• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 6/2018

    De opkomst van aids

    Aids in de polder

    Door: Mariëlle Hageman
    Begin jaren tachtig stak een besmettelijke, dodelijke ziekte de kop op: aids. Ondanks de paniek probeerde Nederland de rust te bewaren.   In het voorjaar van 1982 overleed in Amsterdam de eerste Nederlandse patiënt aan de mysterieuze nieuwe ziekte aids. Wie aids kreeg takelde snel af en ging zeker dood, meestal binnen één of hooguit twee jaar. Aids sloeg vooral toe onder homoseksuele mannen en verslaafden die drugs spoten: in Amsterdam bleek zelfs een derde van hen geïnfecteerd met hiv, het virus dat aids veroorzaakt. De ziekte bracht veel schrik en schaamte met zich mee. Maar aids kantelde in korte tijd ook de manier waarop mensen omgingen met ziekte en met zieken, en doorbrak taboes rondom onder meer seks, homoseksualiteit en de dood.

    Nadruk op voorlichting

    Geen paniek

    Paniek en stigmatisering voorkomen, dat was van het begin af aan de insteek van het Nederlandse aidsbeleid. De angst was groot dat aids anders rampzalige gevolgen zou hebben voor met name de acceptatie van homoseksualiteit, die in de decennia daarvoor juist zo moeizaam bevochten was. Organisaties van mensen die een verhoogd risico hadden om hiv op te lopen – homomannen, maar ook drugsgebruikers, sekswerkers en bijvoorbeeld hemofiliepatiënten – werden daarom, anders dan in andere landen, direct zelf betrokken bij de strijd tegen aids. Condoomgebruik werd eerst bijna niet gepropageerd; daar zouden de mannen toch geen trek in hebben. Daarom hier geen campagnes vol schrikbeelden en geen gedwongen sluiting van darkrooms en homosauna’s, zoals dat in Engeland en de Verenigde Staten wel gebeurde. In plaats daarvan kwam de nadruk te liggen op eigen verantwoordelijkheid: preventie door gedragsverandering. Voorlichters in de Amsterdamse homoscene wezen op het risico van wisselende seksuele contacten. Toen bleek dat het virus zich met name via anaal contact verspreidde raadden ze anale seks af. Condoomgebruik werd eerst bijna niet gepropageerd; daar zouden de mannen toch geen trek in hebben.

    Tekst loopt door onder afbeelding.

    De Amerikaanse aidspatiënt Michael Callen spreekt op de Internationale Aids Conferentie in Amsterdam, 1992.

    Heel voorzichtig was ook de eerste grote preventiecampagne die de Stichting SOA-bestrijding opzette, in 1987, het jaar dat aidsbestrijding onderdeel werd van het gezondheidsbeleid van de Nederlandse overheid. Om geen enkele groep te brandmerken richtte de campagne zich op de hele bevolking, ook al betekende dat in feite minder aandacht voor aids onder homoseksuele mannen - driekwart van de aidspatiënten. ‘Voorkomen kan, genezen niet. Vrij veilig, stop aids,’ was het motto van de campagne. De begeleidende illustratie bestond uit een bloemetje en een bijtje. Het beleid werkte wel. Er was in Nederland nauwelijks een terugslag voor de homo-emancipatie. Amsterdam zou juist in de jaren tachtig en negentig gaan gelden als dé homohoofdstad van Europa, met een bloeiend homo-uitgaansleven en extravagante feesten in discotheken als RoXY en de iT. Ook bleef de aidsepidemie in Nederland uiteindelijk kleiner dan aanvankelijk gevreesd.

    Solidariteit

    Hiv-cafés en wandelclubs

    De vooral jonge patiënten met aids weigerden lijdzaam weg te kwijnen en zochten naar actieve manieren om met hun ziekte om te gaan. Zo waren ze als geen ander op de hoogte van de ontwikkelingen rondom hiv en aids. Vaak net zo goed als hun arts, of zelfs beter. Het bracht een nieuwe houding tegenover de gezondheidszorg met zich mee, en een verandering in de aloude hiërarchische verhouding tussen arts en patiënt, zeker zolang er nog geen behandeling bestond. ‘Ik hoef mijn patiënt niets te vertellen,’ zei Sven Danner van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, dat in 1987 een speciale aidsunit kreeg. ‘Die zegt gewoon: het gaat om mijn lijf, en jij, meneer de specialist, kunt dan wel een hogere opleiding hebben, maar dat ontslaat je nog niet van de plicht om eerst duidelijk te maken of het voor mij wel goed is wat jij wilt.’

    Tekst loopt door onder pagina. Ondersteuning

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen