Home De held van: Gerdi Verbeet

De held van: Gerdi Verbeet

De held van: Gerdi Verbeet

Gepubliceerd op: 22 mei 2018

Update 13 oktober 2022

Oud-Tweede Kamervoorzitter Gerdi Verbeet is voorzitter van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Ze bewondert Jacoba van Tongeren, de enige vrouw die aan het hoofd stond van een Nederlandse verzetsgroep, om haar ‘dienende’ leiderschapskwaliteiten.

Wanneer maakte u kennis met Jacoba van Tongeren?
‘Bij toeval. Ik ben erg geïnteresseerd in loopbanen van vrouwen, in het bijzonder van vrouwen in leidinggevende posities, want zoals bekend schort het daar in Nederland nogal aan. Dus toen ik Jacoba van Tongeren (1903-1967) ontdekte via haar recente biografie, heb ik de levensgeschiedenis van deze leidinggevende verzetsvrouw met veel plezier gelezen.’

Wat trof u in haar verhaal?
‘Bepalend is geweest dat ze van haar vijfde tot haar dertiende alleen met haar vader in het oerwoud woonde in Nederlands-Indië. Jacoba kreeg een heel stoere opvoeding, waarin haar vader haar plichtsbesef, discipline en verantwoordelijkheidsbesef bijbracht. Haar moeder en zus woonden in Batavia, het huidige Jakarta, terwijl zij als kleuter met haar vader meeging naar afgelegen plekken in Sumatra. Haar vader was een hoge legerofficier, verantwoordelijk voor de bouw van spoorwegbruggen, en hij woonde in een verplaatsbare ambtswoning met zijn dochtertje en een baboe. Jacoba ging niet naar school, maar kreeg les van haar vader, die haar een militaire opvoeding gaf.’

Welke uitwerking had haar unieke opvoeding?
‘Haar vader behandelde haar als mens, niet als meisje. Hij gaf haar veel verantwoordelijkheid, maar stelde ook hoge eisen. Hij liet haar soms dagen alleen, en zij poetste dan bijvoorbeeld zijn laarzen en uniformknopen tot ze glansden. Verantwoordelijkheid en zorgzaamheid – de kernbegrippen voor eigentijds “dienend leiderschap”.’

Hoe bleek dat leiderschap in haar verzetswerk?
‘Op haar dertiende verhuisde Jacoba met haar beide ouders en zus naar Nederland. Na het gymnasium ging ze aan het werk als maatschappelijk werkster. Via haar vader, die grootmeester was van de vrijmetselaars, belandde ze door het koerierswerk steeds dieper in het verzet. Ze richtte Groep 2000 op, die tot 1945 hulp bood aan 4500 onderduikers. De veiligheid van haar mensen stond bij haar voorop. Ze gaf hun nummers in plaats van schuilnamen, zodat ze elkaar als ze gemarteld werden niet konden verraden.’

Waarom is ze na de oorlog uit beeld verdwenen?
‘Jacoba bleef uiterst bescheiden. Ze beschouwde zichzelf als maatschappelijk werkster. Ze had verzetswerk verricht uit naastenliefde; ze wilde mensen helpen. Ze heeft over haar verzetswerk uitsluitend verantwoording afgelegd aan de Orde van Vrijmetselaars, die met een fonds van 600.000 gulden haar verzetsgroep een autonome basis had gegeven, en aan de hervormde kerk. Om haar uit de vergetelheid te halen is het erg mooi dat er drie jaar geleden een boek van Paul van Tongeren over haar is verschenen, gebaseerd op haar dagboekaantekeningen: Jacoba van Tongeren en de onbekende verzetshelden van Groep 2000 (1940–1945).’

Alies Pegtel is historicus en journalist.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 5 - 2018

Nieuwste berichten

Jozef en Ctirad Masin
Jozef en Ctirad Masin
Artikel

Waren de Mašíns moordenaars of verzetshelden? Tsjechië komt er niet uit

Het overlijden van Joe Masin op 2 november 2026 in het Californische Santa Barbara was in de Verenigde Staten minder groot nieuws dan in Tsjechië. Ruim 75 jaar na zijn gewelddadige verzetsacties in zijn geboorteland ziet een deel van de Tsjechen Josef Mašín nog steeds als een moordende misdadiger. Voor anderen is hij, net als...

Lees meer
Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis
Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis
Interview

Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis

Op bezoek bij zijn oma ontmoette Jaïr Salomon van Dijk haar Joodse generatiegenoot Mieke, die gedurende haar leven nooit iets te weten kwam over haar biologische ouders. Van Dijk ging op onderzoek uit en ontdekte dat haar vader een Surinaamse jazzartiest was en haar moeder een moeilijke jeugd had in vooroorlogse kindertehuizen. Hij vertelt erover...

Lees meer
Speculeren over Emily Brontë
Speculeren over Emily Brontë
Recensie

Speculeren over Emily Brontë

Deborah Lutz schreef een biografie over de Brontë-zuster van wie het minst bewaard is gebleven. Daardoor blijven veel vragen onbeantwoord. Wellicht is over geen enkele familie in de letteren zoveel geschreven als die van de Brontës. De levens van Charlotte, Emily, Anne en Branwell spreken tot de verbeelding. Je moet dan ook van goeden huize...

Lees meer
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Artikel

Twee middeleeuwse nonnen komen in opstand 

In 589 liep de opstand in een Frankisch vrouwenklooster uit op moord en doodslag. Tijdgenoot Gregorius van Tours sprak in zijn Historiën – de enige bron die over de nonnenopstand bestaat – van een schandaal waarin de duivel de hand had. Wat zat er werkelijk achter deze rebellie?  Omstreeks het midden van de zesde eeuw...

Lees meer
Loginmenu afsluiten