Alle artikelen
In de ‘stelling’ reageert een vast panel van historici op een actuele gebeurtenis.
Martin Sommer
‘Dit is een heel actuele stelling: tot voor kort zou geen mens hem hebben aangedurfd. Mensenrechten waren immers mooi en goed – dat vond iedereen. Onze voormalige minister van Buitenlandse Zaken Max van der Stoel was een held vanwege zijn inzet voor de mensenrechten. En Den Haag is natuurlijk de stad van de mensenrechten.
Ik herinner me de Mensenrechtennota van BZ-minister Maxime Verhagen: Mensenrechten altijd en overal. In die titel zit nu juist het probleem: wat is precies “altijd en overal”? Het grote probleem met universele mensenrechten is dat ze gaandeweg de burgerrechten opeten. Tijdens de Franse Revolutie werd nog gesproken van Droits de l’homme et du citoyen: de Rechten van de Mens én van de Burger. Die waren niet dezelfde, maar dat moet je tegenwoordig uitleggen.
Stemrecht, het recht op bescherming door de verzorgingsstaat, dat zijn burgerrechten. Daar staan plichten tegenover – belastingplicht, om te beginnen. Nu de wereld snel kleiner wordt en ze elders zien dat de welvaart ongelijk verdeeld is, vragen ze zich af: waarom wij niet? Dat wordt onderstreept door een mensenrechtendoctrine die geen onderscheid maakt met burgerrechten. Die ons leert dat grenzen achterhaald zijn. Iedereen zou het recht hebben om hier te zijn. Dat loopt natuurlijk spaak, omdat dit onherroepelijk botst met onze traditionele burgerrechten en -plichten. Hoe zit het trouwens met de “mensenplichten”?’
Martin Sommer is historicus en journalist van de Volkskrant.
Beatrice de Graaf
‘Elk jaar vraag ik mijn eerstejaarsstudenten of het met de geschiedenis bergopwaarts of bergafwaarts gaat. Dit jaar was voor het eerst een nipte minderheid van mening dat de geschiedenis zich neerwaarts beweegt. Tegen die studenten zou ik willen zeggen: hou “de engelen van de geschiedenis” in ere. Dat zijn de onvolmaakte instrumenten en lapmiddelen die nooit afdoende zullen zijn om te repareren wat mensen elkaar aandoen.
De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens is zo’n noodzakelijk lapmiddel. Het is het onvolmaakte product van wat de Duits-Joodse filosoof Walter Benjamin “de storm van de vooruitgang” noemde. Daarbij was hij geïnspireerd geraakt door een aquarel van Paul Klee, getiteld Angelus Novus of “Nieuwe Engel”. Volgens Benjamin aanschouwt de afgebeelde engel de geschiedenis als één enkele door de mensen veroorzaakte opeenstapeling van rampen. Hij zou de eeuwig groeiende stapel brokstukken wel willen lijmen, maar hij wordt onstuitbaar voortgestuwd door de wind uit het paradijs, naar de toekomst die hij de rug heeft toegekeerd.
Die krachtige paradijselijke storm is, volgens Benjamin, “wat wij Vooruitgang noemen”. De UVRM is daarvan een belangrijk onderdeel. Voordat we deze engel van de geschiedenis wegjagen, moeten we zeker weten dat er een ander leger hemelse heerscharen klaar staat. En dat zie ik voorlopig nog niet verschijnen.’
Beatrice de Graaf is hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit Utrecht.
Felix Klos
‘In 1948 presenteerde Eleanor Roosevelt – op dat moment de beroemdste vrouw in Amerika – de UVRM bij de Verenigde Naties te Parijs. Haar voorspelling luidde: “Dit document zou weleensde internationale Magna Carta van alle mensen overal kunnen worden.” De Verklaring maakte deel uit van een serie door de VN opgestelde documenten die, na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog, verder bloedvergieten moest helpen voorkomen.
Net als de Magna Carta vormde de UVRM dus in de eerste plaats een reflectie op de eigen tijd. De Verklaring vermeldt niets over de vrijheid om verliefd te worden op wie je wilt. Of over andere belangrijke humanitaire kwesties als de doodstraf of het recht op abortus. Het is dan ook interessant je af te vragen wat Eleanor van onze huidige wereld zou hebben gevonden.
We leven in de vredigste periode van de geschiedenis, maar de mensenrechten worden nog altijd wereldwijd geschonden. In Rusland worden kritische journalisten straffeloos omgebracht. Demonstreren leidt in China tot een enkele reis heropvoedingskamp. Westerse landen schenden mensenrechten onder de vlag van humanitaire interventies of bevordering van de democratie. Blijkbaar kunnen de mensenrechten alleen effectief worden bevorderd door een dwingend internationaal en echt onafhankelijk orgaan. Waar staten zich schuldig maken aan genocide, moord en marteling, kan alleen een versterkte Conventie met daadwerkelijke juridische macht het kwaad voorkomen.’
Felix Klos is historicus en auteur van Winston Churchill, vader van Europa.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens is achterhaald’
In de ‘stelling’ reageert een vast panel van historici op een actuele gebeurtenis. Martin Sommer ‘Dit is een heel actuele stelling: tot voor kort zou geen mens hem hebben aangedurfd. Mensenrechten waren immers mooi en goed – dat vond iedereen. Onze voormalige minister van Buitenlandse Zaken Max van der Stoel was een held vanwege zijn...
Een oranjerie van glas
In de negentiende eeuw kreeg het Westland de eerste, eenvoudige kassen. Maar in Engeland bestonden er toen al prachtige, glazen bouwwerken. Dat was volgens Annegreet van Bergen de verdienste van Joseph Paxton. Overal in Nederland rukt de glastuinbouw op, ook langs de IJssel bij mijn woonplaats Zutphen. Ik vind kassen een landschapsvervuiling zonder weerga. Het...
Impeachment in de Verenigde Staten
Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden stemt in met een afzettingsonderzoek naar president Joe Biden omdat hij als vicepresident van zakentransacties van zijn zoon zou hebben geprofiteerd. Volgens Biden is het een ‘politieke stunt’ van de Republikeinen. Ruim twee eeuwen geleden bedachten de Amerikaanse Founding Fathers een nette manier om van een zich misdragende president af te komen. Volgens Benjamin Franklin deden de Amerikanen dat beter dan andere Westerse landen: ‘Europa vermoordt falende leiders, de VS zetten ze af.’
In de ban van Mao
Tot diep in de jaren zeventig voelden veel Nederlanders zich aangetrokken tot de Chinese Volksrepubliek. Communisten, maar ook romantische geesten, zagen China als een beter land. Ook toen allang bekend was dat daar de vreselijkste wandaden werden begaan. Waarom bleven ze erin geloven? Een doorsnee verslag van een bezoek aan maoïstisch China gaat als volgt:...
Nikola Tesla was een geniale zonderling
Nikola Tesla werkte aan een methode om gedachten te fotograferen en aan een straal waarmee hij een miljoen soldaten tegelijk kon doden. Maar hij was ook een van de sleutelfiguren in de wereldwijde elektrificatie die rond 1880 begon. Op 7 januari 1943 besloot een kamermeisje van het New Yorker Hotel het bordje DO NOT DISTURB...
Zenobia van Palmyra was een heldin voor Syrische rebellen
Syrische rebellen hebben het regime van Bashar al-Assad omvergeworpen. Aan het begin van de Syrische burgeroorlog claimden rebellen de oude koningin Zenobia als boegbeeld.
Pieter Waterdrinker over zijn historische held
Schrijver en correspondent Pieter Waterdrinker woont in Rusland. Zijn nieuwste, autobiografische roman Tsjaikovskistraat 40 is enthousiast ontvangen. Hij bewondert de laatste president van de USSR, Michail Gorbatsjov, om zijn moed tegen de gevestigde orde in te gaan. Wanneer maakte u kennis met Michail Gorbatsjov? ‘Als eerstejaarsstudent Russisch en rechten bezocht ik Moskou en Leningrad in...
Voorpublicatie: Oranje in revolutie en oorlog – Jeroen Koch
Koning Willem I zag zichzelf als vader van de natie en heerser over de staat. ‘Ik alleen doe hier de voorstellen,’ schreef hij zijn opstandige zoon, prins Willem. De verhouding tussen de twee was ijzig. Een week voor de Slag bij Waterloo in 1815 voltooide de Pruisische generaal-majoor Friedrich Erhard von Roeder een...
Film: Darkest Hour
Winston Churchill is bekend als de retorisch briljante vuurvreter in de Tweede Wereldoorlog. Als de onverschrokken grote leider die de Britten naar de overwinning voerde. Aan dat beeld doet de Britse speelfilm Darkest Hour niets af; wel laat hij voorbeeldig zien dat de in mei 1940 benoemde premier in die rol moest groeien. De film...
Black Tudors – Miranda Kaufmann
Historicus en Gemenebest-specialist Miranda Kaufmann belicht een fascinerende kant van het Tudor-tijdperk: Afrikaanse burgers die gewone levens leidden in het Engeland van de zestiende eeuw, ruim voordat de Britten een rol zouden spelen bij de trans-Atlantische slavenhandel. Neem Reasonable Blackman, een zijdewever die met zijn blanke vrouw en drie kinderen aan de Londense...
Het litteken van de dood. De biografie van Jan Wolkers – Onno Blom
Over de biografie van Jan Wolkers (1925-2007), waarop neerlandicus Onno Blom in oktober 2016 promoveerde, is nogal wat commotie ontstaan. Achteraf bleek dat de eerste promotiecommissie de dissertatie had afgewezen, waarna – zeer ongebruikelijk – een nieuwe commissie was benoemd, die het academische werkstuk wel goedkeurde. De eerste groep geleerden vond dat...
Coolsingel. 700 jaar Rotterdammers en hun stad – Paul van de Laar
Zeg je Rotterdam, dan zeg je Coolsingel. Want wanneer er massaal wat te hossen valt of indien je groepsgewijze amok in de zin hebt, is daar de Coolsingel. Treuren om Fortuyn, brullen om Feyenoord – de illustere singel heeft veel moeten dragen. De geboorte van prinses Juliana zwiepte al menigeen op singelwaarts...
