet’
‘De islam is niet de oorzaak van de gigantische problemen die het Midden-Oosten in hun greep hebben.’ Dit betoogt Maurice Blessing, journalist en arabist, tijdens de collegedag over de geschiedenis van de islam, georganiseerd door Historisch Nieuwsblad op 11 september in Amsterdam. ‘Iedereen in het Midden-Oosten is het er wel over eens dat er iets...
De Summer of Love ging ten onder aan te veel liefde
Tienduizenden jongeren trokken in de zomer van 1967 naar San Francisco. Onder het genot van geestverruimende middelen vierden ze de liefde en de vrijheid. Ze wilden niet langer zo braaf en burgerlijk leven als hun ouders. The Summer of Love begon hartje winter. Op 14 januari 1967 – een warme dag voor de tijd van...
De zomer van 1940
Er leek weinig aan de hand tijdens de eerste zomermaanden van 1940. De Duitse bezetter stelde zich welwillend op tegenover de bevolking, die genoot van het fraaie weer. Maar toen de Nederlanders zich begonnen te verzetten, sloeg de sfeer om. De oorlog begon zomers. Het KNMI in De Bilt mat op 10 mei 1940 een...
De oorlog van de VOC en WIC
De VOC en WIC gelden als typische voorbeelden van Hollands koopmanschap. Toch dankten ze hun succes niet alleen aan hun slimme handelstactiek, maar ook aan hun agressieve militaire optreden. De indruk bestaat vaak dat de grote compagnieën – de VOC en de WIC – zich in de zeventiende en achttiende eeuw vooral op de handel...
De ongewenste Franse Revolutie
Eigenlijk wilden de meeste Fransen geen revolutie. Toch leidden milde hervormingen uiteindelijk tot een bloedige omwenteling.
Pinochet verving een socialistisch sprookje door een neoliberaal verhaal
Vijftig jaar geleden zette Augusto Pinochet het regime van Salvador Allende af. Vervolgens maakte hij van Chili het eerste laboratorium voor neoliberale experimenten.
De zorg voor ouderen in de Middeleeuwen
Al in de late Middeleeuwen konden hulpbehoevende ouderen terecht in een gasthuis. Als ze tenminste geld of bezittingen hadden om zich in de kopen. Maar dan waren ze de rest van hun leven zeker van een dak boven hun hoofd en voldoende – zij het sober – voedsel. Het is 1395 als de Amsterdamse Ave...
INTERVIEW Dorien van Londen over het Geschiedenis Festival
Op zondag 18 oktober organiseert Historisch Nieuwsblad voor het eerst een grootschalig Geschiedenis Festival in Haarlem. Het festival valt in de Maand van de Geschiedenis, die dit keer als thema ‘Tussen Droom en Daad’ heeft. ‘We sluiten daar in de ruimste zin van het woord bij aan, maar we willen ons niet te veel beperken,’...
LESSEN VOC archief
Onlangs liet de VVD weten dat Nederland meer moet doen om het culturele koloniale erfgoed in het buitenland te redden, waaronder VOC-stukken. ‘Vaak liggen die archieven onder erbarmelijke omstandigheden te verpieteren, aangevreten en beschadigd door schimmels en insecten, inktvraat, waterschade, vocht, verkleving,’ aldus het liberale Kamerlid Michiel van Veen in De Telegraaf. ‘Mochten genoemde landen...
STELLING Defensie
Anton van Hooff:‘Nederland heeft nooit een sterk landleger gehad. Sinds de Tiendaagse Veldtocht van 1831 heeft het geen enkele slag meer gewonnen. En ook toen moest het Nederlandse leger uiteindelijk buigen voor de Franse militaire interventie. Nederland heeft vanouds slechts één krachtig militair wapen: de marine. Gelet op de huidige dreigingen in de wereld, met...
COLUMN Martin Sommer
Hoe het is gekomen weet ik niet, door het warme weer of wellicht was het te kort dag, want deze column moet al 7 juni zijn geschreven. Of u bent niet zo van de interactiviteit, of had er gewoon geen zin an. Hoe dat zij, er kwamen slechts vier reacties op mijn oproep uw lijstje...
