Alle artikelen
Dit is niet de eerste biografie die aan Albert Speer (1905-1981) is gewijd, ook niet de eerste die kritisch uitpakt voor deze architect van het Derde Rijk, maar wel de meest vernietigende. Via gedegen bronnenonderzoek toont biograaf Magnus Brechtken aan dat Speer de dans ontsprongen is. Hij had tezamen met andere prominente nazi’s en oorlogsmisdadigers ter dood veroordeeld moeten worden in het proces van Neurenberg.
Hij was een misdadiger en een opportunist, almaar bezig zijn loopbaan verdere glans te geven. Hij werkte actief mee aan de Jodenvervolging en dankzij hem heeft de Duitse oorlogsindustrie langer kunnen functioneren. Vanaf 1933 was hij al nazi. Zo blijft er niets over van het florissante beeld dat Speer van zichzelf schetste en dat anderen – onder wie vooraanstaande historici als Joachim Fest – hielpen propageren. Speers ‘vertelsels’ werden meestal klakkeloos door hen nagepraat, en Fest werkte zelfs actief mee aan het witwassen van Speer, die als ooggetuige zo belangrijk was voor Fests Hitler-biografie.
In 1972 kon Speer nog glashard onweersproken beweren: ‘U weet dat de Endlösung een geheim was, ook voor mij.’ Zo bezien is deze biografie de deconstructie van een aartsleugenaar. Waarom viel men zo voor Speer, vaak tegen beter weten in? Omdat naoorlogs Duitsland behoefte had aan een berouwvolle zondaar, een ‘nette Duitser’, een ‘goede nazi’. Ook Harry Mulisch trapte in de ‘Speer-marketing’; misschien zag hij in Speer wel zijn dierbare collaborerende vader, de voormalige Oostenrijkse officier.
Aan deze baanbrekende inzichten komt deze biograaf door de documenten te bestuderen. Dat klinkt logisch, maar Brechtken maakt duidelijk dat veel bronnen over Speer al decennia beschikbaar zijn en niet systematisch zijn onderzocht. Hij deed dat wel, en het is aan zijn pionierswerk te danken dat er vermoedelijk niet snel een serieuze biografie van Speer zal verschijnen die positief zal zijn over deze politiek misdadiger, opportunist pur sang, manipulator en charismatische fantast.
Jeroen Vullings is biograaf en criticus.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Albert Speer – Magnus Brechtken
Dit is niet de eerste biografie die aan Albert Speer (1905-1981) is gewijd, ook niet de eerste die kritisch uitpakt voor deze architect van het Derde Rijk, maar wel de meest vernietigende. Via gedegen bronnenonderzoek toont biograaf Magnus Brechtken aan dat Speer de dans ontsprongen is. Hij had tezamen met andere prominente nazi’s en oorlogsmisdadigers...
The Moralist – Patricia O’Toole
Woodrow Wilson won de presidentsverkiezingen in 1912 als progressieve Democraat en loste zijn beloftes grotendeels in. Hij vocht tegen monopolies, voerde een achturige werkdag en inkomstenbelasting in, en onderwierp de banken aan regulering door de Federal Reserve. Hij legde de basis voor een Amerikaanse buitenlandse politiek die was gebaseerd op een morele betrokkenheid met de...
Anna van Saksen – Femke Deen
Toen ze elkaar net kenden, leken Anna van Saksen en Willem van Oranje gelukkig samen. Ze trouwden op 24 augustus 1561 in Leipzig. Politiek gezien was het huwelijk een belangrijke gebeurtenis. De nicht van een keurvorst trouwde met de prins van Oranje. De twee verbonden de dynastieën van Hessen, Saksen en Nassau. Anna begon een...
Dichter in de jungle – Roelof van Gelder
In vrijwel elke publicatie over slavernij staan ze afgebeeld: de gravures van de slaaf die is opgehangen aan een haak die door zijn ribbenkast is gestoken, de slavin die wordt gegeseld en de zwarte man die wordt geradbraakt. Het zijn iconische beelden van een gruwelijke bladzijde uit de geschiedenis, die zich onmiddellijk op het netvlies...
Berlusconi als symbool voor verloederd Italië
Hoe maak je een interessante film over een corrupte en vulgaire politicus? Het makkelijkst is om hem als een grote schoft te tonen, waarbij de kijker zich moreel superieur kan wanen. Met Loro heeft Paolo Sorrentino, die we kennen van het imponerende La grande bellezza, niet zo’n film over Silvio Berlusconi willen maken. De drievoudige...
De dividendbelasting bezorgt Unilever al sinds de oprichting in 1929 problemen
De kwestie rond de dividendbelasting heeft een flinke deuk geslagen in het imago van premier Mark Rutte. Het beeld is ontstaan dat hij de belasting wilde afschaffen om tegemoet te komen aan zijn vroegere werkgever, Unilever. Door deze maatregel zou een probleem worden opgelost waar het levensmiddelenconcern al vanaf zijn prille begin mee kampt. Hoe...
‘De Dertigjarige Oorlog was de eerste echte wereldoorlog’
Over de Dertigjarige Oorlog zijn talloze verhalen in omloop. De Zweedse historicus Dick Harrison poogt in zijn boek met gelijknamige titel al die verhalen in één werk te vatten. In De Dertigjarige Oorlog beschrijft hij zowel persoonlijke getuigenissen als de politieke ontwikkelingen van deze bloederige oorlog. ‘De oorlog leek een onoplosbaar conflict.’ Hoe wordt...
Port: een Hollandse vinding?
Menig naslagweg meldt er iets over: de Nederlandse betrokkenheid bij het ontstaan van port. Hoe de vork precies in de steel zit is echter lastig te achterhalen: port is niet op een specifiek moment uitgevonden maar ontstaan als gevolg van een historisch proces, waarin tal van elementen een rol speelden. Schippers uit de Lage Landen kwamen...
‘Napoleon was een mens als u en ik, met zijn eigen deugden en tekortkomingen’
Op het Geschiedenis Festival geeft de Pools-Britse historicus Adam Zamoyski een lezing over zijn nieuwe boek Napoleon. De man achter de mythe. Hierin waagt hij zich aan een diepgaand psychologisch portret van Napoleon Bonaparte, om een beter begrip te krijgen van de man die half Europa bedwong. ‘Napoleon werd tijdens al zijn daden continu voortgejaagd door...
‘De karresporen van de jaren na 1815 komen nu bloot te liggen’
De Europese integratie begon met de internationale samenwerking na de val van Napoleon. Dat concludeert hoogleraar Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen Beatrice de Graaf in haar nieuwe boek, Tegen de terreur. Hierin beschrijft ze hoe tussen 1815 en 1818 de Europese grootmachten voor het eerst intensief samenwerkten om de vrede op het continent te waarborgen....
‘Historie met een persoonlijke invalshoek’
Hoe wek je een van de meest onderbelichte historische figuren uit de Nederlandse geschiedenis anno 2018 tot leven? De Amsterdamse theatergroep Tafel van Vijf weet het: met veel muziek, moderne kostuums en een flitsend decor. De rockopera ‘De Vergeten Zoon van Willem van Oranje’, over Filips Willem (1554-1618), zal op 6 oktober op het Geschiedenis Festival 2018...
Hans Goedkoop over 80 Jaar Oorlog
Hans Goedkoop vertelt over de historische serie '80 Jaar Oorlog': 'Het nationale verhaal over de Tachtigjarige Oorlog klopt niet.’
